Badania profilaktyczne dla seniora: co badać po 60., 65. i 70. roku życia?

Badania profilaktyczne dla seniorów szczególnie ważne

Za seniorów uważa się osoby po 60. roku życia, przy czym wiek ten jest traktowany bardziej jako wskazówka medyczna niż sztywna granica. Badania profilaktyczne w tym okresie życia są szczególnie istotne, ponieważ wraz z wiekiem rośnie ryzyko rozwoju wielu chorób, w tym chorób cywilizacyjnych, jak choroby układu krążenia czy cukrzyca, a także chorób nowotworowych. Po 60. roku życia warto być więc wyczulonym na wszystkie niepokojące sygnały. Regularna kontrola stanu zdrowia pozwala wykryć choroby w bardzo wczesnym stadium, co ułatwia to leczenie, daje lepsze rokowania i wydłuża komfort życia pacjenta.

Badania profilaktyczne warto wykonywać przez całe życie, nie tylko w starszym wieku. 

>> Jakie badania profilaktyczne dla dzieci, po trzydziestce, czterdziestce i pięćdziesiątce?

Badania dla osób 60+ (także powyżej 65. i 70. roku życia)

Badania profilaktyczne dla osób po 60. roku życia rekomendowane przez lekarzy to:

• morfologia krwi,
• poziom glukozy we krwi (wraz z wiekiem wzrasta ryzyko rozwoju cukrzycy),
• lipidogram (czyli całościowa ocena poziomu cholesterolu we krwi),
• próby wątrobowe,
• poziom witaminy D,
• poziom kwasu moczowego (pozwala wykryć m.in. dnę moczanową i choroby metaboliczne);
• badania w kierunku chorób tarczycy: TSH, FT3, FT4, anty-TPO i anty-TG;
• badanie ogólne moczu;
• badanie kału w kierunku obecności krwi utajonej.

Badania profilaktyczne u seniora – mierzenie ciśnienia

Osoby starsze powinny regularnie kontrolować ciśnienie krwi, najlepiej nie tylko u lekarza, ale i w domu za pomocą ciśnieniomierza, i wyniki zapisywać w zeszycie. Wiele osób wraz z wiekiem zmaga się z problemem nadciśnienia, co w przypadku braku leczenia znacząco zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

>> Jaki powinien być prawidłowy puls. Czym grozi za wysoki lub za niski puls?

Badania profilaktyczne seniorów w kierunku osteoporozy

Osoby pod 60. roku życia są szczególnie narażone na występowanie osteoporozy (ryzyko jest większe u kobiet). Kobiety po 65. roku życia i mężczyźni powyżej 70. roku życia muszą regularnie wykonywać badanie gęstości kości. Jeśli jednak występują czynniki ryzyka rozwoju osteoporozy, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), niska masa ciała, częste palenie papierosów czy picie alkoholu, warto rozpocząć badania w tym kierunku już po ukończeniu 50. roku życia. 
W ramach profilaktycznych badań na osteoporozę wykonuje się także badania krwi – oznaczenie poziomu witaminy D, wapnia, fosforu, fosfatazy zasadowej oraz parathormonu.

Profilaktyka u seniora – kolonoskopia

Od 50. roku życia zalecane jest wykonywanie profilaktycznego badania kolonoskopii, czyli wprowadzenia endoskopu do jelita grubego dla jego oceny. Badanie to pozwala na wykrycie uchyłków jelita oraz polipów (w trakcie badania można od razu usunąć polipy), które z czasem mogą się zmienić w zmiany nowotworowe. Ryzyko rozwoju raka jelita grubego wzrasta wraz z wiekiem. Kolonoskopię w zależności od tego, co zaleci lekarz, należy wykonywać co 5–10 lat. Nie jest to badanie w pełni pozbawione ryzyka powikłań. 
Pomocniczym badaniem oceniającym stan jelit jest badanie kału na krew utajoną.

Badania USG w ramach profilaktyki u seniora

Badania USG u seniora obejmują USG tarczycy (wykonywane co 2-3 lata), USG jamy brzusznej (badanie musi być wykonywane na czczo, co 2 lata), coroczne badania USG piersi oraz układu rozrodczego u kobiet. U mężczyzn można wykonać profilaktycznie badanie USG jąder.

>> Samobadanie jąder. Jak badać jądra i dlaczego jest to ważne?

Badania profilaktyczne dla mężczyzn 60+

Panowie już po 40. roku życia muszą regularnie kontrolować stan gruczołu krokowego, czyli prostaty. Nowotwór gruczołu krokowego można wykryć za pomocą badania per rectum (czyli fizycznego, wykonywanego przez urologa) lub poprzez ocenę antygenu swoistego dla prostaty (PSA) we krwi.

