Soplówka jeżowata jest w Azji uprawiana jako grzyb jadalny, a suplementy diety z jej wyciągiem stosuje się przy zaburzeniach koncentracji i zmęczeniu. Toczące się badania nad soplówką dają nadzieję na wykorzystanie jej w terapii nowotworów, zakażeń bakteryjnych czy obniżaniu cholesterolu.
Soplówka jeżowata – poznaj właściwości zdrowotne egzotycznego grzyba
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Soplówka jeżowata zawiera m.in. hericenony, polisacharydy i pochodne orcynolu, którym przypisuje się działanie neurostymulujące, przeciwutleniające, przeciwnowotworowe i przeciwbakteryjne.
- Wyciągi z soplówki mogą wspierać funkcjonowanie układu nerwowego, ponieważ stymulują uwalnianie czynnika wzrostu nerwów (NGF) i są badane m.in. pod kątem zaburzeń funkcji poznawczych, depresji czy choroby Alzheimera.
- Soplówka wykazuje potencjalne działanie przeciwnowotworowe, a zawarte w niej polisacharydy mogą wpływać na odpowiedź immunologiczną i śmierć komórek nowotworowych.
- Wyciągi z soplówki mogą wpływać na gospodarkę lipidową, ponieważ zawarte w nich związki ograniczają wchłanianie cholesterolu i lipidów w jelitach oraz hamują ich syntezę w wątrobie.
- Suplementy z soplówką stosuje się przy zmęczeniu i problemach z koncentracją, natomiast nie zaleca się ich kobietom w ciąży, karmiącym i dzieciom; przeciwwskazaniem jest uczulenie na grzyby.
Soplówka jeżowata – grzyb uprawiany w Azji
Soplówka jeżowata (łac. Hericium erinaceus) to gatunek grzybów należący do klasy podstawczaków. Rozwija się na martwych pniach lub zamierających drzewach liściastych, takich jak dąb, wiąz, klon, buk, orzech włoski czy jabłoń. Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W Polsce odnotowano jak dotąd zaledwie kilkadziesiąt okazów soplówki jeżowatej – uznaje się ją za gatunek wymierający, umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski i objęty od roku 1995 ochroną ścisłą. W Chinach czy Japonii soplówka jest uprawiana w celach kulinarnych – ma smak zbliżony do owoców morza, a jej spożywanie dostarcza organizmowi wielu cennych minerałów. Można też kupić grzybnię soplówki do uprawy w domu.
Jak wygląda soplówka?
Owocniki soplówki jeżowatej przybierają kulisty, poduszkowaty kształt i osiągają wielkość od 10 do 30 cm. Pokryte są zwisającymi, kilkucentymetrowymi kolcami, co przypomina grzywę – stąd angielska nazwa soplówki lion’s mane, czyli lwia grzywa. Soplówka ciemnieje w miarę dojrzewania – jej barwa przechodzi od białej przez kremową, żółtosiną do brązowej. Wewnątrz grzyba znajduje się mięsisty, elastyczny, biały miąższ o słodkim smaku.
Właściwości prozdrowotne soplówki jeżowatej
Soplówkę wykorzystywano już w starożytnej medycynie chińskiej i japońskiej – w zwalczaniu wrzodów żołądka oraz stanów zapalnych i nowotworów przewodu pokarmowego. Współcześnie prowadzone są badania nad prozdrowotnymi właściwościami soplówki jeżowatej. Soplówka należy do grzybów, których właściwości są przedmiotem badań w kontekście grzybów jako składników leczniczych. Z grzybów hodowanych w warunkach laboratoryjnych pozyskano liczne substancje bioaktywne, w tym:
hericenony – związki o właściwościach neurotropowych, które stymulują wzrost komórek nerwowych;
polisacharydy o właściwościach przeciwnowotworowych i wielokierunkowym działaniu;
pochodne orcynolu o właściwościach przeciwbakteryjnych.
Soplówka jeżowata – działanie neurostymulujące
Wyciągi z soplówki jeżowatej wykazują działanie neurostymulujące oraz neuroprotekcyjne. Odpowiedzialne są za to m.in. małocząsteczkowe hericenony, które mają zdolność przenikania bariery krew – mózg. Wykazano, że związki te działają przeciwutleniająco i stymulują uwalnianie czynnika wzrostu nerwów (NGF od ang. nerve growth factor), który pobudza różnicowanie, podziały i wydłużanie neuronów będących podstawowymi komórkami układu nerwowego człowieka. Podobne właściwości wykazuje pozyskiwany z soplówki egzopolisacharyd (EPS) zaliczany do grupy polisacharydów. Udowodniono, że promuje on wzrost neuronów nawet silniej niż naturalnie uwalniany NGF. Właściwości neurostymulujące wyciągów z soplówki dają nadzieję na zwalczanie takich schorzeń jak:
choroba Alzheimera
padaczka
depresja
osłabienie funkcji poznawczych
urazowe uszkodzenia mózgu
Soplówka jeżowata – działanie przeciwnowotworowe
Badania sugerują, że wyciągi z soplówki jeżowatej mają aktywność przeciwnowotworową. Jest ona wynikiem obecności polisacharydów, które wchodzą w skład ścian komórkowych grzyba. Szczególne znaczenie odgrywają tu alfa- i beta-glukany. Związki te mogą mieć również znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania odporności. Ich działanie przeciwnowotworowe opiera się głównie na stymulowaniu odpowiedzi immunologicznej gospodarza, przez co zapobiegają rakowieniu komórek, powstawaniu przerzutów oraz pomagają przezwyciężyć chorobę. Polisacharydy nasilają także śmierć komórek nowotworowych.
