Rodzaje alergii – objawy, przyczyny i leczenie. Kompletny przewodnik

Co to jest alergia?

Alergia tonadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje, które u większości osób nie wywołują żadnych objawów. Takie substancje nazywa się alergenami. Mogą nimi być m.in. pyłki roślin, roztocza, składniki pokarmów, białko w ślinie zwierząt, leki czy substancje obecne w kosmetykach. W przebiegu alergii organizm błędnie rozpoznaje alergen jako zagrożenie i uruchamia reakcję zapalną. To ona odpowiada za objawy takie jak kichanie, katar, świąd skóry, wysypka, łzawienie oczu czy duszność.

Na czym polega reakcja alergiczna?

Najczęściej alergia ma charakter IgE-zależny (typ I). Oznacza to, że organizm produkuje przeciwciała IgE przeciw konkretnemu alergenowi. Przy kolejnym kontakcie dochodzi do uwolnienia histaminy i pojawienia się objawów. Nie wszystkie alergie przebiegają jednak w ten sposób – przykładem jest część alergii kontaktowych rozwijających się z opóźnieniem (typ IV). 
Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne. Ryzyko alergii jest większe u osób, w których rodzinie występują choroby atopowe, takie jak alergiczny nieżyt nosa, astma czy atopowe zapalenie skóry. Objawy mogą jednak pojawić się zarówno w dzieciństwie, jak i dopiero w dorosłym wieku.

Rodzaje alergii – podział i najczęstsze typy uczuleń

Alergie można podzielić na kilka grup w zależności od tego, w jaki sposób alergen dostaje się do organizmu i jakie objawy wywołuje. W praktyce najczęściej wyróżnia się alergię wziewną, pokarmową, skórną, kontaktową oraz lekową.

• Alergia wziewna rozwija się po kontakcie z alergenami obecnymi w powietrzu, takimi jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt.
• Alergia pokarmowa wiąże się z reakcją na składniki żywności, np. mleko, orzechy lub jaja.
• Alergia kontaktowa pojawia się po bezpośrednim kontakcie skóry z substancją uczulającą, np. niklem albo składnikami kosmetyków.
• Alergia na leki może wystąpić po zastosowaniu niektórych antybiotyków, leków przeciwbólowych czy środków kontrastowych.
• U części osób występuje także alergia na jad owadów błonkoskrzydłych, np. pszczół lub os.

Niektóre osoby mają tylko jeden typ alergii, ale możliwe jest również współwystępowanie kilku rodzajów uczulenia jednocześnie. Objawy mogą zmieniać się z wiekiem, a u części pacjentów z czasem pojawiają się nowe uczulenia lub reakcje krzyżowe.

Alergia wziewna – objawy, przyczyny i kiedy się nasila

Alergia wziewna to jeden z najczęstszych rodzajów alergii. Rozwija się po kontakcie z alergenami obecnymi w powietrzu, które dostają się do organizmu podczas oddychania. Najczęściej są to:

• pyłki roślin,
• roztocza kurzu domowego,
• sierść i naskórek zwierząt,
• zarodniki pleśni.

Typowe objawy dotyczą głównie nosa, oczu i dróg oddechowych. U pacjentów często pojawia się kichanie, wodnisty katar, uczucie zatkanego nosa, świąd nosa i łzawienie oczu. Charakterystyczny jest także alergiczny nieżyt nosa, potocznie nazywany katarem siennym. U części osób występuje również kaszel, świszczący oddech lub duszność, szczególnie gdy alergii towarzyszy astma.
Objawy mogą mieć charakter sezonowy albo całoroczny. Alergia na pyłki zwykle nasila się w okresie pylenia konkretnych roślin, np. traw czy brzozy. Z kolei uczulenie na roztocza lub sierść zwierząt często powoduje dolegliwości przez cały rok. Nasilenie objawów może zmieniać się w zależności od stężenia alergenów w otoczeniu, jakości powietrza czy obecności infekcji. U części osób nieleczona alergia wziewna pogarsza jakość snu, koncentrację i codzienne funkcjonowanie. Może również zwiększać ryzyko rozwoju astmy alergicznej, dlatego przewlekłych objawów ze strony nosa i dróg oddechowych nie warto bagatelizować.

