Uczulenie na seler – objawy, jak leczyć, czego unikać

Uczulenie na seler

Seler (Apium graveolens) jest warzywem z rodziny Apiaceae (selerowate) o wyjątkowych właściwościach smakowych, cenionym przez kucharzy na całym świecie. Niestety niezależnie od formy podania zawiera wiele alergenów, choć obróbka termiczna zmniejsza siłę reakcji alergicznej na niektóre z nich. Kilka zidentyfikowanych alergenów selera to: Api g 1, Api g 2, Api g 3, Api g 4, Api g 5, Api g 6 i Api g 7, odpowiadające za uczulenie i alergiczne reakcje krzyżowe z innymi roślinami.

Mechanizm uczulenia na seler

Alergia na seler może przebiegać jako reakcja IgE-zależna lub rzadziej jako reakcja IgE niezależna. W mechanizmie IgE-zależnym po pierwszym kontakcie z alergenem układ immunologiczny błędnie rozpoznaje białka selera jako szkodliwe i zaczyna produkować swoiste przeciwciała IgE. Te przeciwciała wiążą się z receptorami na powierzchni komórek tucznych i bazofilów. Kontakt z alergenem powoduje uwolnienie histaminy i innych mediatorów zapalnych z tych komórek, co prowadzi do objawów alergicznych.

Seler a alergia krzyżowa

Kluczowe znaczenie w patogenezie alergii na seler ma zjawisko reaktywności krzyżowej wynikające z podobieństw alergenów różnych gatunków roślin. Api g 1 jest w dużym stopniu podobny do Bet v 1, głównego alergenu pyłku brzozy. Ta strukturalna zbieżność odpowiada za reakcje krzyżowe u osób uczulonych na pyłek brzozy, które po zjedzeniu surowego selera mogą doświadczać objawów alergicznych. Api g 1 wykazuje również podobieństwo do alergenów marchwi, soi, wiśni oraz orzechów. Api g 7 ma pokrewną sekwencję z alergenem pyłku bylicy Art v 1, co prowadzi do reaktywności krzyżowej i jest odpowiedzialne za zespół bylica – seler – przyprawy. Z kolei Api g 5 to glikoproteina, która swój potencjał uczuleniowy zawdzięcza specyficznej strukturze polegającej na wiązaniach cukrowych.
Inne ważne substancje alergizujące selera to Api g 2 i Api g 6, czyli niespecyficzne białka transportu lipidów, oraz Api g 4 należący do profilin.

Najważniejsze reaktywności krzyżowe z selerem obejmują:

• pyłek brzozy (Bet v 1) – najczęstsza reaktywność krzyżowa z Api g 1, odpowiedzialna za zespół brzoza – seler,
• pyłek bylicy (Art v 1) – reaktywność krzyżowa z Api g 7, odpowiedzialna za zespół bylica – seler – przyprawy,
• warzywa z rodziny Apiaceae (selerowate) – marchew, pietruszka, pasternak, koper, kmin, anyż, kolendra,
• inne popularne, jadalne rośliny – jabłka, brzoskwinie, wiśnie, orzechy laskowe, orzeszki ziemne, ogórki, arbuzy czy pomidory, soja, melon.

>> Alergia krzyżowa – co jeszcze ją wywołuje prócz brzozy? Tabela z alergenami

Objawy uczulenia na seler

Objawy alergii na seler mogą się znacznie różnić pod względem nasilenia – od łagodnych miejscowych reakcji po ciężką anafilaksję zagrażającą życiu. Nasilenie symptomów zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju białka, na które pacjent jest uczulony, ilości spożytego alergenu, stanu przetworzenia pokarmu (surowy, gotowany) oraz obecności czynników współwystępujących.

Objawy uczulenia na seler obejmują:

• Zespół alergii jamy ustnej: świąd, lekki obrzęk, mrowienie lub pieczenie warg, języka, śluzówki i gardła. Objawy te są szczególnie charakterystyczne dla alergii związanej z pyłkami i zwykle występują po spożyciu surowego selera.
• Objawy skórne: pokrzywka (pęcherze), rumień, świąd skóry, często nasilający się nocą, obrzęk naczynioruchowy, zaostrzenie objawów atopowego zapalenia skóry.
• Objawy ze strony układu oddechowego: katar, uczucie zatkania nosa, kaszel, świszczący oddech, trudności w oddychaniu, uczucie ucisku w klatce piersiowej.
• Objawy ze strony przewodu pokarmowego: ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka.
• Objawy ciężkie – anafilaksja: gwałtowny spadek ciśnienia krwi, obrzęk twarzy, języka i/lub gardła, ciężka duszność, zawroty głowy, uczucie słabości, utrata przytomności, w skrajnych przypadkach możliwe jest wystąpienie zgonu.

