Produkty, które często uczulają i mogą wywołać wstrząs anafilaktyczny, to m.in. zboża zawierające gluten, jaja kurze, mleko krowie i skorupiaki. Alergenów jest jednak znacznie więcej. Sprawdź, które produkty uczulają najczęściej.
Alergia pokarmowa – 14 produktów, które najczęściej uczulają
Wiedza w pigułce
- Alergia pokarmowa może wystąpić już po spożyciu śladowych ilości alergenu, dlatego osoby z potwierdzoną alergią powinny zawsze czytać skład produktów i zwracać uwagę na informacje o możliwej obecności alergenów.
- W Unii Europejskiej producenci żywności mają obowiązek wyraźnego oznaczania 14 najczęstszych alergenów na etykietach produktów, również wtedy, gdy są one składnikiem żywności wieloskładnikowej.
- Alergia pokarmowa i nietolerancja pokarmowa to dwa różne zaburzenia. W alergii uczestniczy układ odpornościowy, natomiast nietolerancja nie ma podłoża immunologicznego i zwykle przebiega z innym mechanizmem oraz objawami.
- Nie każde dodatnie wyniki badań alergicznych oznaczają konieczność eliminacji produktu z diety. Rozpoznanie alergii powinno opierać się na wywiadzie, objawach oraz wynikach badań ocenionych przez lekarza.
- Eliminacja produktów uczulających bez potwierdzonej diagnozy może prowadzić do niedoborów składników odżywczych, dlatego dieta eliminacyjna powinna być prowadzona pod kontrolą specjalisty.
Ponieważ alergeny wywołujące szybkie alergie pokarmowe (IgE-zależne) mogą stanowić zagrożenie życia, informacja o nich musi znaleźć się na opakowaniach żywności i w miejscach masowego żywienia, takich jak bary, restauracje i stołówki. Reguluje to specjalne rozporządzenie UE, które podaje listę produktów zawierających najczęściej uczulające alergeny.
Lista najczęstszych alergenów pokarmowych
1. Zboża zawierające gluten (tj. pszenica, żyto, jęczmień, owies, orkisz, kamut lub ich szczepy hybrydowe) i produkty pochodne. Pamiętajmy, że czym innym jest alergia na gluten, a czym innym nadwrażliwość na to białko, prowadząca do celiakii.
2. Skorupiaki i produkty pochodne. Należą do nich krewetki, kraby, homary, raki. Nawet ich śladowa ilość może wywołać bardzo silne reakcje alergiczne, ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie.
3. Jajkai produkty pochodne. Składnikiem powodującym alergię jest najczęściej białko jajka, żółtko uczula znacznie rzadziej. Warto wiedzieć, że potencjał alergizujący jajek zależy od obróbki termicznej – największy mają jajka surowe (np. w formie majonezu czy deserach typu tiramisu), nieco mniejszy – gotowane na miękko i w formie jajecznicy, jeszcze mniejszy – jajka gotowane na twardo i dodawane do ciast, naleśników itp. Alergia na białko jajka to jedna z najczęściej występujących alergii pokarmowych u dzieci, ale zwykle mija z wiekiem.
4. Ryby i produkty pochodne. Najczęściej uczulające gatunki ryb to: dorsz, śledź, szprot, tuńczyk, łosoś, węgorz, karp, okoń. Alergia na ryby zwykle zostaje na całe życie.
5. Orzeszki ziemne (arachidowe) i produkty pochodne. To jeden z produktów najsilniej alergizujących, nawet minimalna ilość może wywołać wstrząs anafilaktyczny u osób uczulonych, dlatego często nawet na produktach niezawierających fistaszków można znaleźć informację, że „w zakładzie przetwarza się również orzeszki ziemne” albo „może zawierać śladowe ilości orzeszków ziemnych”. Alergia na arachidy może utrzymywać się przez całe życie.
