Szczepionka na dur brzuszny – kiedy się szczepić i czy jest obowiązkowa?

Dur brzuszny (tyfus) – co to za choroba, gdzie występuje?

Dur brzuszny albo tyfus to bakteryjna choroba zakaźna, za którą odpowiadają pałeczki Salmonella typhi. Pałeczkami duru zarażamy się poprzez bezpośredni kontakt z osobami chorymi bądź nosicielami. Bakterie te znajdują się w kale lub moczu, dlatego najbardziej narażone na zakażenie są osoby nieprzestrzegające podstawowych zasad higieny (dur brzuszny zaliczamy do tzw. chorób brudnych rąk). Bakterie obecne są również w wodzie i pożywieniu skażonym przez chorych, stąd częstą przyczyną zakażenia durem brzusznym jest brak higieny przy przygotowywaniu i spożywaniu posiłków. Głównymi wrotami zakażenia w przypadku tej choroby jest przewód pokarmowy, choć nie wyklucza się również zakażeń drogą oddechową.

Liczba zachorowań na dur brzuszny na całym świecie może sięgać nawet 33 milionów przypadków, a 500 tys. osób rocznie umiera z powodu tyfusu. Dur brzuszny stanowi największe zagrożenie dla małych dzieci i to właśnie wśród nich rejestruje się najwyższą śmiertelność.

W wielu rejonach świata z niskim standardem higienicznym dur brzuszny stanowi poważny problem epidemiologiczny (Azja Południowo-Wschodnia, Afryka, Ameryka Południowa i Środkowa). W Polsce rocznie diagnozuje się zaledwie kilka zachorowań – to osoby przebywające wcześniej właśnie na obszarach endemicznych tej choroby. 

Objawy duru brzusznego – jak przebiega zakażenie?

Dur brzuszny charakteryzuje się stopniowym narastaniem objawów, a także długotrwałym okresem zdrowienia. Możliwe są również nawroty.

Pierwsze objawy choroby pojawiają się najczęściej 10-14 dni od zakażenia, ale okres wylęgania bakterii duru może wynosić nawet 3 tygodnie.

• W pierwszej fazie zakażenia pojawia się gorączka, osłabienie i bóle głowy.
• Pojawiają się również dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, jak wzdęcia, zaparcia lub biegunka.
• Następnie pojawia się kaszel, a także narasta apatia i spowolnienie ruchowe.
• Tętno jest wolniejsze, a wątroba i śledziona powiększają się.

Dalszy rozwój choroby to nasilenie objawów, zwłaszcza uciążliwej gorączki. W niektórych przypadkach ciężko nawiązać kontakt z chorym. Pojawiają się również charakterystyczne dla duru objawy, jak suchy język pokryty brunatnym nalotem oraz wysypka na brzuchu i w okolicach dolnej klatki piersiowej. Ostra faza choroby trwa około 3 tygodni, po czym z reguły następuje powrót do zdrowia.

Niestety czasami zakażenie pałeczkami duru ma dużo poważniejszy przebieg. Objawia się silną bakteriemią, objawami toksycznymi oraz owrzodzeniem jelit grożącym perforacjami.

Dur brzuszny – powikłania

Dur brzuszny w ciężkich przypadkach może prowadzić do następujących powikłań:

• uszkodzenie wątroby
• zapalenie pęcherzyka żółciowego
• uszkodzenie mięśnia sercowego
• odoskrzelowe zapalenie płuc
• zapalenie dróg moczowych, stawów i kości
• zakrzepowe zapalenie żył
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu
• zapalenie wielonerwowe

Dodatkowo w przebiegu ciężkiego zakażenia obserwuje się zmiany psychiczne charakterystyczne dla schizofrenii. Jeśli chory nie zostanie poddany na czas skutecznej antybiotykoterapii, jego życie jest poważnie zagrożone – śmiertelność wśród osób nieleczonych sięga 10%. Podanie antybiotyku niestety również nie gwarantuje powrotu do zdrowia, ale szanse na przeżycie są pięciokrotnie większe. Wśród osób, które przechorowały dur brzuszny, obserwuje się długotrwałe nosicielstwo – bakterie znajdują się najczęściej w pęcherzyku żółciowym.

Rodzaje szczepionek na dur brzuszny – doustna czy iniekcja?

Obecnie mamy do wyboru dwa rodzaje szczepionek na dur brzuszny:

Szczepionki inaktywowane

Zawierają zabite całe pałeczki duru brzusznego lub tylko ich oczyszczony polisacharyd. Preparaty te podawane są w postaci iniekcji - głęboko podskórnie lub domięśniowo. Do wyboru mamy trzy szczepionki różnych producentów, w tym jedną skojarzoną ze szczepieniem na tężec. Szczepionkami inaktywowanymi zawierającymi całe bakterie szczepi się w schemacie 3-dawkowym ( 0-1-12 miesięcy). Następnie po upływie 3-5 lat sugeruje się przyjmowanie dawek przypominających. Schemat szczepienia szczepionką polisacharydową wygląda nieco inaczej - podaje się tylko 1 dawkę preparatu i dawki przypominające co 3 lata. Szczepionkami inaktywowanymi można szczepić dzieci od 5. roku życia oraz dorosłych, jedynie szczepionka polisacharydowa może być stosowana już od 2. roku życia.

Szczepionka atenuowana

Najnowsza szczepionka przeciwko durowi brzusznemu, zarejestrowana na świecie w 1989 roku. Zawiera żywe, osłabione pałeczki duru brzusznego. Podawana jest doustnie, co imituje naturalny mechanizm zakażenia i zapewnia wytworzenie miejscowej i układowej odpowiedzi immunologicznej. Szczepienie polega na podaniu trzech kapsułek w 1., 3. i 5. dniu. Następnie zaleca się taki sam schemat szczepienia przypominającego po 3 latach. Szczepionkę doustną można stosować od 5. roku życia. 

Szczepionki zapewniają ochronę przed chorobą po 7-10 dniach od przyjęcia ostatniej dawki szczepienia podstawowego.

Skutki uboczne szczepionki na dur brzuszny

Po szczepieniu na dur brzuszny szczepionkami inaktywowanymi zgłaszane są głównie odczyny miejscowe, jak zaczerwienienie, obrzęk i ból w miejscu szczepienia. Mogą wystąpić również odczyny ogólne w postaci bólu głowy, wysypki, pokrzywki, bólu mięśni, stawów i zmęczenia. Odczyny poszczepienne są obserwowane rzadziej w przypadku szczepionki polisacharydowej. Po szczepieniu doustnym obserwowano bóle brzucha, nudności i wymioty, a także bóle głowy i wysypkę. Większość objawów ma charakter łagodny i szybko przemija.

Gdzie i kiedy zaszczepić się na dur brzuszny przed wyjazdem?

Osoby planujące wyjazd w rejony zagrożone durem brzusznym powinny tak zaplanować termin szczepienia, aby ostatnia dawka podstawowa była podana najlepiej na około 2 tygodnie przed planowaną podróżą. Zapewni to uzyskanie wysokiej skuteczności szczepienia. Szczepienie można wykonać w ośrodkach medycyny tropikalnej, ale także w zwykłych przychodniach. Szczepionka na dur brzuszny jest dostępna w aptekach na receptę i nie jest ona refundowana, podobnie jak inne szczepienia z zakresu tzw. medycyny podróży. Pacjent ponosi koszt zakupu szczepionki, ale samo szczepienie i kwalifikacja lekarska odbywa się bezpłatnie w ośrodku zdrowia.

>> Testy na Helicobacter z krwi i kału