Alergia na białko jaja kurzego, uczulenie na jaja – nie tylko u niemowląt

Alergia na białko i żółtko jaja kurzego

Jajka są cennym źródłem łatwo przyswajalnego białka, nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-3 i omega-6), witamin: A, D, E, K i z grupy B, oraz składników mineralnych: sodu, potasu, cynku, fosforu, wapnia, magnezu, miedzi, żelaza, selenu. W żółtku jaj znajdziemy beta-karoten oraz luteinę, która chroni plamkę żółtą przed zwyrodnieniem związanym z wiekiem, pochłania szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe oraz wspiera prawidłowe widzenie. Mimo wielu prozdrowotnych składników jajek alergia na jaja jest jedną z najczęściej występujących alergii pokarmowych, przy czym częściej uczula białko, a alergia na żółtko jaja kurzego występuje rzadziej. Uczulenie na białko jaja kurzego może prowadzić do reakcji krzyżowych, ponieważ białka występujące w jajach innych ptaków (np. gęsi, kaczek, przepiórek) mają podobną strukturę. Może też wystąpić alergia na mięso drobiowe.

Alergia na jaja u dzieci i u dorosłych

Alergia na białko jaja kurzego może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Częściej pojawia się u dzieci uczulonych na mleko krowie oraz chorujących na atopowe zapalenie skóry, a u niemowląt alergia na białko jaja kurzego jest jedną z najczęstszych alergii pokarmowych. Wraz z wiekiem alergia na jajka może zanikać w związku z dojrzewaniem układu immunologicznego i nabywaniem tolerancji na alergeny, choć u niektórych osób uczulenie na jaja utrzymuje się przez całe życie.

Mechanizm uczulenia na jaja

Podłożem reakcji alergicznej na jajka jest nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego na białka zawarte w jajku. Mechanizm tej reakcji może być IgE-zależny (natychmiastowy z objawami o różnym nasileniu: od pokrzywki do wstrząsu anafilaktycznego) lub IgE-niezależny (opóźniony, manifestujący się m.in. dolegliwościami ze strony układu pokarmowego). 
Główne składniki białka jaja kurzego, które powodują alergię, to owoalbumina, owomukoid oraz owotransferyna. Z kolei najważniejszym alergenem żółtka jaj jest alfa-liwetyna. Powoduje ona reakcje krzyżowe z albuminami obecnymi w piórach oraz mięsie kur i innych ptaków (np. gęsi, kaczek, indyków, przepiórek). Alergia krzyżowa polega na występowaniu reakcji alergicznej na alergeny różnego pochodzenia ze względu na ich strukturalne podobieństwo. W tym przypadku mówimy o tzw. zespole ptak – jajko, który obejmuje zespół objawów klinicznych spowodowanych alergią na pierze, mięso ptasie i żółtka jaj.

Alergia na jaja – objawy

Uczulenie na białka jaja kurzego może manifestować się objawami ze strony różnych układów w organizmie, a nasilenie tych reakcji jest uzależnione od wrażliwości pacjenta, a także formy i ilości spożytego alergenu.

Najczęściej występujące objawy alergii na jajka to:

• problemy żołądkowo-jelitowe: ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka,
• objawy ze strony układu oddechowego: katar, kichanie, kaszel, trudności w oddychaniu, duszność, zaostrzenie przebiegu astmy oskrzelowej,
• objawy skórne: pokrzywka, rumień, świąd skóry, zaostrzenie atopowego zapalenia skóry,
• zapalenie spojówek: zaczerwienienie oczu, przekrwienie, łzawienie, świąd.

Najgroźniejszym skutkiem alergii na jajka może być wstrząs anafilaktyczny, który rozwija się nagle i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Objawia się m.in. obrzękiem dróg oddechowych i trudnościami z oddychaniem, gwałtownym spadkiem ciśnienia i przyspieszeniem pracy serca. Może też dojść do utraty przytomności. W przypadku takiego przebiegu reakcji alergicznej konieczne jest jak najszybsze wezwanie pogotowia ratunkowego. Osoby z silnymi alergiami muszą unikać kontaktu z alergenami, a dodatkowo powinny mieć przy sobie ampułkostrzykawkę z adrenaliną do szybkiego podania w razie wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego.

Diagnostyka alergii na jajka

U pacjentów z objawami uczulenia na jajka oznacza się stężenie przeciwciał IgE specyficznych dla alergenów jaja kurzego oraz pomocniczo poziom IgE całkowitego w celu lepszej interpretacji uzyskanych wyników. Przeprowadza się też próby prowokacji pokarmowej, które polegają na kontrolowanym podawaniu pacjentowi pokarmów z alergenem. Odbywają się one pod ścisłym nadzorem lekarza i wymagają przygotowania, np. diety i odstawienia leków przeciwalergicznych. Diagnostyczna prowokacja jajem kurzym najczęściej jest wykonywana u niemowląt oraz małych dzieci z podejrzeniem alergii pokarmowej, zarówno IgE-zależnej jak i IgE-niezależnej (w tym u dzieci z atopowym zapaleniem skóry). Testy prowokacyjne wykonuje się również u młodzieży i dorosłych (zwykle z podejrzeniem alergii IgE-zależnej). 

Alergia na białko jaja kurzego – dieta

• Obecnie podstawową metodą zapobiegania reakcji alergicznej na jaja kurze jest dieta eliminacyjna, polegająca na wykluczeniu z diety jajek oraz produktów zawierających jajka lub składniki z nich pochodzące.
• Osoba uczulona powinna sprawdzać składy produktów nie tyko pod kątem obecności jaj, ale również składników takich jak globulina, albumina, lizozym czy owomukoid.
• Ponadto śladowe ilości białka jaja mogą występować w niektórych produktach zbożowych, słodyczach, sosach, a nawet w winie czy piwie (białko używane jest w procesie klarowania).
• W razie wątpliwości warto skonsultować się z dietetykiem, który może też skomponować odpowiedni jadłospis, zapobiegający występowaniu niedoborów pokarmowych u osób na diecie eliminacyjnej.

Alergia na jajka a szczepienia

Niektóre szczepionki (np. przeciwko grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu, żółtej febrze oraz przeciwko odrze, śwince i różyczce) mogą zawierać śladowe ilości białka jaja kurzego, ponieważ znajdują się w nich wirusy, które były namnażane w zarodkach kurzych. Choć obecnie uważa się, że dla większości osób z alergią na białka jaja kurzego takie szczepionki są bezpieczne i nie wywołują powikłań, to w przypadku niektórych pacjentów szczepienie może być przeciwwskazane lub może być konieczne wdrożenie odpowiednich środków ostrożności dla zwiększenia bezpieczeństwa. Zawsze więc należy informować lekarza i inny personel medyczny o występujących alergiach. Po zebraniu wywiadu lekarz określi postępowanie, które jest uzależnione m.in. od rodzaju szczepionki oraz reakcji pacjenta na wcześniejsze szczepienia. Niezależnie od alergii w wywiadzie szczepienie powinno odbywać się w gabinecie wyposażonym w odpowiedni sprzęt pod nadzorem personelu medycznego przygotowanego do rozpoznania i leczenia reakcji anafilaktycznej.