Szczepienie na błonicę, krztusiec i tężec jest jednym z podstawowych szczepień obowiązkowych – wykonuje się je już w pierwszych miesiącach życia. Wszystkie te choroby są bowiem zagrożeniem dla życia dzieci. Jak się objawiają i jak się przed nimi bronić?
Szczepienie DTP – szczepionka na błonicę, tężec i krztusiec
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Błonica, tężec i krztusiec mogą być śmiertelne dla noworodków, a u dorosłych mieć łagodny przebieg.
- Szczepienie DTP jest obowiązkowe i bezpłatne – podawane w 4 dawkach podstawowych w pierwszym i drugim roku życia, z dawkami przypominającymi w 6., 14. i 19. roku życia.
- Odporność poszczepienna z czasem wygasa, dlatego dorośli powinni przyjmować dawkę przypominającą na krztusiec i tężec co 10 lat.
- W 2024 roku odnotowano w Polsce rekordowe 20 000 przypadków krztuśca.
Błonica – objawy, przebieg i zagrożenia
Błonica, popularnie dyfteryt lub krup, to ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu. Odpowiadają za nią bakterie – maczugowce błonicy, które rozprzestrzeniają się drogą kropelkową. Błonicą możemy się zarazić poprzez kontakt z osobą chorą lub nosicielem, ale maczugowce błonicy przenoszone są również przez zwierzęta – psy, koty i konie. Zakażenia odzwierzęce należą jednak do rzadkości.
- Pierwsze objawy choroby to zmiany martwicze w postaci pseudobłon w obrębie błony śluzowej gardła, migdałków i krtani, czyli w miejscu kolonizacji bakterii (rzadziej są to spojówki, nos i błony śluzowe narządów płciowych). Zmiany są półprzezroczyste, szare lub czarne i krwawią przy próbie oderwania. Dochodzą ból gardła i gorączka, a w przypadku zajęcia krtani i tchawicy pojawiają się problemy z oddychaniem oraz połykaniem.
- Kolejnym objawem błonicy jest obrzęk węzłów chłonnych i szyi, co w połączeniu z wytworzeniem utrudniających oddychanie błon może prowadzić do zgonu w wyniku niewydolności oddechowej.
- Dodatkowo maczugowce błonicy produkują toksynę, która prowadzi do zapalenia cewek nerkowych i zapalenia serca. Może dojść do porażenia kończyn, mięśni twarzy, a także mięśni gałek ocznych.
Tężec – objawy, powikłania i śmiertelność
Tężec wywoływany jest przez laseczki tężca (Clostridium tetani), a konkretnie przez toksynę produkowaną przez te baterie. Clostridium tetani spotykamy powszechnie w glebie i wodzie. Do zakażenia najczęściej dochodzi w wyniku zanieczyszczonych ran i skaleczeń, a rozwojowi bakterii sprzyjają warunki beztlenowe.Toksyna tężcowa produkowana przez bakterie uszkadza układ nerwowy.
- Początkowo chorobie towarzyszy uczucie rozbicia, gorączka, ból głowy, bezsenność, pocenie się i zdenerwowanie.
- Pojawia się zaczerwienienie twarzy, wzrost ciśnienia krwi oraz skurcze mięśni, które przybierają na sile, prowadząc do szczękościsku.
- Skrajnie dochodzi do porażenia całego ciała, a ostatecznie do śmiertelnych złamań kręgów.
Powikłaniem choroby jest także zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego i krwiaki wewnątrzmięśniowe. Niestety tężec charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, zwłaszcza wśród małych dzieci – w przypadku niemowląt sięgającą nawet 100%.
Krztusiec – objawy. Dlaczego jest groźny dla niemowląt?
Krztusiec to bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego wywoływana przez pałeczki Bordetella pertussis. Choroba przenosi się drogą kropelkową, a bakterie namnażają się w układzie oddechowym, produkując toksynę. Choroba charakteryzuje się długim przebiegiem z zaostrzeniem objawów – może trwać od 6 do 10 tygodni. Początkowo przypomina zwykłe przeziębienie.
- Do objawów zaliczymy katar, ból gardła i suchy kaszel. W miarę upływu czasu uciążliwy kaszel nasila się. Napady kaszlu stają się duszące i mogą prowadzić do bezdechu i wymiotów. Towarzyszy im charakterystyczny odgłos piania w trakcie wdechu.
Męczący kaszel jest objawem szczególnie zagrażającym małym dzieciom, które dodatkowo są dużo bardziej narażone na powikłania tej choroby, takie jak zapalenie płuc, drgawki, bezdech i encefalopatia. U osób dorosłych ryzyko ciężkiego przebiegu choroby jest znacznie mniejsze, najczęściej są to skutki bardzo silnego kaszlu, takie jak nietrzymanie moczu, omdlenia i złamania żeber.