>> Katar sienny - krople, tabletki bez recepty

Alergia pokarmowa – objawy, najczęstsze alergeny i anafilaksja

Alergia pokarmowa polega na nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na składniki żywności. Najczęściej uczulają:

• mleko krowie,
• jaja,
• orzechy,
• ryby,
• owoce morza,
• soja,
• pszenica,

choć alergenem może być praktycznie każdy pokarm.

Objawy mogą pojawić się w ciągu kilku minut lub kilku godzin po spożyciu uczulającego produktu. Często dotyczą przewodu pokarmowego i obejmują ból brzucha, nudności, wzdęcia, biegunkę lub wymioty. U części osób występują także objawy skórne, takie jak pokrzywka czy świąd, a czasem również obrzęk warg i języka. W cięższych przypadkach może dojść do reakcji ogólnoustrojowej, czyli anafilaksji. To stan potencjalnie zagrażający życiu, który wymaga pilnej pomocy medycznej. 
U dzieci część alergii pokarmowych, np. na mleko i jaja, może z czasem ustępować. Nie dotyczy to jednak wszystkich alergenów – niektóre uczulenia utrzymują się również w wieku dorosłym.

Alergii pokarmowej nie należy mylić z nietolerancją pokarmową. W nietolerancji objawy zwykle nie wynikają z reakcji immunologicznej, lecz np. z problemów z trawieniem określonych składników, jak w przypadku nietolerancji laktozy.

Alergia skórna i kontaktowa – jak rozpoznać zmiany na skórze

Alergia kontaktowa pojawia się po bezpośrednim kontakcie skóry z substancją uczulającą. Najczęściej wywołują ją:

• metale (zwłaszcza nikiel),
• składniki kosmetyków i detergentów,
• lateks,
• substancje zapachowe.

Objawy zwykle rozwijają się z opóźnieniem – po kilku lub kilkunastu godzinach od kontaktu z alergenem. Typowe są zaczerwienienie skóry, świąd, wysypka, pieczenie oraz przesuszenie i łuszczenie naskórka. Zmiany najczęściej pojawiają się w miejscu kontaktu z uczulającą substancją, np. pod biżuterią, zegarkiem albo po zastosowaniu kosmetyku. Podstawą leczenia jest unikanie kontaktu z alergenem oraz odpowiednia pielęgnacja skóry. W okresie nasilenia objawów lekarz może zalecić także leczenie miejscowe, np. preparaty przeciwzapalne.

Alergia kontaktowa jest jedną z częstszych przyczyn objawów określanych potocznie jako alergia skórna. W rozpoznaniu pomocne mogą być testy płatkowe, które pozwalają ustalić substancję wywołującą reakcję.

Alergia na leki – objawy, przyczyny i diagnostyka

Alergia na leki to reakcja układu odpornościowego na substancję leczniczą. Objawy mogą pojawić się zarówno po lekach przyjmowanych doustnie, jak i stosowanych miejscowo czy podawanych w zastrzykach. Najczęściej reakcje alergiczne wywołują:

• antybiotyki (zwłaszcza penicyliny),
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
• środki kontrastowe stosowane w badaniach obrazowych.

Objawy mogą mieć różne nasilenie. U części pacjentów pojawia się wysypka, świąd skóry lub pokrzywka, u innych obrzęk, duszność albo nasilony katar. W rzadkich przypadkach dochodzi do anafilaksji. 
Nie każda niepożądana reakcja po leku jest jednak alergią. Część objawów wynika z działań niepożądanych lub nadwrażliwości niezwiązanej z mechanizmem immunologicznym. Dlatego rozpoznanie alergii na leki wymaga dokładnego wywiadu i ostrożnej diagnostyki. W przypadku podejrzenia uczulenia na lek nie należy go stosować bez konsultacji z lekarzem. Ma to szczególne znaczenie przy antybiotykach i lekach przeciwbólowych, które stosunkowo często są błędnie uznawane za przyczynę alergii.

