Badania profilaktyczne – sprawdź, które wykonać po 30., 40. i 50. roku życia. Jakie badania profilaktyczne zrobić dziecku?

Badania profilaktyczne – co to znaczy

Badania profilaktyczne pozwalają sprawdzić, czy w organizmie nie doszło do nieprawidłowości albo wstępnego rozwoju choroby. W przypadku większości chorób wczesne wykrycie daje bowiem dużo lepsze efekty leczenia. Badania profilaktyczne są różne – zależą od tego, jaką chorobę chce się wykluczyć, niekiedy też od płci i wieku pacjenta. Regularnie wykonywane badania profilaktyczne pozwalają kontrolować stan zdrowia i utrzymywać dobrą kondycję. Na ogół nie są inwazyjne i nie wiążą się z dużym ryzykiem powikłań.

Podstawowe badania profilaktyczne

Do badań profilaktycznych zaliczamy:

• badanie tętna,
• badania krwi (sprawdzające np. poziom cukru, cholesterolu, różnych hormonów, witamin),
• badania moczu (pomagają sprawdzić np. stan układu moczowego, nerek, wątroby), 
• badania obrazowe (np. ultrasonograficzne USG, zdjęcia rentgenowskie RTG – sprawdzające strukturę narządów),
• testy przesiewowe (np. cytologia, testy na krew utajoną w kale),
• badania z wykorzystaniem endoskopu (np. kolonoskopia),
• badanie fizykalne gruczołu krokowego (prostaty) u proktologa,
• badanie ginekologiczne,
• badania okulistyczne, 
• badania znamion na ciele u dermatologa,
• przeglądy stanu zębów u dentysty.

Część z tych badań wykonuje się nie tylko profilaktycznie u zdrowych osób, lecz także wtedy, kiedy występują ku temu konkretne wskazania.

Kto zleca badania profilaktyczne?

Badania profilaktyczne zleca na ogół lekarz rodzinny (internista, pediatra), rzadziej lekarz specjalista. Większość badań profilaktycznych jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla pacjentów z grupy ryzyka rozwoju choroby, którą dane badanie może wykryć. Przykładowo kolonoskopię, będącą badaniem profilaktycznym w diagnostyce raka jelita grubego, NFZ refunduje pacjentom po 55. roku życia, u których ryzyko wystąpienia tej choroby wzrasta. Kobiety po 45. roku życia raz na dwa lata mogą bezpłatnie wykonać mammografię.

>> Tu umówisz się do internisty w CM Świat Zdrowia

Jak się przygotować do badań profilaktycznych?

Badania profilaktyczne przeprowadzają lekarze lub pielęgniarki, pobierając próbkę materiału do badania lub wykonując badanie samodzielnie. Przygotowanie zależy od badania, np. do badań krwi należy być na czczo, do USG jamy brzusznej również, mocz do analizy pobiera się ze środkowego strumienia porannej porcji, USG piersi powinno być wykonywane w określonej fazie cyklu, do kolonoskopii należy przestrzegać specjalnej diety oraz zażywać leki przeczyszczające. Przed każdym badaniem należy się więc zapoznać z zaleceniami, informacji udziela lekarz kierujący na badanie.

Badania profilaktyczne u dzieci

Badania profilaktyczne u dziecka obejmują przede wszystkim regularne bilansy u pediatry. Bilans polega na badaniu dziecka przez pediatrę, ważeniu i mierzeniu. Badania wykonuje się kilkukrotnie w ciągu pierwszego roku życia, następnie po ukończeniu dwóch lat, kolejne po 4., 6., 10., 13., 15. roku życia i ostatni bilans w okolicy 18. roku życia.

• Poza bilansem u niemowlęcia zalecane jest badanie u ortopedy (USG bioder) oraz u fizjoterapeuty dla oceny napięcia mięśniowego.
• Badania profilaktyczne u dzieci obejmują głównie badania krwi, które powinno się wykonywać, gdy dziecko jest zdrowe.
• Warto wykonać dziecku także USG jamy brzusznej (dziecko musi być na czczo).
• Rodzice powinni zabierać dziecko także na kontrolną wizytę u okulisty.
• Niezbędne są także coroczne wizyty u stomatologa. Dzieci do 12. roku życia mają refundowane leczenie ortodontyczne zębów, dlatego w okolicy 6-7 lat warto zapisać dziecko do ortodonty, aby ocenił, czy potrzebne jest noszenie aparatu.
• W przypadku nastoletnich dziewczynek rodzice powinni zabrać je na badanie ginekologiczne – jeśli nic się nie dzieje, wizyta taka jest zalecana do roku od pierwszej miesiączki, ale nie później niż do ukończenia 15. roku życia. 
• U dzieci również należy przeprowadzać kontrole znamion i zmian skórnych u dermatologa.

Inne badania w przypadku dziecka należy omówić z pediatrą.

