Co pyli w czerwcu? Rośliny, które mogą wywołać alergię

Trawy

Rodzinę traw reprezentuje w Polsce około 150 gatunków roślin, które stanowią główny element roślinności łąk i pastwisk. Zalicza się je do bylin, czyli roślin żyjących ponad 2 lata. Wykazują dużą zdolność do krzewienia się. Wykształcają obupłciowe kwiaty zebrane w kłoski, a te w kwiatostany typu kłosa lub wiechy. Każdy kwiat zawiera słupek oraz 3 pręciki o długich nitkach, na których skupione są w czasie kwitnienia główki z pylnikami. Trawy charakteryzują się wiatropylnością, dla zapewnienia skutecznego zapylenia produkują duże ilości pyłku. Ziarna pyłku traw opisywane są jako małe i średnie (16-50 µm), kuliste, owalne lub elipsoidalne.

Z uwagi na dużą różnorodność gatunków okres kwitnienia traw rozciąga się od maja do października. W Polsce występowanie pierwszych ziaren pyłku notuje się już pod koniec kwietnia. Na przełomie maja i czerwca ich stężenie określa się jako wysokie i utrzymuje się na tym poziomie do połowy lipca, po czym stopniowo maleje.

Do gatunków traw o największym potencjale uczulającym występujących w Polsce zalicza się:

• kupkówkę pospolitą (Dactylis glomerata)

• tomkę wonną (Anthoxanthum odoratum)

• tymotkę łąkową (Phleum pratense)

• wiechlinę łąkową (Poa pratensis)

Alergeny pyłków traw uznaje się w Polsce i Europie Centralnej za najczęstszą przyczynę sezonowych alergii układu oddechowego. Stanowią problem nie tylko terenów łąkowych, ale także miejskich – trawniki i zieleńce miejskie, boiska i lotniska obsiewa się mieszanką różnych gatunków traw. Należą one jednocześnie do najdokładniej przebadanych i najlepiej poznanych alergenów. Uwzględniając cechy fizykochemiczne i immunologiczne podzielono je na 7 grup, a dla wielu z nich poznano dokładną sekwencję aminokwasową.

Alergia na pyłki traw – objawy 

Nieuszkodzone ziarna pyłków traw mogą osadzać się w górnych drogach oddechowych lub przenikać do dolnych dróg oddechowych i wywoływać objawy chorobowe. Zalicza się do nich najczęściej:

• wodnisty katar,
• kichanie,
• świąd nosa,
• suchość w gardle i drażniący kaszel,
• zaczerwienienie oczu, swędzenie i obrzęk okolicy oczu.

Niekiedy objawom towarzyszy wysypka, zaczerwienienie lub świąd skóry. U części chorych obserwuje się objawy alergii krzyżowej po spożyciu pomidorów (w szczególności zielonych), ziemniaków, arbuza, melona, zielonego groszku, jabłek, pomarańczy oraz kiwi.

Zboża: żyto zwyczajne

Zboża to rośliny uprawne należące do rodziny traw, do których zalicza się żyto, pszenicę, jęczmień, owies, kukurydzę, ryż, proso i sorgo. Alergikom najbardziej dają się we znaki pyłki żyta zwyczajnego (Secale cereale) – głównego zboża chlebowego uprawianego w Europie, które stanowi największą część upraw zbożowych w Polsce. Inne zboża występujące w naszym kraju, takie jak pszenica, owies i jęczmień, z uwagi na dużą skuteczność zapylania produkują znacznie mniej pyłku niż żyto (pszenica nawet 35 razy mniej). Mimo że pyłek tych zbóż zawiera silne alergeny, ich pylenie nie ma istotnego znaczenia klinicznego.

