Alergia wziewna – co to jest, objawy. Jakie są najczęstsze alergie wziewne?

Alergia wziewna – co to znaczy?

Alergia to nieadekwatna reakcja organizmu na bodźce, które obiektywnie nie są szkodliwe, ale układ immunologiczny rozpoznaje je jako zagrożenie. W przypadku alergii wziewnej problemem są alergeny, które wdychamy nosem i ustami – obecne w powietrzu pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni, sierść i wydzieliny zwierząt. Układ odpornościowy traktuje je jak wrogów, uruchamiając reakcję obronną – stan zapalny, który daje objawy głównie ze strony układu oddechowego. To właśnie wtedy pojawia się katar, kaszel, duszność, ale niekiedy także wysypka. I choć objawy bywają mylące, alergia wziewna nie ma nic wspólnego z infekcją wirusową – nie mija po kilku dniach, lecz potrafi uprzykrzać życie miesiącami, a nawet przez cały rok.

>> Alergia na grzyby i pleśnie – objawy i leczenie. Jak rozpoznać problem?

Jakie mogą być alergie wziewne?

Alergia wziewna może mieć charakter sezonowy – najczęściej dokucza wiosną i latem, gdy pylą rośliny, albo całoroczny, gdy winowajcą są alergeny obecne w naszych domach lub pracy. Możemy być uczuleni na:

• pyłki roślin, szczególnie traw, brzozy, leszczyny, olchy i żyta,
• roztocza kurzu domowego, powszechnie występujące w pościeli, materacach, dywanach, zasłonach,
• sierść zwierząt, a konkretnie znajdujące się na niej białka zwierzęce pochodzące z gruczołów łojowych lub potowych psów, kotów czy gryzoni, a także z ich moczu, śliny czy naskórka,
• zarodniki pleśni, obecne w wilgotnych pomieszczeniach, piwnicach, łazienkach,
• detergenty i środki chemiczne, np. silnie pachnące płyny do czyszczenia lub perfumy,
• dym tytoniowy, spaliny, cząsteczki zanieczyszczeń powietrza, w pyły zawieszone PM2.5, PM10,
• białka pochodzące z odchodów lub fragmentów ciała owadów, np. karaluchów,
• pyły organiczne i nieorganiczne, np. pyły mączne (powszechne w piekarniach), pyły drewna, cząsteczki chemiczne w pracy.

Choć predyspozycje do alergii mogą być dziedziczne, samo uczulenie pojawia się zwykle w wyniku długotrwałego kontaktu z alergenem. To nie dzieje się z dnia na dzień. Czasem potrzeba miesięcy, a nawet lat, żeby organizm nauczył się reagować alergicznie – a raz uruchomiony mechanizm może trwać latami.

>> Całoroczny kalendarz pylenia dla alergików – kiedy musisz uważać na pyłki?

Alergia wziewna – objawy typowe

Typowe objawy alergii wziewnej łatwo pomylić z przeziębieniem. Alergia często zaczyna się katarem, drapaniem w gardle, uczuciem zmęczenia. Ale w przeciwieństwie do przeziębienia nie chce się szybko skończyć. Trwa tydzień, dwa, potem miesiąc. Objawy nasilają się, łagodnieją, a potem znów nawracają. Jeśli jednak pojawiają się regularnie – szczególnie w określonych porach roku lub po kontakcie z kurzem, pyłkami, psem czy kotem – to znak, że problem może mieć podłoże alergiczne.

Najczęściej występują:

• wodnisty, przezroczysty, cieknący katar,
• napady kichania – często w seriach po kilka razy,
• swędzenie i uczucie zatkanego nosa,
• łzawienie, pieczenie i zaczerwienienie oczu,
• suchy, męczący kaszel, szczególnie rano lub wieczorem,
• przewlekłe zmęczenie,
• spadek koncentracji i pogorszenie snu.

Alergia wziewna – objawy mniej oczywiste

Alergia wziewna nie zawsze jednak trzyma się podręcznikowego schematu. U wielu osób pojawiają się objawy nietypowe, które przez długi czas nie są kojarzone z alergią. To przez nie diagnoza potrafi się odwlec o miesiące, a czasem nawet lata. Do nietypowych objawów alergii należą:

• ból gardła lub uczucie drapania bez infekcji,
• przewlekła chrypka, często kojarzona z refluksem,
• świąd skóry, drobne wysypki bez wyraźnej przyczyny,
• wrażenie ucisku w klatce piersiowej lub kuli w gardle.

Alergia wziewna rzadko atakuje gwałtownie. Najczęściej powoli dołączają kolejne objawy, aż staje się tak uciążliwa, że nie sposób jej dłużej ignorować.  

Alergia wziewna u dzieci i niemowląt

Zwłaszcza u maluchów alergia wziewna często długo pozostaje niezauważona – objawy są subtelne i bardzo mylące. Tymczasem układ odpornościowy dziecka może już od pierwszych miesięcy życia reagować na obecne w powietrzu alergeny – kurz, pyłki, sierść albo pleśń. U niemowląt sygnałem alergii wziewnej może być:

• wodnisty katar utrzymujący się tygodniami,
• sapka, świszczący oddech lub kaszel bez gorączki,
• trudności z jedzeniem i spaniem z powodu zatkanego noska,
• rozdrażnienie, marudzenie bez wyraźnej przyczyny.