Alergia na jad owadów – objawy i pierwsza pomoc

Alergia na jad owadów najczęściej dotyczy użądleń pszczół, os, szerszeni i trzmieli. U większości osób powodują one jedynie miejscowy ból i obrzęk, jednak u części pacjentów mogą wywołać reakcję alergiczną. Objawy obejmują m.in. nasilony obrzęk, pokrzywkę, świąd skóry, duszność czy zawroty głowy. W ciężkich przypadkach może dojść do anafilaksji. Osoby, u których wystąpiła ciężka reakcja po użądleniu, powinny pozostawać pod opieką alergologa. W takich przypadkach lekarz może zalecić noszenie przy sobie adrenaliny w autowstrzykiwaczu oraz rozważyć immunoterapię swoistą, czyli odczulanie na jad owadów.

Alergia u dzieci – objawy i tzw. marsz alergiczny

Alergia u dzieci może się pojawić już we wczesnym dzieciństwie, choć jej objawy i rodzaj często zmieniają się wraz z wiekiem. U najmłodszych częściej występują alergie pokarmowe i objawy skórne, natomiast u starszych dzieci częściej rozwija się alergia wziewna, np. na pyłki lub roztocza. U części dzieci obserwuje się tzw. marsz alergiczny. Oznacza to, że w pierwszych latach życia dominują np. objawy skórne i alergie pokarmowe, a później mogą pojawić się alergiczny nieżyt nosa lub astma. Nie jest to jednak regułą i przebieg alergii może wyglądać różnie u poszczególnych pacjentów.
Objawy alergii u dzieci mogą obejmować m.in. wysypkę, świąd skóry, nawracający katar, kichanie, kaszel, bóle brzucha czy biegunki. Część dolegliwości łatwo pomylić z infekcją albo przejściową nietolerancją pokarmową, dlatego nawracające objawy warto konsultować z lekarzem. Wczesne rozpoznanie alergii ma znaczenie nie tylko dla ograniczenia objawów, ale też dla poprawy codziennego funkcjonowania i jakości życia dziecka.

Alergia krzyżowa – na czym polega i jakie daje objawy

Alergia krzyżowa występuje wtedy, gdy układ odpornościowy reaguje nie tylko na główny alergen, lecz także na inne substancje o podobnej budowie. Najczęściej dotyczy to osób uczulonych na pyłki roślin. Przykładowo osoby z alergią na pyłki brzozy mogą odczuwać świąd lub pieczenie jamy ustnej po zjedzeniu jabłek, marchwi czy orzechów. Z kolei u pacjentów uczulonych na lateks częściej obserwuje się reakcje po kontakcie z bananem, kiwi albo awokado. 
Objawy alergii krzyżowej zwykle są łagodne i ograniczają się do jamy ustnej, jednak u części osób mogą być bardziej nasilone. Nie każda osoba z alergią wziewną będzie też doświadczać reakcji krzyżowych.

Jak rozpoznać alergię? Objawy i badania diagnostyczne

1. Obserwuj, kiedy pojawiają się objawy. Zwróć uwagę, czy dolegliwości mają związek z określoną porą roku, kontaktem ze zwierzętami, konkretnym pokarmem albo przyjmowaniem leków.
2. Oceń charakter objawów. Nawracający katar, kichanie, świąd skóry, wysypka, łzawienie oczu czy dolegliwości po spożyciu określonych produktów mogą sugerować alergię.
3. Sprawdź, czy objawy się powtarzają. Alergia często daje podobne objawy po ponownym kontakcie z tym samym alergenem.
4. Skonsultuj się z lekarzem. W przypadku przewlekłych lub nawracających objawów lekarz może ocenić, czy problem rzeczywiście ma podłoże alergiczne.
5. Wykonaj odpowiednią diagnostykę. W zależności od rodzaju objawów wykorzystuje się m.in. testy skórne, badania krwi oznaczające przeciwciała IgE oraz testy płatkowe stosowane przy alergii kontaktowej.
6. Nie interpretuj wyników samodzielnie. Dodatni wynik testu nie zawsze oznacza klinicznie istotną alergię. Wyniki badań powinny być oceniane razem z objawami pacjenta.

