Anyż: przyprawa i składnik o wielu właściwościach. Na co pomaga anyż gwiazdkowy?

Anyż gwiaździsty – co to jest i jak wygląda?

Na wstępie warto poznać różnice między anyżem gwiazdkowym, a biedrzeńcem anyżem. Głównie dlatego, że potocznie o jednym i drugim mówi się po prostu „anyż”. Tymczasem są to gatunki, które zdecydowanie różnią się od siebie.

Anyż gwiaździsty a biedrzeniec anyż – różnice

• Anyż gwiaździsty, anyż gwiazdkowy, badian właściwy (Illicium verum), należy do rodziny cytryńcowatych (Schisandraceae). Pochodzi z południowych Chin i Wietnamu. Nazywany jest inaczej anyżem chińskim czy anyżkiem gwiazdkowym. Głównym związkiem czynnym determinującym jego właściwości jest olejek eteryczny (70-90% anetolu, limonen, linalol, estragol, aldehyd anyżowy). Zawiera także kwas szikimowy. Zdarzają się pomyłki anyżu gwiaździstego z anyżem japońskim, który zawiera substancje silnie neurotoksyczne. Anyż gwiazdkowy był wykorzystywany w medycynie tradycyjnej na wzdęcia, kolki czy infekcje wirusowe. Współczesne badania in vitro wskazują na jego działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze.
• Biedrzeniec anyż (Pimpinella anisum) należy do rodziny selerowatych (Apiaceae). Pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, a obecnie jest szeroko uprawiany. Głównym związkiem czynnym biedrzeńca anyża jest olejek eteryczny składający się w 80-95% z anetolu. Do tego zawiera estragol, anizaldehyd, kwasy tłuszczowe i kumaryny. W przeciwieństwie do anyżu gwiaździstego nie ma toksycznych analogów roślinnych. Ma potwierdzone działanie wykrztuśne, wiatropędne, spazmolityczne. Często jest wykorzystywany w mieszankach laktacyjnych.

Anyż gwiazdkowy – jak wygląda roślina i jej gwiazdki?

Anyż gwiazdkowy to zimozielone drzewko lub krzew, które dorasta do maksymalnie 12 m, choć najczęściej osiąga wysokość 5-8 m. Ma gęstą koronę i sztywne, wzniesione pędy. Liście są pojedyncze, skórzaste o kształcie elipsy, długości do 10 cm. Mają ciemnozielony kolor. Po roztarciu wydzielają delikatny zapach przyprawy. Kwiaty są z kolei okazałe, gwiazdkowate o barwie żółtej, kremowej lub różowatej. Najbardziej charakterystyczne są jednak owoce. 
Owoce anyżu gwiaździstego, czyli te słynne „gwiazdki” składają się z kilku zdrewniałych mieszków ułożonych promieniście. Każdy mieszek zawiera jedno nasiono. Owoce te dojrzewają późnym latem lub jesienią i dopiero wtedy mogą być zebrane. Zbiór w momencie pełnej dojrzałości jest kluczowy, ponieważ wpływa to na jakość olejku. To właśnie gwiazdki zawierają olejki eteryczne (wspomniany anetol), które nadają intensywny, słodki, anyżowy zapach wykorzystywany np. w aromaterapii. Dzięki zdrewnieniu gwiazdek olejki eteryczne są chronione wewnątrz owocu, zachowując stabilność. Co ważne, całe owoce są dłużej trwałe niż zmielony surowiec, który szybciej traci aromat.

Anyż gwiaździsty – właściwości lecznicze i działanie

Chociaż pod względem leczniczym bardziej znany jest biedrzeniec anyż, to badian właściwy także ma właściwości wpływające na zdrowie.

Działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze anyżu

• Olejek eteryczny z anetolem wykazuje aktywność wobec bakteriiStaphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella spp, Helicobacter pylori. Okazuje się, że anetol może zaburzać błony komórkowe tych mikroorganizmów i hamować ich metabolizm, co w ostateczności doprowadza do śmierci bakterii.
• Ekstrakty z anyżu gwiazdkowego mogą wpływać także na niektóre wirusy, np. wirus grypy typu A, RSV, czy herpes simplex. W gwiazdkach obecny jest też kwas szikimowy, będący półproduktem do wytwarzania doustnego leku przeciwwirusowego wobec grypy typu A i B, jednak jego ilość nie gwarantuje działania przeciwwirusowego owoców anyżu.
• Olejek może też hamować wzrost grzybówCandida albicans czy niektórych dermatofitów. Ma to związek ze zdolnością anetolu do zwiększania przepuszczalności ściany komórkowej grzybów.

