Choroby autoimmunologiczne – lista. Co to jest choroba autoimmunologiczna?

Choroby autoimmunologiczne – co to znaczy?

Choroby autoimmunologiczne to grupa chorób, w których układ odpornościowy, zamiast chronić organizm przed patogenami, atakuje własne komórki, tkanki lub narządy. W normalnych warunkach układ odpornościowy rozpoznaje obce antygeny (wirusy, bakterie, inne patogeny), odróżnia je od własnych tkanek i pracuje nad ich unieszkodliwieniem. W chorobach autoimmunologicznych organizm uznaje własne elementy ciała za obce, a układ odpornościowy reaguje na nie jak na wirusy – pojawia się stan zapalny, a w jego wyniki uszkodzenie tkanek lub narządu. Choroby autoimmunologiczne są różne, ale łączy je fakt, że mogą mieć przewlekły charakter, przebieg z zaostrzeniami i remisjami. Objawy tych schorzeń są różnorodne zależnie od tego, jaki narząd lub tkanka zostaną zaatakowane.

Choroby autoimmunologiczne – przyczyny i mechanizm powstawania

W chorobach autoiimunologicznych dochodzi do procesu autoagresji: organizm ma zaburzoną tolerancję immunologiczną i nie rozróżnia komórek swoich i obcych, więc niszczy własne organy. Do utraty tolerancji immunologicznej może doprowadzić wiele czynników, w tym: 

• infekcje,
• zaburzenia hormonalne,
• predyspozycje genetyczne,
• silny i przewlekły stres,
• czynniki środowiskowe (np. palenie papierosów, toksyny),
• niekorzystna zmiana mikrobioty jelitowej.

W zdrowym organizmie komórki układu odpornościowego – limfocyty T i B – są uśpione i czekają na sygnał do aktywacji. Pojawia się on, kiedy do organizmu przedostają się patogeny. W chorobach autoimmunologicznych te limfocyty są aktywne cały czas: limfocyty T nasilają stan zapalny, a także pobudzają limfocyty B do produkcji przeciwciał, które kierowane są przeciwko własnym białkom (tzw. autoprzeciwciała). Skutkiem choroby jest utrata prawidłowych funkcji narządu, co prowadzi do dalszych powikłań. Co więcej – choroby autoimmunologiczne mogą obejmować jeden narząd lub całe układy.

>> Limfocyty podwyższone i poniżej normy. Jaki poziom limfocytów jest niepokojący?

Najczęstsze choroby autoimmunologiczne – lista i charakterystyka

Metaboliczna choroba autoimmunologiczna – cukrzyca typu 1

W przebiegu cukrzycy typu 1 dochodzi do zniszczenia komórek beta trzustki, a w wyniku tego do całkowitego braku insuliny w organizmie. Do objawów zaliczamy wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, chudnięcie, senność, zapach acetonu z ust. Chorobę rozpoznaje się dość szybko po wykonaniu badań krwi, leczenie natomiast trwa całe życie i pacjent musi się stosować do odpowiednich zaleceń dietetycznych.

Choroby autoimmunologiczne tarczycy: Hashimoto i choroba Gravesa – Basedowa

W chorobie Hashimoto (inaczej autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) układ odpornościowy uważa tarczycę za wroga, przez co próbuje ją zniszczyć. W wyniku tego dochodzi do niedoczynności tarczycy, co objawiać się może zmęczeniem, sennością, przyrostem masy ciała, wypadaniem włosów, suchą skórą, uczuciem zimna, problemami z koncentracją. Aby zdiagnozować chorobę, wykonuje się badania krwi: TSH, FT4, FT3, przeciwciała anty-TPO i anty-TG oraz USG tarczycy, w którym uwidacznia się charakterystyczna, niejednorodna echogeniczność gruczołu.

>> Nie wiesz, na czym polega badanie? Sprawdź przewodnik po badaniach Apteline. 

Podczas choroby Gravesa – Basedowa (nadczynność autoimmunologiczna tarczycy) przeciwciała pobudzają tarczycę do nadprodukcji hormonów. Do objawów zaliczamy nerwowość, kołatanie serca, chudnięcie, potliwość, drżenie rąk, wytrzeszcz oczu. W badaniach diagnostycznych ocenia się TSH (bardzo niskie), FT3, FT4 (wysokie), przeciwciała TRAb.

Choroby autoimmunologiczne skóry: łuszczyca i łysienie plackowate

Łuszczyca to choroba skóry, którą rozpoznaje się po charakterystycznych zmianach na skórze: czerwonych, łuszczących się plamach, grudkach, pęknięciach z współwystępującym silnym świądem skóry. Możliwe jest także wystąpienie łuszczycowego zapalenia stawów. Leczenie polega na stosowaniu glikokortykosteroidów, w cięższych przypadkach niezbędne jest leczenie ogólnoustrojowe.

Łysienie plackowate – choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której układ odpornościowy atakuje mieszki włosowe. Do objawów zaliczamy nagłe, ogniskowe wypadanie włosów na głowie, brwiach lub rzęsach. Co ważne – włosy mogą już nie odrosnąć mimo zastosowanej terapii, ale w większości przypadków następuje ich stopniowy wzrost.

Choroby autoimmunologiczne stawów: reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to inaczej przewlekłe zapalenie błony maziowej stawów. Do objawów zaliczamy poranną sztywność, obrzęk stawów dłoni i stóp, ból, ograniczenie ruchu, zmiany deformacyjne. Badania wykonywane do postawienia diagnozy to OB, CRP, RF i anty-CCP. Pomocniczo wykonuje się zdjęcia RTG lub USG stawów. Rozpoznanie stawia lekarz reumatolog – poza leczeniem zalecana jest także rehabilitacja.

