Nadwrażliwość pokarmowa – alergia czy nietolerancja?

Zarówno alergia pokarmowa, jak i nietolerancja pokarmowa mieszczą się w kategoriach nadwrażliwości pokarmowej i stanowią odrębne jednostki chorobowe. Mimo że ich objawy mogą być bardzo do siebie zbliżone, to ich pochodzenie jest zupełnie inne. Warto o tym wiedzieć, gdyż od zrozumienia mechanizmów ich działania zależy skuteczność ich leczenia.

Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa

Najogólniej rzecz ujmując, alergia pokarmowa uwarunkowana jest nieprawidłowym działaniem układu immunologicznego, który odpowiada za odporność organizmu. Nietolerancja pokarmowa natomiast powstaje bez jego udziału. W przypadku alergii pokarmowych organizm reaguje na uczulający produkt podobnie jak na chorobotwórcze wirusy i bakterie – błędnie ocenia go jako zagrożenie dla zdrowia i życia. Zaczyna się zatem bronić, wytwarzając przeciwciała – immunoglobuliny (Ig).

Wyróżniamy dwa typy alergii: alergie wczesne (szybkie) związane z immunoglobulinami E (Ig E) i alergie późne (utajone) związane z immunoglobulinami G (Ig G). Kiedy natomiast mamy do czynienia z nietolerancją pokarmową, to dolegliwości powstałe po zjedzeniu danego produktu są skutkiem braku odpowiedniego enzymu (nietolerancjeenzymatyczne), obecności substancji farmakologicznych i/lub chemicznych zawartych w żywności (nietolerancje farmakologiczne) lub obecności barwników, konserwantów, przeciwutleniaczy albo stanowią reakcję psychogenną (nietolerancje idiopatyczne).

Czytaj także: Co to jest atopia?

Alergia wczesna

W przypadku alergii wczesnej reakcja organizmu następuje bardzo szybko – objawy zauważamy już od kilkunastu sekund do kilkudziesięciu minut od chwili spożycia danego produktu. To ten rodzaj alergii najczęściej utożsamiamy z pojęciem „alergia”. Jego objawów nie sposób nie połączyć z faktem jedzenia, ponieważ najczęściej to zaraz po nim występuje rumień, wysypka, duszności. Niestety, to także z alergią wczesną wiąże się występowanie wstrząsu anafilaktycznego, który może prowadzić do śmierci. Ten typ alergii często uwarunkowany jest genetycznie. Niemniej jednak, może on mieć charakter trwały albo przejściowy – zdarza się, że produkt, na który organizm reagował alergicznie, z czasem przestaje takim być.

Alergia późna

Alergia późna jest nieco trudniejsza w rozpoznaniu i o wiele trudniej powiązać jej objawy ze spożyciem określonego produktu. Częściej jest również mylona z nietolerancją. Pierwsze objawy pojawiają się bowiem od 24 do 96 godzin od chwili spożycia i są niespecyficzne. Zaliczamy do nich chroniczne zmęczenie, bóle głowy, zaburzenia nastroju, nadwagę, otyłość czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Z reguły ich występowanie przypisujemy życiu w stresie, brakowi snu czy „złej pogodzie”. Z uwagi na późne pojawienie się objawów rozpoznanie alergizujących produktów żywnościowych samodzielnie jest trudne i zaleca się przeprowadzenie testów. Ten rodzaj alergii jest nabyty – oznacza to, że właściwy tryb życia i odpowiednie odżywianie mogą skutecznie mu przeciwdziałać.

Nietolerancja pokarmowa

Nietolerancje pokarmowe dzielą się na trzy rodzaje. Najpowszechniejsze są nietolerancje enzymatyczne wynikające z braku odpowiednich enzymów. I tak w przypadku nietolerancji mleka krowiego winny jest niedobór laktazy – enzymu rozkładającego cukier mleczny (laktozę), a w nietolerancji fruktozy – aldolazy B, czyli enzymu rozkładającego fruktozo-1-fosforan do fosfodihydroksyacetonu (DHAP) i aldehydu glicerynowego. Nietolerancję farmakologiczną natomiast może wywołać m.in. fenyloetyloamina zawarta w czekoladzie, serotonina obecna w bananach, pomarańczach, pomidorach i w śliwkach czy tyramina znajdująca się w kakao, serach dojrzewających czy drożdżach piwnych. O nietolerancji idiopatycznej mówimy, gdy przyczyny jej powstania są nieznane.

Alergie i nietolerancje pokarmowe wydają się występować w społeczeństwach coraz częściej. Wiele z nich działa w sposób, który usypia naszą czujność – dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy niepożądane reakcje pojawiają się w odpowiedzi na pokarmy, które nigdy nas nie uczulały. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek dolegliwości zawsze warto wziąć pod lupę jadłospis z ostatnich dni – może zdarzyć się tak, że winny naszemu złemu samopoczucie może być pszenny chleb lub ulubiony żółty ser.