Grzyby Alternaria są jednym z najliczniejszych i najsilniejszych źródeł alergenów unoszących się w powietrzu. Występują praktycznie wszędzie, więc trudno ich unikać. Jakie objawy daje alergia na Alernaria? Jak sobie z nią poradzić?
Alternaria to mikroskopijne grzyby wywołujące alergię. Jak rozpoznać objawy?
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Zarodniki Alternaria osiągają najwyższe stężenia w ciepłych i wietrznych miesiącach, dlatego objawy alergii często nasilają się od późnego lata do wczesnej jesieni.
- Długotrwała ekspozycja na zarodniki Alternaria może zwiększać ryzyko zaostrzeń astmy oraz nasilać przewlekłe dolegliwości ze strony układu oddechowego.
- Diagnostyka alergii na Alternaria obejmuje punktowe testy skórne lub oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał IgE, a wybór badania zależy od obrazu klinicznego pacjenta.
- Ograniczenie wilgoci w pomieszczeniach, usuwanie ognisk pleśni oraz właściwe przechowywanie żywności zmniejszają ekspozycję na zarodniki grzybów pleśniowych.
- W przypadku utrzymujących się lub nasilających objawów alergii lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, a u wybranych pacjentów również immunoterapię alergenową.
Alternaria alternata
Jednym z gatunków rodzaju Alternaria jest Alternaria alternata (Alternaria tenuis). To mikroorganizmy zaliczające się do grzybów mikroskopowych (grzybów strzępkowych, grzybów pleśniowych). Mają one tendencję do rozwoju w wilgotnych miejscach, np. łazience, kuchni czy piwnicy. Na zewnątrz stwierdza się ich obecność w glebie, roślinach (zwłaszcza na zbutwiałych liściach). Co ciekawe, obecność tego grzyba zanotowano także na suszącym się długo praniu. Udowodniono, że powoduje alergie i trudności z oddychaniem u ludzi. Atakuje też uprawy roślin.
Alternaria – pylenie
Wysoki poziom Alternaria obserwuje się zwłaszcza w cieplejszych miesiącach. Jest to związane zarówno z temperaturą powietrza (optymalne dla ich rozwoju jest 22 – 28 stopni C), jak i silnym wiatrem, który przenosi zarodniki. To właśnie one odpowiadają za pojawienie się alergii.
Alergia na grzyby Alternaria
Alternaria rozmnażają się bezpłciowo, uwalniając swoje zarodniki (tzw. spory). Są one tak zbudowane, że bez problemu mogą unosić się w powietrzu – właśnie przez to jest ryzyko, że dostaną się do organizmu podczas wdychania. Zarodniki przyczepiają się do dróg oddechowych swojego żywiciela (człowieka bądź zwierzęcia). To wyzwala stan zapalny i reakcję alergiczną. Długotrwałe narażenie na kontakt z zarodnikami może skutkować rozwojem przewlekłych chorób układu oddechowego, np. astmy. W niektórych przypadkach, jeżeli Alternaria rozwinie się na produktach spożywczych, może doprowadzić do alergii pokarmowych.
Gatunek Alternaria alternata może doprowadzić do rozwoju alergii krzyżowej u osób uczulonych. Oznacza to, że u osoby, która ma alergię na Alternaria alternata, może pojawić się alergia także na inne gatunki grzybów:
- Cladosporium herbarum,
- Candida albicans,
- Aspergillus fumigatus,
- Penicillium citrinum,
- Fusarium solani.
Alternaria – objawy alergii
Objawy związane z alergią na Alternaria porównywane są z ogólnymi objawami, które występują chociażby przy alergii na pyłki roślin. Należą do nich:
- uporczywe kichanie,
- wodnisty katar,
- zatkany nos,
- łzawienie i zaczerwienienie oczu,
- kaszel,
- ból gardła.
W skrajnych przypadkach kontakt z zarodnikami Alternaria może wywołać atak astmy, a niekiedy objawy skórne. Szczególnie ostrożne powinny być osoby z osłabioną odpornością, u których alergia na Alternaria może mieć silniejszy przebieg.
Alternaria a zespół chorego budynku
Reakcja alergiczna to nie jedyny objaw, który może świadczyć o kontakcie z Alternaria. Ten rodzaj grzybów jest źródłem wielu szkodliwych toksyn (tzw. mikotoksyn), jak alternariol, altenuen czy kwas L-tenuazonowy. Narażenie na te substancje wzrasta w zamkniętych pomieszczeniach, gdzie nie ma sprawnej wentylacji lub występuje duża wilgoć. Ekspozycja na mikotoksyny może spowodować wystąpienie tzw. zespołu chorego budynku. Polega on na nasileniu objawów, kiedy przebywa się w danym pomieszczeniu i ich osłabieniu po jego opuszczeniu. Objawy te to:
- bóle i zawroty głowy,
- osłabienie,
- omdlenie,
- zaburzenia koncentracji,
- suchość w oku,
- duszność,
- kaszel,
- katar,
- nasilone zmęczenie,
- przesuszenie skóry.