Badania profilaktyczne dla kobiet 60+

Kobiety po 60. roku życia powinny wykonywać co roku badanie mammograficzne (pozwala wykryć nowotwór piersi nawet 5 lat wcześniej niż inne badania). Powinny także raz do roku odwiedzać gabinet ginekologa i wykonywać cytologię oraz USG piersi i jajników.

Ocena znamion skórnych u dermatologa

Corocznie, najlepiej w sezonie zimowym, po lecie, należy wykonać badanie pieprzyków u dermatologa. Osoby starsze bardziej narażone są również na rozwój chorób skórnych, dlatego warto odbyć konsultację z dermatologiem przynajmniej raz do roku.

>> Czerniak – objawy, rozpoznanie, czerniak a pieprzyk. Czy czerniak złośliwy jest dziedziczny?

Badania wzroku i słuchu to również profilaktyka

Wraz z wiekiem rośnie ryzyko rozwoju starczowzroczności oraz znacznego pogorszenia wzroku, a dodatkowo osoby po 65. roku życia są bardziej narażone na ryzyko rozwoju zaćmy i jaskry. Aby kontrolować wzrok i w porę wykryć problemy, należy co roku kontrolować wzrok u okulisty. Badanie kontrolne powinno obejmować także ocenę dna oka po zapuszczeniu atropiny. 
Osoby starsze powinny także skontrolować słuch u audiologa lub laryngologa.

Badania profilaktyczne w NFZ i prywatnie

Ubezpieczeni w Narodowym Funduszu Zdrowia mogą skorzystać z bezpłatnych programów badań profilaktycznych, w tym:

• programu profilaktyki raka piersi (dla kobiet 47-74 lat), w którym można wykonać mammografię piersi;
• programu profilaktyki nowotworów jelita grubego (dla osób 50-65 lat);
• program profilaktyki chorób układu krążenia.

W ramach usług NFZ można wykonaćprzegląd jamy ustnej u stomatologa oraz raz do roku usunąć kamień nazębny. Refundowane jest także leczenie zębów, ale tylko w konkretnych przypadkach i za pomocą konkretnych materiałów. Umawiając się na przegląd zębów w NFZ, należy upewnić się, że placówka ma podpisaną umowę z funduszem.

Prywatne przychodnie oraz punkty badań krwi oferują całe pakiety badań dla seniora łącznie z badaniami ultrasonograficznymi, RTG, prywatnymi wizytami u specjalistów bez skierowania, co jest płatnym, ale wygodnym rozwiązaniem i często o wiele szybszym niż oczekiwanie na wizytę w NFZ.

>> Pakiet badań Przegląd Zdrowia – podstawowy w CM Świat Zdrowia

Skierowanie na badania profilaktyczne dla seniora – kto zleca badania?

Na badania profilaktyczne w ramach usług Narodowego Funduszu Zdrowia kieruje lekarz rodzinny. Jednak uwaga – skierowanie na badania wystawiane jest na podstawie wskazań medycznych, a nie na życzenie pacjenta. Pacjent, który chce wykonywać badania częściej, niż jest to zalecane, nie dostanie skierowania.

Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na badania profilaktyczne:

• morfologię krwi, próby wątrobowe, lipidogram, badania układu krzepnięcia, badania tarczycy (FT3 i FT4),
• badanie PSA (antygen swoisty dla stercza całkowity),
• badanie ogólne moczu,
• badanie kału, także badanie na krew utajoną w kale,
• USG tarczycy i przytarczyc, ślinianek, nerek, moczowodów, pęcherza moczowego, brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępnej oceny gruczołu krokowego, USG obwodowych węzłów chłonnych;
• zdjęcia radiologiczne klatki piersiowej;
• spirometrię,
• echo serca.

Lekarz rodzinny może także wystawić skierowanie na gastroskopię, kolonoskopię oraz tomografię komputerową płuc, przy czym badania te można wykonać w placówce, która ma podpisaną umowę z NFZ. Lekarz ten wystawia także skierowania do innych specjalistów, w tym dermatologa, okulisty, endokrynologa, urologa. Do ginekologa podobnie jak do dentysty nie jest wymagane skierowanie.

Kto wykonuje badania profilaktyczne u seniorów?

Badania profilaktyczne wykonują lekarze lub pielęgniarki – pobierając próbkę do badania lub wykonując badanie samodzielnie. Po otrzymaniu wyników należy zawsze zasięgnąć porady lekarza zlecającego badanie, który oceni, kiedy należy powtórzyć badanie, a także czy wymagana jest interwencja medyczna.

>> Prezenty dla seniora z apteki