U starszych dzieci alergia wziewna częściej przybiera klasyczną formę: przewlekły katar, kichanie, swędzenie nosa i oczu, suchy kaszel – szczególnie po przebudzeniu. Często pojawiają się też cienie pod oczami i charakterystyczne pocieranie nosa dłonią w górę (tzw. salut alergiczny). Dzieci mogą mieć problemy z koncentracją, są bardziej zmęczone, gorzej śpią i łatwiej się denerwują. To wszystko odbija się nie tylko na zdrowiu, ale też na codziennym funkcjonowaniu – w szkole, przedszkolu i w domu.

Jak rozponać alergię wziewną?

Rozpoznanie alergii wziewnej zaczyna się od uważnej obserwacji własnego organizmu i rozmowy z lekarzem, a kończy na testach, które pozwalają ustalić, na co dokładnie reagujemy. Najczęściej wykonywane są:

• testy skórne punktowe – polegają na nałożeniu na skórę niewielkiej ilości alergenów i obserwowaniu reakcji (zaczerwienienie, wyprysk, świąd),
• badania krwi – oznaczenie poziomu swoistych przeciwciał IgE dla konkretnych alergenów,
• testy prowokacyjne – rzadziej stosowane, wykonywane pod kontrolą lekarza, szczególnie w trudnych przypadkach.

W niektórych sytuacjach pomocna może być także spirometria lub badanie FeNO, zwłaszcza jeśli podejrzewa się współistniejącą astmę. Dobrze przeprowadzona diagnostyka pozwala nie tylko potwierdzić alergię, lecz także wskazać, co ją wywołuje. Bez tej wiedzy leczenie opiera się głównie na tłumieniu objawów, a nie eliminacji przyczyny.

Leczenie alergii wziewnych

Najważniejszym elementem terapii każdej alergii jest wyeliminowanie czynnika uczulającego z otoczenia chorego. W przypadku alergenów wziewnych jest to jednak albo niemożliwe (pyłki, roztocza), albo bardzo trudne i długotrwałe. Na różnych etapach rozpoznania i rozwoju alergii często stosowane są:

• leki przeciwhistaminowe, które łagodzą objawy takie jak katar, kichanie, świąd,
• glikokortykosteroidy donosowe, skuteczne w przewlekłym nieżycie nosa,
• leki przeciwleukotrienowe, stosowane m.in. u dzieci lub przy astmie,
• krople do oczu i aerozole do nosa – miejscowe, łagodzące podrażnienie i obrzęk błon śluzowych.

W przypadku silnych lub przewlekłych objawów rozważa się immunoterapię alergenową (odczulanie) – czyli stopniowe podawanie alergenów w kontrolowanych dawkach, co ma na celu przyzwyczajenie układu odpornościowego do ich obecności. To jedyna metoda leczenia, która działa przyczynowo, a nie tylko objawowo.

Alergie wziewne – naturalne metody łagodzenia objawów

Naturalne metody nie są alternatywą dla leczenia, mogą natomiast wspierać organizm, przynosić ulgę i poprawiać komfort codziennego funkcjonowania – o ile są stosowane w konsultacji z lekarzem zwłaszcza u osób z silną alergią lub chorobami współistniejącymi.

Najczęściej stosowane naturalne metody to:

• Zioła (ale ostrożnie, bo zioła również mogą uczulać): rumianek – działa przeciwzapalnie, może pomóc w łagodzeniu świądu i podrażnień błon śluzowych, pokrzywa – naturalny środek antyhistaminowy, może zmniejszać objawy kataru siennego, czystek – działa antyoksydacyjnie, może wspierać odporność, werbena – działa wykrztuśnie i łagodząco na gardło.
• Inhalacje z soli fizjologicznej – nawilżają drogi oddechowe, pomagają rozrzedzić zalegającą wydzielinę, łagodzą podrażnienia gardła i nosa. Najlepiej sprawdzają się w postaci nebulizacji z użyciem inhalatora.
• Płukanie nosa i zatok – przy użyciu roztworu soli fizjologicznej lub soli morskiej, pozwala na mechaniczne usunięcie alergenów z błony śluzowej. Regularne irygacje mogą znacząco zmniejszyć nasilenie objawów.
• Oczyszczacze powietrza – zwłaszcza z filtrem HEPA, pomagają usuwać z powietrza pyłki, roztocza, zarodniki pleśni i inne alergeny. Wskazane zwłaszcza w sypialni.
• Nawilżanie powietrza – suche powietrze nasila objawy, dlatego warto dbać o odpowiedni poziom wilgotności w pomieszczeniu (40–60%), szczególnie w sezonie grzewczym.
• Zmiany w stylu życia – ograniczenie kontaktu z alergenami, częste pranie pościeli w wysokiej temperaturze, unikanie przebywania na zewnątrz w okresie intensywnego pylenia, zamykanie okien w sezonie, przebieranie się w świeże ubrania po powrocie ze spaceru czy pracy – to wszystko może znacząco zmniejszyć ekspozycję na alergeny.

Nieleczona alergia wziewna

Pamiętaj: alergia wziewna to nie tylko niewinny katar i kichanie – to przewlekła choroba, która wymaga uważnej diagnozy, odpowiedniego leczenia i codziennej czujności. Im szybciej podejmiesz leczenie, tym większa szansa, że odzyskasz kontrolę nad objawami i zatrzymasz jej rozwój, zanim przerodzi się w coś poważniejszego.

>> Alergia na pyłki drzew – objawy. Jak sobie radzić: leki, odczulanie