Alternaria – leczenie
W celu zmniejszenia objawów alergicznych związanych z Alternaria należy przede wszystkim zmniejszyć narażenie na ekspozycję na te alergeny. Trzeba więc zadbać o czystość pomieszczeń, odpowiedni stopień ich wilgotności i dobrą wentylację. Warto regularnie sprawdzać, czy nigdzie nie dochodzi do wycieku wody. W wyjątkowych przypadkach można zainwestować w wysokowydajne filtry cząstek stałych (HEPA).
Kiedy już wystąpi reakcja alergiczna, wówczas stosuje się leczenie objawowe, które ma na celu zmniejszenie symptomów alergii i poprawę komfortu życia. Można zastosować leki dostępne w aptekach bez recepty. Przede wszystkim są to:
- leki przeciwhistaminowe (np. desloratadyna, cetyryzyna, feksofenadyna),
- glikokortykosteroidy do nosa (np. mometazon),
- krople do oczu o działaniu przeciwalergicznym (np. azelastyna, kromoglikan sodowy).
W przypadku silnych objawów warto pójść do lekarza. Być może konieczne będzie zastosowanie leków dostępnych wyłącznie na receptę.
Jest też możliwość sprawdzenia, czy jest się uczulonym na zarodniki Alternaria. W takim celu wykonuje się punktowe testy alergiczne oraz oznaczanie poziomu specyficznych przeciwciał IgE.
Alternaria – profilaktyka
Ze względu na to, że grzyby Alternaria występują praktycznie wszędzie w ogromnej ilości, nie da się ich całkowicie wyeliminować z otoczenia. Można natomiast podjąć działania, które w znacznym stopniu zminimalizują szansę na kontakt z tym alergenem.
- Podstawą jest zachowanie higieny i regularne czyszczenie urządzeń oraz sprzętów kuchennych czy łazienkowych. Ma to na celu ograniczenie rozwoju wszelkiego rodzaju grzybów, w tym z rodzaju Alternaria. Upodobały one sobie zwłaszcza gumowe części pralki czy fugi między kafelkami.
- W kuchni natomiast trzeba zwracać uwagę na produkty spożywcze. Nieprawidłowo przechowywane pieczywo czy zbyt długie przechowywanie żywności w lodówce może przyczynić się do rozwoju Alternaria. Warto zatem robić regularny przegląd żywności, ponieważ grzyby pleśniowe mogą być przyczyną alergii pokarmowych.
- Alternaria atakuje także rośliny. W związku z tym należy dbać szczególnie o te doniczkowe, które mamy w domu. Gleba czy liście są idealnym środowiskiem dla grzybów tego rodzaju, a jak wiadomo, w mniejszej przestrzeni, jaką jest zamknięty pokój, ich ilość może nasilać objawy alergiczne.
Alternaria – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jeśli klimatyzacja jest niewłaściwie konserwowana, a w jej wnętrzu gromadzi się wilgoć, może stać się miejscem rozwoju grzybów pleśniowych, w tym Alternaria. Regularne czyszczenie i wymiana filtrów zgodnie z zaleceniami producenta pomagają ograniczyć ryzyko kontaktu z alergenami.
Oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr HEPA może wychwytywać znaczną część zarodników grzybów pleśniowych unoszących się w powietrzu, w tym Alternaria. Nie eliminuje jednak źródła alergenu, dlatego równie ważne jest utrzymywanie odpowiedniej wilgotności w pomieszczeniach, regularne usuwanie ognisk pleśni oraz właściwa wentylacja.
W okresie wysokiego stężenia zarodników grzybów pleśniowych pranie suszone na świeżym powietrzu może gromadzić alergeny obecne w otoczeniu. Osobom uczulonym na Alternaria często zaleca się suszenie ubrań w pomieszczeniu lub korzystanie z suszarki bębnowej w czasie największego stężenia zarodników.
Podczas koszenia trawy, grabienia liści czy porządkowania kompostu do powietrza uwalniane są duże ilości zarodników grzybów pleśniowych, w tym Alternaria. U osób uczulonych może to prowadzić do nasilenia objawów alergii, dlatego podczas takich prac warto ograniczać ekspozycję na alergeny i stosować odpowiednie środki ochrony.
W okresie największego stężenia zarodników warto ograniczać prace ogrodowe, unikać przebywania w pobliżu kompostowników i miejsc z rozkładającą się materią roślinną oraz dbać o właściwą wentylację i kontrolę wilgotności w domu. Pomocne może być także śledzenie komunikatów dotyczących stężenia zarodników grzybów pleśniowych.