• Olejek eteryczny zawarty w gwiazdkach anyżowych może także zmniejszać produkcję białek podtrzymujących stan zapalny. Dodatkowo badania na zwierzętach wskazały, że może zmniejszać stan zapalny skóry i błon śluzowych.

Anyż – działanie na trawienie i wzdęcia

Dzięki zawartości anetolu gwiazdki anyżu mogą być wykorzystywane także do rozkurczania mięśni gładkich jelit, działać wiatropędnie i łagodząco przy wzdęciach czy skurczach mięśni brzucha.

Właściwości aromatyczne i relaksujące anyżu

Anyż gwiazdkowy jest także wykorzystywany w aromaterapii jako środek łagodnie uspokajający i zmniejszający napięcie.

Na co pomaga anyż gwiaździsty?

Podsumowując właściwości anyżu gwiaździstego, uznaje się, że może on pomagać w:

• infekcjach bakteryjnych, grzybiczych, niekiedy też przy wirusowych,
• stanach zapalnych układu pokarmowego i podrażnieniach dróg oddechowych,
• budowaniu silniejszej odporności,
• procesach regeneracyjnych,
• wzdęciach,
• kolkowych skurczach jelit,
• łagodzeniu napięcia nerwowego w aromaterapii.

Anyż gwiazdkowy w kuchni – zastosowanie jako przyprawa

Gwiazdki anyżu to oczywiście nie tylko surowiec wspomagający zdrowie, lecz także charakterystyczna przyprawa. Ma ona intensywny, słodko-korzenny aromat przypominający połączenie lukrecji, goździków i cynamonu z wyraźną własną nutą. Anyż zawdzięcza to obecności anetolu, który nadaje mu także rozgrzewający, słodki i głęboki smak. Co ciekawe, te właściwości są stabilne nawet podczas długiej obróbki termicznej.
Owoce anyżu gwiazdkowego to powszechny składnik w kuchni chińskiej i wietnamskiej. To właśnie gwiazdki stanowią element klasycznej mieszanki pięciu smaków. Są one dodawane do ramenów, bulionów, duszonych mięs, gulaszów czy sosów. W kuchni indyjskiej anyżek stosuje się w garam masala, biryani czy masalach. Niemniej słynny anyż gwiazdkowy jest w kuchni europejskiej, gdzie wykorzystuje się go do aromatyzacji wypieków, kompotów, grzanych win, piw czy nalewek korzennych.

>> Cynamon nie tylko do piernika. Poznaj właściwości lecznicze cynamonu

Anyż gwiaździsty – przeciwwskazania i środki ostrożności

Jak wszystkie surowce, suplementy czy leki, również anyż gwiazdkowy ma kilka przeciwwskazań do stosowania. W związku z tym, że surowiec ma swój toksyczny analog roślinny, anyż gwiazdkowy należy kupować wyłącznie ze sprawdzonych źródeł.

• Nie zaleca się stosować go u niemowląt i małych dzieci. Głównie ze względu na ryzyko zanieczyszczenia surowca toksycznym anyżem japońskim, który może wywołać drgawki, zaburzenia OUN, wymioty czy inne problemy neurologiczne.
• Przeciwwskazaniem do stosowania gwiazdek anyżu jest także nadwrażliwość na nie lub jakiekolwiek rośliny z rodziny cytryńcowatych czy selerowatych.
• Anyżu nie powinno się także stosować u kobiet w ciąży ze względu na brak badań klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo. Niemniej w ilościach kulinarnych, czyli jako przyprawa, nie powinien zaszkodzić. Podobnie wygląda sytuacja kobiet karmiących piersią.
• Ostrożność powinny również zachować osoby z chorobami hormonozależnymi, ponieważ anetol może wykazywać niewielką aktywność estrogenopodobną.
• Ponadto olejku eterycznego z anyżu gwiazdkowego nie można stosować doustnie, tym bardziej bez konsultacji z lekarzem. Nie wolno go też stosować nierozcieńczonego na skórę ze względu na ryzyko podrażnień.

>> Olejek goździkowy – właściwości. Dlaczego nie nadaje się do picia?