Alergia na seler u dorosłych i dzieci – różnice w objawach

U dorosłych alergia na seler najczęściej manifestuje się jako zespół alergii jamy ustnej związany z uczuleniem na pyłki brzozowe lub bylicy. Seler jest jednym z pokarmów powodującym anafilaksję wywołaną wysiłkiem fizycznym po spożyciu pokarmu.

U dzieci objawy alergii na seler mogą być mniej swoiste i częściej obejmują reakcje skórne (atopowe zapalenie skóry, pokrzywkę) oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego. Dzieci z istniejącym atopowym zapaleniem skóry lub innymi alergiami pokarmowymi mają zwiększone ryzyko rozwoju alergii na seler.

>> Alergia pokarmowa – 14 produktów, które najczęściej uczulają

Alergia na seler u niemowląt

Alergia na seler u niemowląt jest rzadkim zjawiskiem. Karmione piersią niemowlęta mogą teoretycznie reagować na białka selera przenikające przez mleko matki, jednak takie przypadki są bardzo rzadkie, a sam mechanizm pozostaje dyskusyjny. Większość reakcji przypisywanych alergii przez karmienie piersią może być związana z innymi czynnikami lub być przejawem nadrozpoznawalności, co niestety prowadzi do niepotrzebnych diet eliminacyjnych.

U niemowląt, które zostały już narażone na seler (np. przez dietę matki lub wcześniejsze wprowadzenie pokarmów stałych), mogą wystąpić objawy podobne do tych u starszych dzieci, w tym:

• atopowe zapalenie skóry (wyprysk),
• pokrzywka, rumień skóry,
• wymioty, biegunka,
• krwawe stolce (szczególnie w przypadku alergii nie-IgE-zależnej),
• w skrajnych przypadkach anafilaksja (bardzo rzadka u tak małych dzieci),

Niemowlęta są zazwyczaj karmione piersią lub mlekiem modyfikowanym do około 6. miesiąca życia, kiedy wprowadza się pokarmy stałe zgodnie z aktualnymi wytycznymi. Seler jako jeden z głównych alergenów powinien być wprowadzany ostrożnie, pojedynczo, w małych ilościach i przy stałej obserwacji dziecka.

>> Alergia pokarmowa u niemowlaka – objawy i leczenie

Rozpoznanie alergii na seler

Diagnoza alergii na seler opiera się na dokładnym wywiadzie klinicznym (historia reakcji alergicznych, obserwacja sezonowości objawów) oraz testach alergologicznych, do których zaliczamy:

• testy skórne punktowe,
• oznaczanie swoistych przeciwciał IgE w surowicy,
• test aktywacji bazofili,
• doustną próbę prowokacyjną z pokarmem.

>> Testy alergiczne − kiedy warto je wykonać i jaki rodzaj wybrać?

Uczulenie na seler – czego unikać?

Podstawą leczenia alergii na seler jest całkowite unikanie kontaktu z alergenem. Warto ograniczyć spożywanie selera i soli selerowej używanej jako przyprawy. Dobrym nawykiem jest czytanie etykiet produktów spożywczych – seler jest składnikiem wielu zup, sosów, bulionów, przypraw, marynowanych produktów, soków warzywnych. W przypadku uczulenia na białka termolabilne (Api g 1) niektórzy pacjenci mogą tolerować dobrze ugotowany seler, jednak decyzja powinna być podjęta po konsultacji z alergologiem.

Jak leczyć uczulenie na seler?

• Leki przeciwhistaminowe – stosuje się je do łagodzenia łagodnych objawów (świąd, pokrzywka, zespół alergii jamy ustnej).
• Miejscowe kortykosteroidy mają zastosowanie w przypadku objawów skórnych.
• Leki wziewne wprowadza się, jeśli współwystępują objawy oddechowe.
• Adrenalina (epinefryna) – każdy pacjent z ryzykiem anafilaksji powinien nosić adrenalinę i być przeszkolony w jej użyciu. Taka wiedza powinna być również przekazana osobom w otoczeniu alergika.

>> Uczulenie na soję u dzieci i dorosłych. Alergia na soję a lecytyna sojowa