Leczenie alergii – leki, odczulanie i unikanie alergenów

• Podstawą leczenia alergii jest ograniczenie kontaktu z alergenem, choć nie zawsze jest to całkowicie możliwe.
• W łagodzeniu objawów stosuje się przede wszystkim zalecone przez lekarza leki przeciwhistaminowe, które pomagają zmniejszyć katar, świąd, kichanie czy pokrzywkę. 
• W przypadku alergicznego nieżytu nosa często wykorzystuje się także glikokortykosteroidy donosowe. Przy nasilonych zmianach skórnych lekarz może zalecić leczenie miejscowe, np. preparaty przeciwzapalne.
• U części pacjentów stosuje się immunoterapię swoistą, czyli odczulanie. Leczenie to polega na stopniowym podawaniu alergenu w kontrolowanych dawkach, aby zmniejszyć nadmierną reakcję układu odpornościowego. Najczęściej wykorzystuje się je m.in. w alergii na pyłki, roztocza oraz jad owadów.
• Osoby z ryzykiem ciężkich reakcji alergicznych mogą wymagać noszenia przy sobie adrenaliny w autowstrzykiwaczu.

Najczęstsze pytania pacjentów (FAQ)

Jakie są rodzaje alergii?

Do najczęstszych rodzajów alergii należą alergia wziewna, pokarmowa, kontaktowa oraz alergia na leki. U części osób występuje także alergia na jad owadów lub reakcje krzyżowe między różnymi alergenami.

Jakie są najczęstsze objawy alergii?

Objawy alergii mogą obejmować m.in. katar, kichanie, świąd nosa i oczu, łzawienie, wysypkę, pokrzywkę, kaszel, duszność oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Ich charakter zależy od rodzaju alergii i alergenu.

Czy alergia może pojawić się w dorosłym wieku?

Tak. Choć wiele alergii rozwija się już w dzieciństwie, pierwsze objawy mogą pojawić się również u osób dorosłych. Dotyczy to zwłaszcza części alergii wziewnych, kontaktowych i alergii na leki.

Jak rozpoznać, na co jestem uczulony?

Podstawą diagnostyki jest wywiad lekarski i analiza objawów. Pomocne mogą być także testy skórne, badania krwi oznaczające przeciwciała IgE oraz testy płatkowe stosowane przy alergii kontaktowej.

Czy alergia jest dziedziczna?

Nie dziedziczy się konkretnej alergii, ale skłonność do chorób alergicznych. Ryzyko wystąpienia alergii jest większe u osób, których rodzice lub rodzeństwo mają np. alergiczny nieżyt nosa, astmę albo atopowe zapalenie skóry.

Czy alergię można całkowicie wyleczyć?

Nie zawsze. W wielu przypadkach możliwe jest jednak skuteczne kontrolowanie objawów poprzez unikanie alergenów, stosowanie leków na alergię, a u niektórych pacjentów – immunoterapię swoistą, czyli odczulanie.

Czym różni się alergia od nietolerancji pokarmowej?

Alergia wiąże się z reakcją układu odpornościowego na określony alergen. Nietolerancja pokarmowa zwykle nie ma podłoża immunologicznego i często wynika np. z problemów z trawieniem konkretnych składników.

Czy alergia i przeziębienie mogą dawać podobne objawy?

Tak. Katar, kichanie i zatkany nos mogą występować zarówno w alergii, jak i podczas infekcji. W alergii objawy częściej utrzymują się dłużej, mają charakter nawracający i zwykle nie towarzyszy im gorączka.