Krztusiec jest bardzo niebezpieczny dla niemowląt i małych dzieci. Wraz z wiekiem zagrożenie ciężkim przebiegiem ze zgonem włącznie zdecydowanie spada.
Dlaczego szczepienia na DTP są wciąż potrzebne – epidemiologia chorób
Przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień na tężec, krztusiec i błonicę choroby te charakteryzowały się wysoką śmiertelnością, głównie wśród dzieci. Dzięki szczepieniom prowadzonym od lat na szeroką skalę ilość rejestrowanych przypadków zdecydowanie spadła. W przypadku krztuśca aż stukrotnie, do około 2-3 tysięcy przypadków rocznie. Tężec to obecnie jedynie kilkanaście przypadków w ciągu roku. Od 2001 roku błonicę w Polsce wyeliminowano – nie rejestruje się nowych zakażeń.
Czy to oznacza, że choroby te nigdy nie powrócą?
Niestety nie. Zmniejszający się odsetek osób zaszczepionych prowadzi z czasem do obniżenia odporności zbiorowej i nowe zakażenia tymi chorobami mogą się pojawiać częściej. Dodatkowo szczepienie podstawowe nie gwarantuje trwałej odporności – wymagane są szczepienia przypominające. Bez nich osoby zaszczepione z czasem stają się znów podatne na zakażenie. Pamiętajmy, że najbardziej narażone są małe dzieci, które jeszcze nie otrzymały szczepienia i mogą zachorować po kontakcie z nosicielem lub osoba chorą. Jest to szczególnie istotne w przypadku krztuśca, który u dorosłych w łagodnej postaci objawia się jedynie męczącym kaszlem, ale już dla zarażonego noworodka z dużym prawdopodobieństwem może okazać się śmiertelny.
Niestety na skutek zaniechania profilaktyki szczepień przez coraz więcej osób znów rejestruje się wzrost zachorowań. W 2024 roku zarejestrowano w Polsce rekordową od lat liczbę zachorowań na krztusiec – aż 20 tys. przypadków.
Szczepionka DTP – rodzaje preparatów i różnice między nimi
Dużym udogodnieniem szczepienia na tężec, błonicę i krztusiec jest możliwość wyboru różnych szczepionek skojarzonych. Szczepionka DTP zawiera pełnokomórkowy składnik krztuśca, a szczepionka Tdap zawiera obniżoną zawartość antygenów krztuśca i jest to forma bezkomórkowa. Do wyboru są jeszcze pełnopłatne szczepionki skojarzone, tzw. 5w1 i 6w1, wzbogacone o antygeny Haemophilus influenzae typu B, polio i w wersji rozszerzonej o WZW typu B.
Kalendarz szczepień DTP – schemat dawkowania u dzieci
Szczepienie podstawowe rozpoczyna się pierwszą dawką w 2. miesiącu życia, kolejne 3 dawki podawane są w 3.-4., 5.-6. oraz 16.-18. miesiącu. Dawki przypominające o obniżonej zawartości antygenów krztuśca powinny być podane w 6., 14. i 19. roku życia. Szczepienia te są bezpłatne z wyjątkiem preparatów 5w1 i 6w1. W przypadku dzieci, które mają przeciwwskazania do szczepienia na krztusiec, stosuje się szczepionkę DT pozbawioną komponenty krztuścowej.
Szczepienie DTP dla dorosłych – dawki przypominające i szczepienie w ciąży
- Osoby dorosłe powinny dodatkowo wykonywać szczepienie przypominające na krztusiec oraz tężec co 10 lat. W przypadku braku pewności co do szczepienia na tężec w przeszłości profilaktycznie zaleca się jego wykonanie szczepionką monowalentną po urazie, skaleczeniu lub pogryzieniu – wedle zaleceń lekarskich w przypadku podejrzenia zwiększonego ryzyka zakażenia.
- W przypadku błonicy odporność także maleje po ok. 10 latach od pełnego szczepienia, ale szczepienie przypominające zaleca się szczególnie osobom udającym się w rejony endemiczne tej choroby.
- Dawkę przypominającą szczepienia na krztusiec zaleca się również kobietom między 27. a 36. tygodniem ciąży, szczególnie w ostatnich latach znacznego wzrostu zachorowań na tę chorobę. Szczepienie w ciąży zapewnia ochronę dziecka od momentu narodzin. Szczepienie dla kobiet ciężarnych jest bezpłatne, pozostałe dawki przypominające wszystkich szczepień dla osób po 19. roku życia są już pełnopłatne.
>> Kalkulator ciąży – wygodnie sprawdzisz etap ciąży i termin porodu
