Szczepienie przeciw półpaścowi u dorosłych – dla kogo, za ile i jak się przygotować?

Czym jest półpasiec i kto choruje najczęściej?

Półpasiec (Herpes zoster) to choroba wirusowa wywołana przez reaktywację wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), który po przebyciu ospy wietrznej pozostaje w układzie nerwowym w formie utajonej. Przy spadku odporności wirus może się reaktywować i wywołać bolesne pęcherzowe zmiany skórne wzdłuż nerwów po jednej stronie ciała. Półpasiec jest chorobą bolesną, a dotyczy głównie osób starszych, po 50. roku życia. Ryzyko zachorowania na półpasiec rośnie nie tylko u seniorów, ale także u osób z obniżoną odpornością.

>> Półpasiec – objawy, leczenie. Jak boli półpasiec, czy jest zaraźliwy?

Jakie powikłania półpaśca może ograniczyć szczepienie?

Choroba może prowadzić do długotrwałych powikłań, takich jak neuralgia popółpaścowa – przewlekły ból, który utrzymuje się po ustąpieniu zmian skórnych i znacząco obniża jakość życia. Ból ten może trwać miesiące lub nawet lata, często jest opisywany jako piekący, przeszywający, nasilający się przy dotyku, zimnie lub zmianie temperatury. Neuralgia popółpaścowa może powodować bezsenność, prowadzić do depresji i lęku, uniemożliwiać normalne funkcjonowanie (ubieranie się, mycie, kontakt z innymi). U osób po 60. roku życia ryzyko neuralgii popółpaścowej jest kilkukrotnie wyższe niż u młodszych dorosłych.

• Powikłania oczne (tzw. półpasiec oczny) – jeśli półpasiec zajmuje okolice twarzy, czoła lub oka (tzw. półpasiec oczny), może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji: zapalenia rogówki, zapalenia spojówek, zapalenia nerwu wzrokowego, pogorszenia ostrości widzenia, trwałego uszkodzenia wzroku, a nawet ślepoty. Półpasiec w obrębie oka zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, często także leczenia okulistycznego.
• Powikłania neurologiczne i uszne – zespół Ramsaya Hunta (półpasiec uszny) może wystąpić, gdy wirus zajmuje nerwy w okolicy ucha. Pojawiają się silny ból ucha, pęcherze w przewodzie słuchowym, porażenie nerwu twarzowego (opadanie kącika ust), szumy uszne, zawroty głowy, niedosłuch lub utrata słuchu. Niektóre z tych objawów mogą być trwałe, mimo leczenia.
• Do innych poważnych powikłań neurologicznych(rzadsze, ale groźne) zaliczamy zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia kręgowego, porażeń nerwów obwodowych, zaburzeń czucia lub ruchu. Takie powikłania występują rzadko, ale częściej u osób z obniżoną odpornością.
• Powikłania skórne obejmują ropne zakażenia skóry, opóźnione gojenie, a także powstawanie blizn i przebarwień, szczególnie na twarzy.

Badania wskazują, że półpasiec może zwiększać ryzyko udaru mózgu (szczególnie w pierwszych tygodniach po zachorowaniu), zawału serca, zaostrzenia chorób przewlekłych. Ryzyko to jest największe u osób starszych i nieleczonych odpowiednio wcześnie. Dlatego szczepienie przeciwko półpaścowi powinno być traktowane jako forma profilaktyki.

Czy szczepienie przeciw półpaścowi jest obowiązkowe?

Nie – szczepienie przeciw półpaścowi nie jest obowiązkowe w Polsce, nie jest nawet zawarte w standardowym Programie Szczepień Ochronnych (PSO) jako szczepienie powszechnie obowiązkowe dla całej populacji. Jest to szczepienie zalecane, szczególnie u osób z określonych grup ryzyka. Szczepienie dotyczy wyłącznie osób dorosłych – głównie seniorów i osób z immunosupresją lub chorobami przewlekłymi.

Jakie efekty daje szczepienie przeciwko półpaścowi i komu się je zaleca?

