Szczepienia obowiązkowe 2026 – kiedy je wykonać i jakie są ich rodzaje?

Program Szczepień Ochronnych (PSO) na 2026 rok w porównaniu z zeszłorocznym charakteryzuje się zwiększoną elastycznością kliniczną. W szczepieniach obowiązkowych zmiany dotyczą uwzględnienia w kalendarzu szczepień szczepionek 6w1 oraz elastyczności terminu szczepień przeciwko WZW typu B u noworodków. Wprowadzone modyfikacje usprawniają realizację szczepień u dzieci i są dostosowane do najnowszej wiedzy medycznej.

Kalendarz szczepień obowiązkowych – co zawiera?

Kalendarz szczepień obowiązkowych dzieci i młodzieży to schemat wizyt szczepiennych. Jest to wykaz szczepień przeznaczonych dla dzieci i młodzieży według kategorii wiekowej. W kalendarzu szczepień znajdują się terminy i odstępy pomiędzy dawkami, rodzaje stosowanych szczepionek oraz formy ich podania. Szczepienia dzieci przeprowadzane są z poradniach POZ i na oddziałach neonatologicznych.

Dodatkowo obowiązkowe szczepienia w Polsce wykonywane są poekspozycyjnie, czyli realizowane po narażeniu na dane zakażenie. Przykładem jest obowiązek zaszczepienia osoby mającej styczność ze zwierzęciem chorym na wściekliznę lub z podejrzeniem zakażenia tym wirusem.

Wyróżnić można także szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi. Są to szczepienia ochronne dla osób, które przykładowo są przed lub po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, narządów wewnętrznych czy z zaburzeniami czynność śledziony.

Szczegółowe informacje dotyczące Programu Szczepień Ochronnych na dany rok dostępne są w Komunikatach Głównego Inspektora Sanitarnego, Rozporządzeniach Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz Obwieszczeniach Ministra Zdrowia w sprawie wykazu bezpłatnych, zalecanych szczepień ochronnych. Nadzór nad prawidłowością ustalania zakresu i terminów szczepień ochronnych prowadzi Państwowa Inspekcja Sanitarna. Osoba dorosła może zaszczepić się w przychodni lub w przypadku niektórych szczepień także w aptece.

Kalendarz obowiązkowych szczepień dzieci – schematy

Schemat szczepień ochronnych dziecka do 2 lat może być różny, ze względu na wykorzystanie szczepionek wysokoskojarzonych 5w1 i 6w1. Preparat 5w1 zakłada połączenie w jeden zastrzyk szczepionki 3w1 przeciwko błonicy, krztuścowi i tężcowi ze szczepionką przeciwko polio oraz preparatem przeciwko pałeczce hemofilnej typu b (Haemophilus influenzae typu b). Produkt wysoceskojarzony 6w1 stanowi połączenie szczepionki DTP (przeciwko błonicy, krztuścowi i tężcowi), szczepionki IPV (przeciwko zakażeniu polio), szczepionki HiB (przeciwko pałeczce hemofilnej typu b) i szczepionki WZW B (przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B). Warianty programów szczepień dzieci z wykorzystaniem szczepionki 6w1 charakteryzują się najmniejszą ze wszystkich ilością wkłuć.

Aktualnie w kalendarzu szczepień wprowadzono 3 szczegółowo opisane warianty:

• wariant szczepień z użyciem szczepionki wysokoskojarzonej 5w1 (DTaP-IPV-Hib),
• wariant szczepień z użyciem szczepionki wysokoskojarzonej 6w1 (DTaP-IPV-Hib-HBV) w schemacie 3+1, czyli 3 dawki podstawowe i jedna przypominająca,
• wariant szczepień z użyciem szczepionki wysokoskojarzonej 6w1 (DTaP-IPV-Hib-HBV) w schemacie 2+1, czyli 2 dawki podstawowe i jedna przypominająca.