6. Soja i produkty pochodne. Poza produktami sojowymi popularnymi wśród wegan i wegetarian (tofu, pasztety) soja występuje w wielu produktach przetworzonych jako zagęstnik (wędliny, pieczywo) lub emulgator (lecytyna sojowa − powszechnie stosowany dodatek do żywności).
7. Mleko i produkty pochodne. Czynnikiem alergizującym są białka mleka. To alergia, z której się wyrasta – większość dzieci nabywa tolerancji na mleko do 3. roku życia.
8. Orzechytj. migdały, orzechy laskowe, orzechy włoskie, nerkowce, orzechy pekan, orzechy brazylijskie, pistacje, orzechy makadamia lub orzechy Queensland i produkty pochodne. Podobnie do fistaszków, alergia na orzechy utrzymuje się przez całe życie.
9. Seler zwyczajny i produkty pochodne. Surowy seler jest jednym z najsilniejszych alergenów, może wywołać wstrząs anafilaktyczny. Po ugotowaniu jest mniej alergizujący.
10. Gorczyca i produkty pochodne. Właściwości uczulające mają zarówno ziarna gorczycy, jak i ich płynna forma, czyli musztarda. Na szczęście gorczyca rzadko bywa przyczyną anafilaksji.
11. Nasiona sezamu i produkty pochodne. Poza sezamem widocznym w potrawach „gołym okiem”, warto pamiętać, że jest on też składnikiem hummusu – dodaje się do niego sezamową pastę tahini.
12. Dwutlenek siarki i siarczyny w stężeniach powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/l w przeliczeniu na SO2. Związki siarki są stosowane jako konserwanty żywności, np. w suszonych owocach i winie – ukrywają się pod symbolami E220−E228.
13. Łubin i produkty pochodne. Łubin to roślina strączkowa bogata w białko. Mąka łubinowa ma zastosowanie podobne do soi – jest półproduktem do przygotowywania potraw dla wegan i wegetarian, dodaje się ją też do wędlin, pieczywa.
14. Mięczaki i produkty pochodne. Małże, kalmary, ślimaki, ostrygi, ośmiornice należą do produktów o największym potencjale alergizującym.
Alergia pokarmowa – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
U osób z silną alergią pokarmową nawet śladowe ilości alergenu mogą wywołać objawy, w tym ciężką reakcję ogólnoustrojową, taką jak anafilaksja. Z tego względu osoby z rozpoznaną alergią powinny dokładnie czytać etykiety produktów spożywczych i unikać kontaktu z uczulającym składnikiem.
Alergia pokarmowa może rozwinąć się w każdym wieku, nawet u osób, które wcześniej dobrze tolerowały dany produkt. Wynika to z faktu, że uczulenie może pojawić się dopiero po wcześniejszym kontakcie układu odpornościowego z alergenem, a ryzyko jego rozwoju zależy również od indywidualnych predyspozycji oraz czynników środowiskowych.
Nasilenie objawów alergii pokarmowej może zależeć od wielu czynników, takich jak ilość spożytego alergenu, współistniejąca infekcja, aktywność fizyczna, spożycie alkoholu czy przyjmowane leki. Dlatego reakcja organizmu po spożyciu tego samego produktu nie zawsze przebiega w identyczny sposób.
Alergia pokarmowa jest wynikiem nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na określony składnik żywności, natomiast nietolerancja pokarmowa nie ma podłoża immunologicznego i najczęściej wynika z trudności w trawieniu lub metabolizowaniu danego produktu. Rozpoznanie przyczyny dolegliwości wymaga oceny lekarza i w razie potrzeby wykonania odpowiednich badań diagnostycznych.
- Santos A.F., Riggioni C., Agache I. i wsp. EAACI guidelines on the management of IgE-mediated food allergy. Allergy. 2025;80(1):14–36.
- Middleton's Allergy: Principles and Practice. 10th ed. Elsevier; 2023.
- Nowak-Wegrzyn A., Sicherer S.H. (red.). Food Allergy: Practical Diagnosis and Management. Springer; 2024.
- Czerwińska M., Lange E. (red.). Dietoterapia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2023.