Szczepienie przeciw półpaścowi zwykle składa się z 2 dawek podawanych w odstępie 2–6 miesięcy. Szczepionka jest bardzo skuteczna w zapobieganiu zachorowaniu na półpasiec oraz w zmniejszaniu ryzyka powikłań, w tym neuralgii popółpaścowej – najbardziej uciążliwego skutku choroby, powodującego przewlekły ból.

Szczepienie przeciw półpaścowi jest szczególnie zalecane dla:

• osób starszych – 65+, szczególnie z przewlekłymi chorobami lub obniżoną odpornością – by zmniejszyć ryzyko zachorowania i powikłań;
• osób dorosłych z chorobami przewlekłymi, jak cukrzyca, choroby serca, płuc, nerek, choroby autoimmunologiczne, nowotworowe lub immunosupresyjne.
• osób przyjmujących leki osłabiające odporność lub po przeszczepach.
• osób dorosłych powyżej 50. roku życia - nawet jeśli nie mają konkretnej choroby, ze względu na ryzyko powikłań z wiekiem. Eksperci zalecają szczepienie od około 50. roku życia, jeśli to możliwe.

Co ważne – półpasiec występuje wyłącznie u osób, które przeszły ospę wietrzną lub miały kontakt z wirusem, ponieważ wirus VZV musi już być obecny w organizmie.

Refundacja szczepionki na półpasiec w Polsce – komu przysługuje 100% i 50% dopłaty NFZ?

Od 1 kwietnia 2025 roku w Polsce wprowadzono refundację szczepionki przeciw półpaścowi, ale w określonych przypadkach:

• refundacja 100% (bezpłatnie) przysługuje osobom w wieku 65 lat i więcej ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na półpasiec – szczepionka jest darmowa w ramach refundacji NFZ (lista „S”), jeśli lekarz wypisze receptę;
• refundacja 50% (częściowo taniej) przysługuje osobom w wieku 18+ z większym ryzykiem zachorowania – mają prawo do 50% refundacji szczepionki, czyli płacą tylko część ceny.

Zwiększone ryzyko zachorowania na półpasiec – kto kwalifikuje się do refundacji szczepienia?

Zwiększone ryzyko zachorowania obejmuje m.in. choroby przewlekłe (cukrzyca, przewlekła choroba serca, płuc, nerek), stany immunosupresji (np. immunosupresja jatrogenna, HIV), choroby nowotworowe i autoimmunologiczne, osoby po przeszczepach narządów, a także inne ciężkie stany obniżenia odporności.

Ile kosztuje szczepionka przeciwko półpaścowi?

Bez refundacji cena jednej dawki w aptece lub przychodni to około 800–900 zł, 50% refundacji oznacza, że pacjent płaci około 375–380 zł za jedną dawkę.

Możliwe objawy po szczepieniu na półpasiec

• Po szczepieniu na półpasiec w miejscu podania szczepionki mogą pojawić się ból, zaczerwienienie, obrzęk, uczucie ciepła. Objawy te są normalne i przemijają, a w razie silnego bólu można zastosować zimny okład (przez tkaninę).
• Po szczepieniu mogą też wystąpić łagodne lub umiarkowane objawy ogólne, szczególnie po pierwszej dawce. Zaliczamy do nich gorączkę, dreszcze, zmęczenie, osłabienie, bóle mięśni i stawów, ból głowy, uczucie rozbicia. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu 1–3 dni, samoistnie ustępują. Zaleca się dużo odpoczynku, a w razie potrzeby zastosowanie paracetamolu lub ibuprofenu (jeśli nie ma przeciwwskazań).

Z lekarzem należy się skontaktować, kiedy wystąpią objawy takie, jak wysoka gorączka (>39°C), nasilający się, bardzo silny ból, znaczny obrzęk całego ramienia, objawy reakcji alergicznej: duszność, obrzęk twarzy, warg lub gardła, pokrzywka, zawroty głowy lub utrata przytomności, objawy utrzymujące się dłużej niż kilka dni lub nasilające się zamiast ustępować.

>> Leki przeciwbólowe bez recepty