Obowiązkowe szczepienia w 1. roku życia dziecka

Pierwsze 24 godziny życia

W pierwszej dobie życia noworodek powinien przyjąć szczepienia przeciw gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B). Szczepienie przeciw gruźlicy może być odroczone, ale nie późniejsze niż w dniu wypisu ze szpitala. Istotne zmiany od 2026 w Programie szczepień Ochronnych to elastyczność terminu szczepień przeciwko WZW typu B u noworodków. Program dopuszcza przesunięcie terminu podania pierwszej dawki szczepienia przeciwko WZW typu B z pierwszej doby życia na pierwszą wizytę szczepienną (około 7–8 tydzień życia). Warunkiem takiego odstępstwa jest urodzenie noworodka przez matkę z udokumentowaną obecnością przeciwciał antyHBs > 100 U/l (badanie musi być wykonane w aktualnej ciąży).

2. miesiąc życia

Od czasu ukończenia 6. tygodnia, malucha czeka kilka szczepień. Konieczne jest zaszczepienie przeciw zakażeniom wywołanym przez rotawirusy. Rotawirusy są najczęstszą przyczyną ostrych biegunek zakaźnych u dzieci do 5 roku życia. Kolejne szczepienie to druga dawka przeciw WZW B, podana po 4 tygodniach od pierwszej. W tym wieku PSO przewiduje pierwsze dawki szczepień przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnym zakażeniom oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (pneumokokom). Istnieje możliwość podania szczepionek wysokoskojarzonych 5w1 lub 6w1.

Bakteria Haemophilus influenzae typu b może wywołać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nagłośni, sepsę, zapalenie płuc, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie stawów, ropowicę tkanki podskórnej. Pneumokoki najczęściej wywołują zapalenia górnych dróg oddechowych, ale u niektórych dzieci mogą powodować ciężkie zakażenia takie jak zapalenie płuc, sepsę czy bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

4. miesiąc życia

Po 4 tygodniach od pierwszej dawki, dziecku należy podać drugą dawkę szczepionki przeciw rotawirusom. Od ukończenia 12. tygodnia życia Program Szczepień przewiduje pierwszą dawkę szczepienia przeciw Poliomyelitis, czyli ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu. W tym wieku malucha czeka także druga dawka szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, podana po 8 tygodniach od pierwszej. To także czas na przyjęcie drugich dawek szczepień przeciw pneumokokom oraz Haemophilus influenzae typu b. Warto skorzystać ze szczepionki wysokoskojarzonej.

5.-6. miesiąc życia

Po 4 tygodniach od drugiej dawki dziecko szczepi się trzecią dawką szczepionki przeciw rotawirusom (w schemacie 3-dawkowym). 6-miesięcznego pacjenta należy zaszczepić trzecią dawką szczepionek przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz Haemophilus influenzae typu b, po 8. tygodniach od drugiej dawki. To także czas na drugą dawkę szczepionki przeciw polio po odczekaniu 8. tygodni od pierwszej dawki. PSO przewiduje opcję podania szczepionki wysokoskojarzonej.

7. miesiąc życia

Kalendarz szczepień przewiduje w tym wieku obowiązkową trzecią dawkę szczepienia przeciw WZW B.

Obowiązkowe szczepienia w 2. roku życia dziecka

13.-15. miesiąc życia

Od ukończenia 12. miesiąca życia, co najmniej 6 miesięcy od drugiej dawki, dziecko musi przyjąć trzecią dawkę szczepionki przeciw pneumokokom. To także czas na szczepienie przeciw odrze, śwince, różyczce.

16.-18. miesiąc życia

W danym przedziale wiekowym dziecko czekają czwarta dawka szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz Haemophilus influenzae typu b oraz trzecia dawka przeciwko Poliomyelitis. Sugerowana jest szczepionka wysokoskojarzona, dzięki której dziecko otrzymuje tylko 1 wkłucie zamiast kilku.

