Alergia na pyłki: załzawione oczy, swędząca wysypka i inne objawy. Ile trwa alergia na pyłki?

Alergia na pyłki: co nas uczula? Najczęstsze alergeny pyłkowe w Polsce i Europie

W Polsce dominują trzy grupy alergenów pyłkowych: pyłki drzew, traw, chwastów.

• Pyłki drzew to głównie brzoza, olcha i leszczyna. To właśnie one odpowiadają za objawy alergii, zwłaszcza tej sezonowej. Taki sezon zaczyna się w lutym od olchy i leszczyny, a jego szczyt przypada na kwiecień, kiedy pyli brzoza. Jej główny alergen (Bet v 1) prowadzi do reakcji krzyżowych z jabłkiem, marchwią czy selerem, powodując tzw. zespół alergii jamy ustnej (OAS).
• Pyłki traw i zbóż uczulają od maja do września. Najsilniejsze alergeny to białka grupy 5 (np. Phl p 5). Objawy alergii na pyłki traw i zbóż mogą trwać całe lato i są szczególnie nasilone w miastach.
• Pyłki chwastów to głównie bylica, która pyli między lipcem a wrześniem, oraz ambrozja, której szczyt pylenia przypada na sierpień i wrzesień. Ambrozja, wcześniej rzadko rejestrowana, staje się coraz częstszym problemem alergicznym na terenie Polski. Ma to związek ze zmianami klimatycznymi i rozprzestrzenianiem się gatunków roślin, które wcześniej nie pojawiały się na tych obszarach.

Ile trwa alergia na pyłki?

Sezon pylenia coraz częściej rozciaga się na okres od lutego do września. Zaczyna się wcześniej na zachodzie i południu kraju, a później na północnym wschodzie. W tym czasie alergicy mogą odczuwać objawy uczulenia. 

>> Co pyli w lutym? Rośliny, które mogą wywołać alergię

Okres pylenia w Polsce głównych alergizujących drzew, traw, zbóż i chwastów

>> Całoroczny kalendarz pylenia dla alergików – kiedy musisz uważać na pyłki?

Uczulenie na pyłki – co się dzieje w organizmie?

Alergia rozpoczyna się w momencie, gdy organizm uznaje nieszkodliwe cząstki, np. pyłki za szkodliwe. Komórki dendrytyczne prezentują alergen limfocytom T, które pobudzają limfocyty B do produkcji przeciwciał IgE. Te z kolei przyczepiają się do komórek tucznych stojących na pierwszej linii obrony immunologicznej. Gdy dojdzie do ponownego kontaktu z alergenem, natychmiast wyrzucają one szereg substancji chemicznych, w tym histaminę. To właśnie ona odpowiada za pojawienie się nagłych objawów alergii. Ten etap to tzw. faza wczesna reakcji alergicznej. U części pacjentów po kilku godzinach rozwija się również faza późna. Jest bardziej uporczywa i trudniejsza do leczenia. Związana jest z napływem dodatkowych komórek zapalnych. Wielokrotny kontakt z alergenem może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, który uszkadza tkanki i utrwala objawy.

Alergia na pyłki – objawy

Najczęstsze objawy, które towarzyszą alergii na pyłki, to podrażnienia nosa i zatok. Są to:

• wodnista wydzielina z nosa,
• napady kichania,
• zatkany nos,
• świąd.

Równie dokuczliwe są dolegliwości związane z oczami, czyli:

• łzawienie,
• zaczerwienienie,
• świąd,
• światłowstręt.

U części pacjentów pojawia się także pokrzywka kontaktowa, czyli wysypka alergiczna. Może też wystąpić zaostrzenie atopowego zapalenia skóry.

Zdarza się, że objawy obejmują drogi oddechowe. Wówczas obserwuje się:

• kaszel,
• świszczący oddech,
• duszność.

Mogą być to oznaki astmy alergicznej.

Warto pamiętać, że smog, dym tytoniowy, infekcje, wysiłek fizyczny czy stres dodatkowo nasilają objawy alergii na pyłki. Ważną rolę odgrywa tutaj także kondycja mikrobiomu, czyli pozytywnych bakterii zasiedlających organizm, które wzmacniają naszą odporność.

Alergia na pyłki u dzieci

Dzieci reagują na pyłki podobnie jak dorośli, chociaż objawy są często bardziej nasilone i inaczej przekładają się na codzienne funkcjonowanie. Wodnisty katar, zatkany nos i łzawienie oczu utrudniają sen, powodując rozdrażnienie i trudności w koncentracji w szkole. Nocny kaszel i duszności mogą być z kolei sygnałem rozwijającej się astmy. Wymaga to pilnej diagnostyki lekarskiej. W przypadku najmłodszych dzieci alergia często współistnieje z infekcjami wirusowymi, co utrudnia rozpoznanie schorzenia.

Alergia na pyłki w ciąży

Przebieg alergii na pyłki w przypadku kobiet w ciąży bywa zmienny. U części kobiet objawy się nasilają, u innych z kolei łagodnieją. Nie wolno jednak bagatelizować dolegliwości, ponieważ nieleczona alergia obniża jakość snu, nasila zmęczenie i może pogarszać kontrolowanie zdiagnozowanej wcześniej astmy.

Diagnostyka alergii na pyłki – jakie badania wykonać?