Układowe choroby autoimmunologiczne: toczeń rumieniowaty układowy (SLE)

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE) to choroba układowa, która może atakować skórę, stawy, nerki, serce, naczynia. Objawy są różnorodne, zaliczamy do nich zmęczenie, bóle stawów, wysypki (często „motyl” na twarzy), wypadanie włosów, nadwrażliwość na słońce. Wykonuje się badania: przeciwciała ANA, anty-dsDNA, anty-Sm, badania moczu, ocenę pracy nerek.

Choroby autoimmunologiczne układu nerwowego: stwardnienie rozsiane (SM)

Stwardnienie rozsiane (SM – od łac. sclerosis multiplex) – autoagresja układu odpornościowego wobec osłonek nerwów w ośrodkowym układzie nerwowym. Do objawów zaliczamy zaburzenia widzenia, drętwienia, problemy z równowagą, osłabienie, przewlekłe zmęczenie. U pacjenta wykonuje się rezonans magnetyczny, badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, a diagnostyką zajmuje się neurolog.

Choroby autoimmunologiczne jelit: celiakia, choroba Leśniowskiego – Crohna i WZJG

Celiakia, czyli reakcja autoimmunologiczna na gluten. Do objawów zaliczamy biegunki, bóle brzucha, wzdęcia, niedobory, niedokrwistość, wysypki, u dzieci: znaczne opóźnienie wzrostu. Podczas diagnostyki sprawdza się przeciwciała anty-tTG IgA, całkowite IgA, w razie potrzeby wykonuje się biopsję jelita. Co ważne – badania wykonuje się przed przejściem na dietę bezglutenową. Leczenie celiakii opiera się na trwałej eliminacji glutenu z diety. Czasem konieczna suplementacja żelaza, witaminy D, B12 lub wapnia.

Choroba Leśniowskiego - Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to nieswoiste zapalenia jelit. Są to choroby charakteryzujące się przewlekłym stanem zapalnym w jelitach. Do objawów zaliczamy biegunki, bóle brzucha, krew w stolcu, spadek masy ciała, osłabienie. Objawy mogą się zaostrzać po spożyciu niektórych pokarmów, przy czym wykonuje się różne badania – w tym kolonoskopię często z pobraniem wycinków do badań. Ostateczne rozpoznanie stawia gastroenterolog.

Nie są to jedyne choroby autoimmunologiczne, ale te najczęściej występujące. Wyróżnia się ponad 80 rodzajów chorób autoimmunologicznych.

Rzadkie choroby autoimmunologiczne

Rzadkie choroby autoimmunologiczne to np. zespół Goodpasture'a i autoimmunologiczny zespół niedoczynności wielogruczołowej, sarkoidoza, twardzina układowa, zesztywniające zapalenie stawów, bielactwo.

Choroby autoimmunologiczne – objawy alarmowe

Objawy chorób autoimmunologicznych zależą od zaatakowanej tkanki lub narządu. To, co powinno skłonić do wizyty u lekarza, to szybka utrata masy ciała (może wskazywać na niekontrolowaną cukrzycę, ciężkie choroby jelit lub nadczynność tarczycy), silny ból brzucha lub krew w stolcu, przewlekła biegunka (mogą sugerować choroby jelit), zaburzenia widzenia, podwójne widzenie, nagła utrata wzroku, obrzęk i ból stawów z zaczerwienieniem i gorącem, nagłe drętwienia, niedowłady, zaburzenia mowy oraz zmiany skórne, które budzą niepokój.

Diagnostyka i różnicowanie chorób autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne mogą dawać szereg objawów, a zadaniem lekarza jest właściwie pokierować pacjenta – na badania (np. poziomu przeciwciał, badania obrazowe oceniające pracę narządów), a następnie do odpowiedniego specjalisty.

>> Tu umówisz telekonsultację z internistą w CM Świat Zdrowia

Choroby autoimmunologiczne – leczenie i remisja

Leczenie chorób autoimmunologicznych ma charakter długotrwały i objawowy. Nie jest możliwe całkowite wyleczenie chorób autoimmunologicznych, ale w wielu chorobach możliwe są remisje, czyli okresy spokoju, kiedy objawy są mniej nasilone lub zanikają. Nie oznacza to wyleczenia, ale pozwala na względnie normalne życie przy odpowiedniej opiece medycznej i stosowaniu się do wszystkich zaleceń. Należy pamiętać, że przy zaostrzeniach trzeba pójść do lekarza, a nie samodzielnie zwiększać lub modyfikować dawki leków.

Zalecenia dla pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi

• Prowadzenie zdrowego stylu życia.
• Zbilansowana dieta — bogata w składniki odżywcze, antyoksydanty, czasem dostosowana do choroby (np. przy chorobach jelit).
• Regularne kontrole lekarskie.
• Unikanie czynników ryzyka, np. palenia papierosów, nadmiernego stresu, nadwagi, ekspozycji na toksyny — jeśli są znane jako współczynniki ryzyka.

Są to bardzo ogólne zalecenia, ale choroby autoimmunologiczne są różne, więc należy zawsze stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego. Oczywiście zdrowy tryb życia i unikanie używek są zalecane zawsze, natomiast w wielu chorobach autoimmunologicznych pacjent musi stosować odpowiednią dietę oraz przestrzegać odpowiedniego schematu przyjmowania leków.

>> Dieta śródziemnomorska najlepsza dla serca