Obowiązkowe szczepienia dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym

Dla dzieci i młodzieży w 6, 9 i 19 roku życia obowiązkowe są szczepienia:

6. rok życia

Dziecko w tym wieku otrzymuje pierwsze szczepienie przypominające przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Dostępne są szczepionki wysokoskojarzone, które wiążę się z jednym ukłuciem przedszkolaka. Do ukończenia 6. roku życia obowiązkowe jest także szczepienie przeciw odrze, śwince, różyczce (jako pierwsze przypominające).

14. rok życia

Młodego pacjenta w tym wieku czeka drugie szczepienie przypominające przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi.

19. rok życia

Pełnoletni pacjent otrzymuje trzecie szczepienie przypominające przeciw błonicy i tężcowi.

Obowiązkowe szczepienia osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie

W Programie Szczepień Ochronnych na rok 2026 Ministerstwo Zdrowia przedstawiło szczegółowo grupy pacjentów, które są najbardziej narażone na dane zakażenia i muszą poddać się obowiązkowym szczepieniom.

Przykładowo pacjenci przed przeszczepem szpiku, narządów czy z zaburzeniami czynności śledziony muszą zaszczepić się przeciwko:

• błonicy,
• inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
• pneumokokom,
• krztuścowi,
• śwince (nagminnemu zapaleniu przyusznic),
• odrze,
• ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis),
• różyczce,
• tężcowi,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

Indywidualnie dla pacjenta lekarz ustala schemat takich szczepień.

Obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw pneumokokom podlegają osoby do ukończenia 19 lat np. po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego, przebiegającą z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, przed wszczepieniem lub po wszczepieniu implantu ślimakowego, przed lub po leczeniu immunosupresyjnym lub biologicznym, z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, z nowotworami, z wrodzonymi wadami serca i przewlekłymi chorobami serca, z przewlekłymi chorobami płuc, w tym astmą, które nie były wcześniej szczepione.

Na WZW B muszą zaszczepić się przykładowo uczniowie i studenci szkół medycznych, kobiety planujące ciążę, które nie były szczepione przeciw WZW typu B, osoby szczególnie narażone na zakażenie w wyniku styczności z osobą zakażoną WZW B, które nie były szczepione, osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C, które nie były szczepione przeciw WZW typu B.

Obowiązkowym szczepieniom przeciw ospie wietrzej podlegają dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną mające upośledzenie odporności lub przed planowanym leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią. Będą to także dzieci i młodzież do 19 lat, które przebywają np. w rodzinnych domach dziecka, domach pomocy społecznej, placówkach opiekuńczo-wychowawczych czy interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych.

Poekspozycyjne szczepienia obowiązkowe

Aktualnie w naszym kraju obowiązkowe szczepienia poekspozycyjne są konieczne w przypadku ryzyka zakażenia wścieklizną, błonicą i tężcem. Jeżeli pacjent miał styczność ze zwierzęciem chorym na wściekliznę albo podejrzanym o zakażenie tym wirusem musi się zaszczepić. Obowiązek szczepienia przeciw błonicy dotyczy osób narażonych na zakażenie, które miały styczność z chorym na tę chorobę. Osoby zranione, narażone na zakażenie tężcem także podlegają obowiązkowi zaszczepienia się.

Szczepienia w aptece

Usługa zaszczepienia się w aptece jest wygodna, szybka i możliwa dla osób dorosłych, powyżej 18 roku życia. Od 1 lutego 2026 roku dorośli pacjenci mogą zaszczepić się w aptekach przeciw 18 chorobom. Pacjent nie ponosi żadnego kosztu takiej usługi w aptece - Narodowy Fundusz Zdrowia w całości finansuje kwalifikację oraz podanie szczepionki przez farmaceutę. Sama szczepionka może być darmowa lub dostępna ze zniżką, jeśli pacjent znajduje się w grupie objętej refundacją (np. seniorzy, kobiety w ciąży). Niektóre preparaty są pełnopłatne, zależnie od rodzaju produktu czy wieku pacjenta. Aktualna lista aptek wykonujących szczepienia dostępna jest pod linkiem:

https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-w-aptece