Badania profilaktyczne 30+

Badania profilaktyczne, które należy wykonywać po 30. roku życia:

• pełna morfologia krwi – jest podstawowym badaniem oceniającym ogólny stan zdrowia, powinna być wykonywana co roku już w młodym wieku,
• poziom cukru we krwi,
• badanie pracy tarczycy (USG tarczycy, poziom hormonów z krwi),
• próby wątrobowe,
• lipidogram,
• poziom witaminy D (na jej niedobór cierpi większość populacji),
• poziom kwasu moczowego – pozwala wykryć wiele chorób, w tym dnę moczanową, do której prowadzi wysoki poziom kwasu moczowego, ale także choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca, badanie należy wykonywać co roku lub co dwa lata,
• ogólne badanie moczu,
• ciśnienie krwi – można je mierzyć samemu w domu, w aptece, w przychodni lub u lekarza rodzinnego,
• EKG serca,
• USG jamy brzusznej – co dwa-trzy lata, jeśli nie występują nieprawidłowości, w przeciwnym razie częściej,
• USG tarczycy,
• RTG klatki piersiowej – raz na dwa lata,
• badanie stomatologiczne – co roku, powinno się także usuwać kamień nazębny oraz leczyć próchnicę, jeśli została stwierdzona (zły stan uzębienia powoduje większe ryzyko chorób serca),
• badanie wzroku – powinny je wykonywać nawet osoby, które nie mają problemów ze wzrokiem, raz na dwa lata,
• badanie znamion u dermatologa – co roku, najlepiej po lecie,
• USG piersi i cytologia u kobiet powinny być wykonywane co roku,
• poziom antygenu PSA, poziom testosteronu oraz wizyta u proktologa – u mężczyzn.

>> Cytologia płynna – co wykrywa, czym się różni od zwykłej? Przebieg badania

Badania profilaktyczne 40+

Osoby, które ukończyły 40. rok życia, powinny kontynuować wykonywanie dotychczasowych badan profilaktycznych, opisanych wyżej. Do tego powinny wykonać:

• badanie kału na obecność krwi utajonej,
• gastroskopię, czyli badanie endoskopowe żołądka i przełyku – wykonuje się je u osób, które cierpią na dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz w diagnostyce m.in. wrzodów żołądka, 
• kolonoskopię (analogicznie do gastroskopii pozwala obejrzeć wnętrze jelita grubego), to badanie wskazane u osób, u których w wywiadzie rodzinnym stwierdzono nowotwory jelita grubego lub polipy jelita wśród najbliższych krewnych; o tym, jak często wykonywać kolonoskopię, decyduje lekarz gastroenterolog, oceniając jednocześnie ryzyko wykonania zabiegu; na ogół powtarzanie badania nie jest zalecane przed upływem 5 lat od poprzedniej profilaktycznej kolonoskopii, jeśli u pacjenta nie występują objawy charakterystyczne dla chorób jelita grubego.

Badania profilaktyczne 50+

Po 50. roku życia należy wykonywać dodatkowe badania profilaktyczne:

• densytometrię, czyli badanie diagnostyczne do pomiaru gęstości mineralnej kości (powinny je wykonać zwłaszcza kobiety, które bardziej narażone są na osteoporozę);
• badanie stężenia hormonów – w przypadku, kiedy pojawiają się uciążliwe skutki menopauzy u kobiet lub andropauzy u mężczyzn;
• kobiety po 50. roku życia powinny co roku wykonywać mammografię piersi, USG ginekologiczne oraz cytologię;
• po 50. roku życia należy także kontrolować wzrok, ponieważ może dojść do rozwoju starczowzroczności; z kolei po 65. roku życia wzrasta ryzyko rozwoju jaskry i zaćmy.

Badania profilaktyczne w ramach NFZ

Narodowy Fundusz Zdrowia oferuje ubezpieczonym pacjentom bezpłatne badania profilaktyczne. W przychodni można wykonać:

• morfologię krwi wraz z oznaczeniem poziomu hormonów tarczycy,
• badanie poziomu witaminy D,
• próby wątrobowe,
• badanie moczu,
• badanie kału,
• lipidogram
• mierzenie ciśnienia,
• EKG serca.

Skierowanie na te badania wystawia lekarz rodzinny. Gdy są wskazania, może skierować także na badania RTG i USG (na ogół można je wykonać w przychodni z odpowiednim sprzętem i mającej umowę z NFZ), kolonoskopię i gastroskopię. Internista kieruje także pacjenta do dermatologa, ortopedy, endokrynologa i innych specjalistów. 

W ramach usług Narodowego Fundusza Zdrowia możliwe jest także skorzystanie z usług stomatologicznych – w placówkach, które mają podpisaną umowę z funduszem, raz w roku można także usunąć kamień nazębny na NFZ.

NFZ oferuje także badania profilaktyczne dla określonych grup pacjentów, np. z grupy ryzyka rozwoju danej choroby (przykładowo spirometria dla palaczy) oraz pakiety badań dla grup wiekowych, zawierające m.in.: morfologię krwi, badanie stężenia cholesterolu, glukozy, próby wątrobowe, poziom kreatyniny i kwasu moczowego we krwi, badanie ogólne moczu, badanie na obecność krwi utajonej w kale, badanie PSA, pomiar ciśnienia tętniczego, masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie, obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI).

>>  Kalkulator kalorii – łatwo sprawdzisz, ile kalorii dziennie potrzebujesz