Testy na celiakię: z krwi, genetyczny, domowy. Na czym polegają testy na celiakię?

Jak się diagnozuje celiakię?

Celiakia, inaczej choroba trzewna, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której pod wpływem spożywania glutenu (białko występujące w zbożach jak pszenica, żyto, owies, jęczmień) dochodzi do nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego i uszkodzenia jelita cienkiego. Chorym dokuczają wzdęcia, biegunki, zaparcia, bóle brzucha, a także symptomy pochodzące z innych narządów, np. skóry, mózgu, wątroby, serca i stawów, nie są jednak swoiste dla choroby – nie wystarczą do jej stwierdzenia. Gastrolog podczas zbierania wywiadu szczegółowo pyta o objawy ogólnoustrojowe i ze strony przewodu pokarmowego po zjedzeniu posiłku bogatego w gluten lub wolnego od glutenu i decyduje, które badania wykonać.

>> Dieta eliminacyjna − czy każdy powinien odstawić gluten, nabiał lub strączki

Testy serologiczne na celiakię

Są trzy typy badań serologicznych na celiakię – po pobraniu krwi oznacza się obecność i stężenie przeciwciał IgA i uzupełniająco przeciwciał IgG przeciwko:

• transglutaminazie tkankowej (tTG) – enzym występujący w jelitach, który bierze udział w przemianach białek, w tym glutenu,
• deaminowany peptyd gliadyny (DGP) – gliadyna to jeden z elementów budulcowych glutenu,
• endomysium mięśni gładkich (EmA) – warstwa tkanki łącznej budująca mięśnie gładkie jelit, które ulegają uwolnieniu do światła jelita na skutek uszkodzenia nabłonka.

Test na celiakię z apteki

Test na celiakię można wykonać samodzielnie przy pomocy aptecznego testu na nietolerancję glutenu, jednak ocenia on jedynie przeciwciała IgA przeciwko tTG i DGP łącznie. Dokładniejsze laboratoryjne jakościowe i ilościowe testy serologiczne badające stężenie IgA i IgG zleca gastrolog. 

>> Testy apteczne na celiakię znajdziesz TUTAJ

Test genetyczny na celiakię

W genetycznym teście na celiakię potwierdza się lub wyklucza obecność genu HLA (HLA-DQ2 i HLA-DQ8, odpowiadających za nadmierną reakcję układu immunologicznego na gliadynę zawartą w glutenie). Brak obu genów wyklucza celiakię z potencjalnych przyczyn dolegliwości układu pokarmowego, ale obecność jednego lub obu genów nie jest jednoznaczna z zachorowaniem na celiakię ani go nie neguje (choroba ma podłoże genetyczne, jednak może też wystąpić pod wpływem czynników środowiskowych, jak spożywanie glutenu w okresie niemowlęcym). Wykonanie testu DNA w diagnostyce celiakii powinni rozważyć pacjenci, których bliscy mają celiakię lub u których stwierdza się inne choroby autoimmunologiczne, cukrzycę typu I, choroby genetyczne jak zespół Downa (może im towarzyszyć choroba trzewna).

>> Choroba Leśniowskiego – Crohna – objawy, przyczyny. Czy choroba Crohna jest wyleczalna

Biopsja jelita cienkiego a celiakia

Do stwierdzenia celiakii służy także ocena stanu kosmków jelitowych poprzez biopsję jelita cienkiego. Biopsję przeprowadza się przede wszystkim u osób dorosłych, rzadziej u dzieci. To badanie endoskopowe – do jelita wprowadza się urządzenie umożliwiające podgląd wnętrza i pobranie materiału do oceny histopatologicznej. Ocenę tę przeprowadza się pod mikroskopem, który uwidacznia zmiany morfologiczne w budowie kosmków jelitowych atakowanych przez przeciwciała skierowane przeciwko glutenowi. Zależnie od stopnia zaawansowania zmian w obrębie kosmków mówi się o:

• typie naciekowym – kosmki pozostają niezmienione, ale obserwowany jest naciek zapalny limfocytów w obrębie śluzówki jelita cienkiego,
• typie rozrostowym – na powierzchni kosmków jelitowych widać zmiany rozrostowe z obecnym stanem zapalnym,
• typie destrukcyjnym – stan zapalny wywołany naciekiem limfocytów jest znaczny i dochodzi do zaniku kosmków od łagodnego, przez wyraźny po całkowity brak kosmków (tzw. atrofia).

Stan kosmków jelitowych może jednak pogorszyć się nie tylko w chorobie trzewnej. Zmiany w wyściółce jelita cienkiego powstają również przez pasożyty pokarmowe, nieswoiste zapalenie jelit, SIBO. Dlatego diagnostyka celiakii jest wieloetapowa.

>> SIBO – objawy, leczenie, dieta. Czym jest zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego?

Uzupełniające badania na celiakię

W ramach badań uzupełniających oznacza się również poziomwitaminy A, D, E i K, kwasu foliowego, żelaza i wapnia – ich stężenie może być obniżone ze względu na zaburzone wchłanianie w jelitach.

Testy na celiakię a dieta

Dieta ma szczególne znaczenie w przypadku wykonywania testów serologicznych, w których wykrywa się przeciwciała. Zbyt wczesne wprowadzenie diety bezglutenowej, która jest elementem leczenia, może wywołać wynik fałszywie ujemny (przy braku glutenu w jadłospisie znikają lub ulegają redukcji objawy typowe dla celiakii). Może przez to dojść do zbyt szybkiego odrzucenia podejrzenia celiakii, co wydłuży okres potrzebny do postawienia właściwej diagnozy.

>> Gastroskopia – przygotowanie do badania, przebieg. Kiedy wykonać gastroskopię