Zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego – objawy i leczenie

Staw skroniowo-żuchwowy to podwójny staw twarzoczaszki łączący kość skroniową z żuchwą. Odpowiada za:

• rozwieranie i zwieranie szczęk,
• wysuwanie i cofanie żuchwy,
• żucie.

Zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego – objawy

Zaburzenia w obrębie struktur stawu skroniowo-żuchwowego poważnie utrudniają życie pacjenta i często wiążą się z silnym bólem. Najczęstsze dolegliwości dotyczące stawu skroniowo-żuchwowego to:

1. stany zapalne błony maziowej (synovitis), torebki stawowej (capsulitis) lub tkanek zakrążkowych (retrodiscitis),
2. urazy mechaniczne,
3. zaburzenia czynnościowe lub rozwojowe,
4. nowotwory,
5. przewlekła ograniczona ruchomość żuchwy.

Jakie są objawy zapalenia stawu skroniowo-żuchwowego? To przede wszystkim:

• ból o charakterze stałym, zlokalizowany w stawie objętym stanem zapalnym,
• ból głowy promieniujący do uszu, nasilający się w czasie mówienia i gryzienia,
• ból przypominający ból migrenowy, z uciskiem za gałkami ocznymi,
• ograniczona ruchomość żuchwy (problemy z otwieraniem i zamykaniem ust),
• możliwe zmiany położenia zębów bocznych górnych i dolnych względem siebie,
• trzaski stawowe – odgłos przeskakiwania głów żuchwy (klikanie, strzelanie, zgrzytanie, chrzęsty w stawie).

Zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego – przyczyny

Dysfunkcje stawu skroniowo–żuchwowego miewają bardzo różne podłoże, a stany zapalne w strukturach wchodzących w skład tego stawu mogą wynikać zarówno z urazów i przeciążeń, jak i schorzeń reumatycznych lub zmian zwyrodnieniowych. Najpopularniejsze przyczyny zapalenia stawu skroniowo-żuchwowego to:  

• urazy, w tym wypadki komunikacyjne (uderzenie w brodę, np. o kierownicę),
• nadmierne napinanie mięśni w obrębie stawu, często na tle nerwowym,
• bruksizm (nieświadomy brak kontroli nad zaciskaniem zębów),
• urazy związane ze zbyt szerokim otwarciem ust (np. podczas zabiegów stomatologicznych, a nawet ziewania),
• nieprawidłowe ustawienie zębów, wady zgryzu,
• niepełne uzębienie,
• zmiany zwyrodnieniowe w stawie typu zapalenia stawu (osteoarthritis),
• swoiste zapalenia reumatoidalne, gośćcowe, gruźlicze, promienicze, kiłowe, rzeżączkowe,
• łuszczycowe zapalenie stawów,
• przewlekłe zapalenia na tle hormonalnym lub alergicznym,
• stan zapalny szerzący się ze struktur sąsiednich, np. z szyjnego odcinka kręgosłupa.

Ile trwa zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego?

Czas trwania zapalenia stawu skroniowo-żuchwowego zależy przede wszystkim od jego przyczyny, stopnia zaawansowania schorzenia i skuteczności zastosowanego leczenia. Zapalenia mogą być ostre (z wysiękiem surowiczym lub ropnym) oraz przewlekłe, zazwyczaj przebiegające z obrzękiem, bolesnością okolicy stawu, trzeszczeniem w czasie ruchów, zbaczaniem żuchwy w jedną stronę. Stany zapalne występujące jako konsekwencja niezbyt silnego urazu (np. uderzenia w bródkę) mogą być krótkotrwałe i przeminąć samoistnie w ciągu kilku tygodni, a pacjent może skrócić czas rekonwalescencji,  m.in. modyfikując nawyki żucia, unikając napinania mięśni żuchwy, stosując techniki relaksacyjne. Przewlekłe stany zapalne w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, rzeżączkowego i nierzeżączkowego bakteryjnego zapalenia stawów, a także grzybiczego lub wirusowego zapalenia stawów mogą wymagać wielu miesięcy kompleksowego leczenia. 

Zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego – leki i leczenie

Leczenie dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego zależy od diagnozy i może obejmować m.in. farmakoterapię, korektę zgryzu, stosowanie szyn nagryzowych, leczenie protetyczne lub ortodontyczne, fizjoterapię (np. ultradźwięki, laseroterapia, przezskórna stymulacja elektryczna TENS, krioterapia). Leczenie zapalenia stawu skroniowo-żuchwowego odbywa się z wykorzystaniem leków takich jak:

• niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – ibuprofen, ketoprofen, naproksen czy diklofenak – ich zadanie to łagodzenie bólu i stanu zapalnego,
• leki relaksujące mięśnie – gdy przyczyną jest nadmierne napięcie mięśni żuchwy, zastosowanie może znaleźć np. cyklobenzapryna,
• iniekcje kortykosteroidów – w niektórych przypadkach lekarz może zalecić podanie leku bezpośrednio do stawu w celu zmniejszenia stanu zapalnego i łagodzenia bólu,
• antybiotykoterapia i leki przeciwwirusowe lub przeciwgrzybiczne – niezbędne w stanach zapalnych o podłożu infekcyjnym, 
• leki biologiczne – pomocne, gdy zapalenie stawu związane jest z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń, łuszczyca lub reumatoidalne zapalenie stawów.

Domowe sposoby na zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego

Domowe metody mogą okazać się skuteczne w łagodzeniu dolegliwości występujących w stanach zapalnych stawu skroniowo-żuchwowego. Osobom z objawami stanów zapalnych jednego lub obu stawów skroniowo-żuchwowych mogą pomóc:

• zimne lub ciepłe kompresy, 
• delikatny masaż relaksujący mięśnie twarzoczaszki, szyi i karku,
• ćwiczenia rozciągające mięśnie twarzy i szyi, których celem jest poprawa elastyczności i zmniejszenie napięcia mięśniowego,
• zmiana diety na płynną lub półpłynną,  
• unikanie lepkich, gumowych, ciągnących się i chrupiących pokarmów (np. chipsy, guma do żucia, cukierki typu krówki, orzechy, grzanki, karmel),
• używanie słomek do picia,
• unikanie otwierania szeroko ust,
• unikanie zaciskania zębów,
• stosowanie szyny relaksacyjnej w czasie snu (profilaktyka bruksizmu),
• techniki relaksacyjne całego ciała, czyli np. medytacja, techniki oddechowe, joga.

Domowe sposoby powinny być stosowane równolegle do prowadzonej przez specjalistę farmakoterapii.