Alergia na pyłki żyta – objawy 

Szacuje się, że każdy pręcik żyta jest zdolny do uwolnienia około 19 tysięcy ziaren pyłku, a cały kłos – ponad 4 milionów. Pylenie żyta ma charakter falowy z 3-4 cyklami w ciągu doby. Najwyższe stężenie pyłku odnotowuje się w godzinach od 10 do 12. Kwitnienie pojedynczego kwiatu żyta trwa nie dłużej niż godzinę, a całego kłosa do 5 dni. Objawy uczulenia na pyłki żyta pokrywają się z objawami uczulenia na pyłki traw.

Pokrzywa zwyczajna

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) rośnie pospolicie w lasach, zaroślach i na nieużytkach. Od wieków ceni się ją za różnorodne właściwości lecznicze i możliwość wielokierunkowego wykorzystania (w kosmetologii, kuchni, rolnictwie, ogrodnictwie i przemyśle włókienniczym). Pokrzywę zalicza się do roślin dwupiennych – każdy jej okaz wykształca zarówno kwiaty męskie, jak i żeńskie. Pierwsze złożone są z 4 pręcików zdolnych do produkcji około 30 tysięcy ziaren pyłku o dobrej lotności i niewielkich rozmiarach (średnica poniżej 15 µm).

Alergia na pyłki pokrzywy – objawy 

Sezon pylenia pokrzywy rozpoczyna się w maju i trwa do połowy września, jednak najwyższe stężenie pyłku notuje się w czerwcu, lipcu i sierpniu. Mimo znacznego rozprzestrzenienia pokrzywy i utrzymywania się dużego zapylenia przez długi okres w roku pyłki rośliny charakteryzuje niska alergenowość. Uczulenie na pyłki pokrzywy stwierdza się u 13% pacjentów zmagających się z alergią na pyłki roślin. Same zwykle nie wywołują alergii, jedynie towarzyszą uczuleniu na trawy i inne chwasty.

Osoby uczulone na pyłki pokrzywy mogą odczuwać nieprzyjemne objawy alergii, takie jak zapalenie spojówek, cieknący katar, bóle głowy, ogólne osłabienie lub napady astmy. Objawem uczulenia na pyłki pokrzywy może być także wysypka i pieczenie skóry, jednak dolegliwości tych nie należy mylić z efektami poparzenia liśćmi pokrzywy. Obecne na ich powierzchni włoski parzące w kontakcie ze skórą powodują powstawanie bąbli pokrzywkowych, czyli drobnych plam o zabarwieniu jaśniejszym niż reszta skóry. Poparzenie pokrzywą przyczynia się do świądu, pieczenia, bolesności, mrowienia lub drętwienia skóry w miejscu poparzenia.

Komosa biała

W czerwcu rozpoczyna się okres pylenia komosy białej (Chenopodium album) – pospolitego, jednorocznego chwastu. Męskie kwiaty komosy mają 5 pręcików i wytwarzają ziarna pyłku o średnicy od 25 do 34 µm, a każdy kwiatostan jest zdolny do uwolnienia ponad 2 milionów ziaren pyłku.

Alergia na pyłki komosy – objawy 

Mimo sporego rozprzestrzenienia komosy na terenach wiejskich alergia na jej pyłki należy do rzadkości. Ponadto niska ekspozycja na pyłki komosy w obrębie miast sprawia, że ich znaczenie kliniczne jest niewielkie. Badania pokazują, że u około 11% pacjentów zmagających się z alergią na pyłki roślinne stwierdza się alergię na pyłki komosy, jednak u nikogo nie występuje monoalergia na pyłki tej rośliny (zwykle towarzyszy uczuleniu na pyłki bylicy i zarodniki grzybów mikroskopowych).

Wciąż pylą

Do roślin, które rozpoczynają pylenie wcześniej, ale pylą także w czerwcu, można zaliczyć sosnę zwyczajną oraz różne gatunki babki i szczawiu. Rozsiewanie alergizujących pyłków kontynuują grzyby zarodnikowe rodzajów Cladosporium i Alternaria.