Jak dotąd odnotowano skuteczne działanie przeciwnowotworowe soplówki wobec komórek raka jelita grubego oraz białaczki. Obiecujące wyniki badań i brak istotnych działań niepożądanych dają nadzieję na zastosowanie wyciągów soplówki w terapii onkologicznej, a także jako środka wspomagającego chemioterapię.
Soplówka jeżowata – obniżanie poziomu cholesterolu
Wyciągi z soplówki jeżowatej wykazują także właściwości hipolipidemiczne – obniżają poziom cholesterolu i lipidów we krwi. Za tę aktywność odpowiadają polisacharydy, a w tym przypadku głównie egzobiopolimer (EBP). Sugeruje się, że dzięki dużej lepkości związek ten ogranicza wchłanianie cholesterolu i lipidów w jelitach. Ponadto hamuje aktywność reduktazy HMG-CoA – kluczowego enzymu w procesie syntezy cholesterolu w wątrobie.
Soplówka jeżowata – działanie przeciwbakteryjne
Dzięki zawartości związków o charakterze pochodnych orcynolu wyciągi z soplówki jeżowatej mają właściwości przeciwbakteryjne, które mogą wspierać organizm w walce z patogenami. Badania potwierdziły ich aktywność wobec szczepów Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella sp., Shigella sp., a także zdolność do hamowania wzrostu grzybów, np. Candida albicans.
Preparaty z soplówką jeżowatą – dawkowanie, przeciwwskazania
Dostępne w aptekach suplementy diety z soplówką przeznaczone są dla pacjentów chcących zniwelować ogólne zmęczenie i poprawić zdolność koncentracji. Produkty te zawierają wyciąg z soplówki jeżowatej lub sproszkowaną grzybnię i traktowane są jako bezpieczne – nie wywołują istotnych działań niepożądanych. W zakresie dawkowania należy oczywiście przestrzegać zaleceń producenta lub skonsultować się z farmaceutą. Przeciwwskazaniem do stosowania suplementów z soplówką jeżowatą jest uczulenie na grzyby. Z uwagi na brak badań nie zaleca się ich stosowania u kobiet w ciąży, kobiet karmiących i dzieci.
Soplówka jeżowata – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Soplówka jeżowata może mieć wpływ na jakość snu, ale dostępne dowody są nadal niewystarczające, aby uznać ją za skuteczny środek na bezsenność. W badaniach klinicznych obserwowano poprawę niektórych parametrów snu po kilku tygodniach suplementacji, jednak wyniki wymagają potwierdzenia w większych i lepiej zaprojektowanych badaniach.
Soplówka jeżowata zawiera m.in. polisacharydy, w tym β-glukany, które są badane pod kątem wpływu na funkcjonowanie układu odpornościowego. W jej składzie znajdują się również związki fenolowe, ergotioneina oraz inne substancje bioaktywne. Dzięki obecności tych składników soplówka jeżowata jest przedmiotem badań dotyczących m.in. odpowiedzi immunologicznej i ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym.
Soplówka jeżowata może potencjalnie wpływać na odczuwanie stresu, ale nie powinna być traktowana jako leczenie przewlekłego stresu ani zaburzeń lękowych. W niewielkim badaniu z udziałem zdrowych młodych osób po 28 dniach stosowania zaobserwowano tendencję do zmniejszenia subiektywnie odczuwanego stresu. Wynik ten jest interesujący, ale ze względu na niewielką liczbę uczestników wymaga potwierdzenia w większych badaniach.
Nie ma ustalonego czasu, po którym można oczekiwać efektów stosowania soplówki jeżowatej. W badaniach z udziałem ludzi stosowano ją przez różne okresy, zależnie od ocenianego działania. W jednym z badań dotyczących stresu efekty oceniano po 28 dniach suplementacji, natomiast w badaniu dotyczącym nastroju i jakości snu stosowano soplówkę przez 8 tygodni. Nie oznacza to jednak, że każdy stosujący suplement zauważy podobne efekty.
Skubel T, i wsp., Potencjał terapeutyczny Soplówki jeżowatej (Hericium erinaceus) w zaburzeniach neurologicznych i poznawczych – przegląd piśmiennictwa. Journal of Education, Health and Sport 2022; 12(9): 498-504.
Malinowska E, Krzyczkowski W, Herold F., Pozyskiwanie, budowa i działanie biologiczne polisacharydów grzybowych na przykładzie soplówki jeżowatej (Hericium erinaceum). Biotechnologia 2008; 1(80): 109-121.
Siwulski M, Sobieralski K, Sas-Golak I., Wartość odżywcza i prozdrowotna grzybów występujących w polskich lasach. Sylwan 2014; 158(2): 151-160.
