W każdym typie cukrzycy (cukrzyca typu 1., cukrzyca typu 2., cukrzyca ciążowa, cukrzyca MODY, cukrzyca LADA) kluczowa jest samokontrola, czyli szereg czynności i decyzji, które podejmuje diabetyk, aby ograniczyć powikłania cukrzycy.
Odpowiednia samokontrola, zdrowa dieta, aktywność fizyczna i stosowanie się do zaleceń lekarza sprawią, że łatwiej będzie utrzymać poziom cukru we krwi w normie, ograniczyć epizody hiperglikemii(przecukrzenie) i hipoglikemii (niedocukrzenie), a przez to zapobiec lub spowolnić rozwój wielu powikłań, takich jak retinopatia cukrzycowa, stopa cukrzycowa, miażdżyca, choroby serca, choroby układu krążenia.
Najważniejszym elementem samokontroli są pomiary cukru we krwi (pomiar stężenia glukozy we krwi można wykonać w domu – służą do tego glukometry). Poziom cukru sprawdza się z różną częstotliwością, w zależności od typu cukrzycy. Normy glikemii to również kwestia indywidualna.
Przykładowo diabetycy z cukrzycą typu 1., w której leczeniu kluczową rolę odgrywa insulinoterapia (regularne podawanie insuliny), powinni sprawdzać poziom cukru kilka lub nawet kilkanaście razy na dobę, podczas gdy osoby z cukrzycą typu 2., stosujące leki na cukrzycę (np. metforminę), mogą monitorować poziom glukozy raz dziennie.
Najważniejsze elementy samokontroli
- regularne badania laboratoryjne (poziom cukru we krwi, aceton w moczu); interpretacja wyników i na ich podstawie dobór dawki insuliny i jej rodzaju;
- obserwacja objawów hipoglikemii i hiperglikemii, w celu zapobiegania powikłaniom;
- pilnowanie masy ciała;
- pomiary ciśnienia tętniczego;
- regularne wizyty kontrolne u diabetologa / lekarza prowadzącego;
- wizyty kontrolne u specjalistów (okulista, kardiolog, nefrolog, podolog);
- badania w kierunku powikłań cukrzycy – badanie dna oka, badanie moczu pod kątem zawartości albumin/białka, badanie czucia w stopach;
- szacowanie posiłków pod kątem zawartości w nich węglowodanów, białka, tłuszczu i kalorii;
- pielęgnacja stóp – przestrzeganie zasad higieny, kontrola, czy nie doszło do uszkodzeń/otarć naskórka.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – miernik samokontroli
Podstawowym parametrem, który wskazuje, jak skuteczna jest samokontrola diabetyka jest odsetek hemoglobiny glikowanej – HbA1c. Badanie to odzwierciedla średnie stężenie poziomu cukru we krwi z okresu trzech poprzedzających je miesięcy. Choć HbA1c ma swoje ograniczenia, jest uznawana za złoty standard monitorowania cukrzycy. Badania wykazały, że obniżenie hemoglobiny glikowanej nawet o 1% znaczenie zmniejsza ryzyko rozwinięcia wszystkich powikłań cukrzycowych (powikłań sercowo-naczyniowych, retinoptaii cukrzycowej, nefropatii, neuropatii cukrzycowej).
Samokontrola a nowe technologie
Leczenie cukrzycy zmienia się dzięki technologii. Pacjenci mają dziś do dyspozycji pompy insulinowe, nowoczesne systemy do monitorowania glikemii (CGM-RT – ang. Continuous Glucose Monitoring Real-Time), nowoczesne glukometry, aplikacje mobilne, które ułatwiają panowanie nad poziomem cukru.
Wbrew pozorom nowe technologie i rozwiązania nie zwalniają osób chorujących na cukrzycę z obowiązku regularnej samokontroli. One ją ułatwiają, np. przez to, że dają pełniejszy obraz tego, jak kształtuje się glikemia w ciągu całej doby, pozwalają na bardzo precyzyjne dawkowanie insuliny, ale nie sprawiają, że cukrzyca „leczy się sama”.
Trudności związane z samokontrolą
Największym wyzwaniem samokontroli jest brak motywacji pacjentów, by codziennie wykonywać pomiary cukru we krwi, obliczać właściwą dawkę insuliny, być aktywnym fizycznie i stosować zasady zdrowego żywienia. Samokontrola w cukrzycy jest niezbędnym uzupełnieniem wizyt lekarskich i badań wykonywanych w laboratorium.