W celu zdiagnozowania alergii na pyłki można prowadzić dzienniczek objawów, co pozwoli powiązać objawy alergii z kalendarzem pylenia, a także wykonać badania w kierunku alergii:

• testy skórne punktowe (SPT) – najlepiej wykonywać je poza sezonem po odstawieniu leków przeciwalergicznych, które mogłyby zafałszować wynik,
• przeciwciała swoiste IgE (sIgE) – określają stopień uczulenia na pyłki,
• diagnostyka komponentowa (CRD) – sprawdza uczulenie na pyłki, np. białka Bet v 1, Phl p 5, które ułatwiają kwalifikację do immunoterapii alergenowo-swoistej (SIT),
• testy prowokacyjne (nosowe lub spojówkowe) – kontakt z alergenem przeprowadzany w specjalistycznych ośrodkach pod nadzorem lekarzy.

Alergia na pyłki – jak sobie radzić?

Leczenie alergii na pyłki obejmuje farmakoterapię objawową, która działa na symptomy, ale nie usuwa przyczyny, oraz immunoterapię alergenowo-swoistą, która jest jedyną metodą leczenia przyczynowego alergii.

Doustne leki przeciwalergiczne

Podstawą objawowego leczenia alergii na pyłki są leki przeciwhistaminowe II generacji, które blokują receptory H1 i hamują działanie histaminy. Dzięki temu mechanizmowi zmniejszają świąd, kichanie, wodnisty katar, wysypkę alergiczną, a także objawy oczne. Wśród tych leków wyróżniamy:

• leki dostępne bez recepty, np. desloratadyna, bilastyna, feksofenadyna;
• leki dostępne na receptę, np. rupatadyna

Kolejną grupą doustnych leków przeciwalergicznych są antagoniści receptora leukotrienowego, np. montelukast. Są one dostępne wyłącznie na receptę. To leki, które hamują działanie leukotrienów, ograniczając obrzęk i kaszel. Sprawdzają się głównie u pacjentów astmatycznych.

Leki na alergię do nosa

W tej grupie wyróżniamy: glikokortykosteroidy, leki antyhistaminowe II generacji czy agonisty receptora α-adrenergicznego.

• Glikokortykosteroidy donosowe są dostępne bez recepty, jak i na receptę, np. mometazon, flutikazon. Odblokowują nos, a dodatkowo działają przeciwzapalnie, zmniejszając obrzęk śluzówki.
• Leki antyhistaminowe II generacji, np. azelastyna, działają szybko na katar i kichanie.
• Agonisty receptora α-adrenergicznego, np. ksylometazolina czy oksymetazolina, udrażniają nos błyskawicznie, jednak ich stosowanie należy ograniczyć do 3-5 dni ze względu na ryzyko wystąpienia polekowego nieżytu nosa.

>> Sterydy do nosa na alergię – jak działają, kiedy stosować, skutki uboczne

Leki wziewne na alergię

Podstawę stanowią tutaj leki sterydowe dostępne wyłącznie na receptę, np. budezonid. Są szczególnie zalecane w astmie alergicznej. Gdy kontrola objawów jest niewystarczająca, wprowadza się formoterol lub salmeterol, a doraźnie stosuje się salbutamol.

W przypadku ciężkiej astmy dostępne są terapie biologiczne z użyciem przeciwciał monoklonalnych, np. omalizumabu.

Leki przeciwalergiczne do oczu

W przypadku objawów spojówkowych stosuje się miejscowo:

• leki przeciwhistaminowe w postaci kropli do oczu dostępnych bez jak i na receptę: olopatadynę, azelastynę, ketotifen;
• stabilizatory komórek tucznych (OTC, Rx): kromoglikan sodowy.

Leki przeciwalergiczne na skórę

Alergeny pyłkowe mogą wywoływać także objawy skórne czy nasilać atopowe zapalenie skóry, czego efektem jest pojawienie się pokrzywki kontaktowej. Można temu zaradzić, stosując miejscowo:

• maści sterydowe (bez recepty i na receptę), np. hydrokortyzon – redukują stan zapalny i świąd,
• inhibitory kalcyneuryny (na receptę), np. takrolimus – są alternatywą dla sterydów przy długotrwałej kuracji antyalergicznej,
• emolienty (bez recepty) – podstawa codziennej pielęgnacji skóry, odbudowa bariery lipidowej.

Alergia na pyłki – leczenie przyczynowe

Immunoterapia swoista to jedyna metoda zmieniająca przebieg alergii. Polega na podawaniu kontrolowanych dawek alergenu, co prowadzi do tolerancji immunologicznej. Stosuje się tutaj zastrzyki podskórne w gabinecie u alergologa lub tabletki a także krople podjęzykowe stosowane w domu. Taka terapia trwa 3-5 lat.

Leki przeciwalergiczne dla kobiet w ciąży i dzieci

Pierwszą linią walki z alergią w przypadku kobiet w ciąży i karmiących są metody niefarmakologiczne. Należy do nich oczyszczanie nosa wodą morską i ograniczenie ekspozycji na pyłki. Chociaż kobiety w czasie ciąży nie powinny przyjmować żadnych preparatów bez konsultacji z lekarzem, najczęściej przepisywane są im leki przeciwhistaminowe jak cetyryzyna, difenhydramina czy loratadyna. 
W pediatrii stosuje się z kolei te same grupy leków co u dorosłych, ale w dostosowanych dawkach i formach, np. syropach czy tabletkach rozpadających się w jamie ustnej.

Kiedy uczulenie na pyłki jest groźne?

Na ogół objawy alergii znikają dość szybko, jeżeli w porę zostanie wdrożone odpowiednie leczenie. Niemniej zdarzają się sytuacje, które mogą zagrażać zdrowiu i życiu. Takie sytuacje to:

• zaostrzenie astmy – ciężka duszność, spadek PEF (szczytowego przepływu wydechowego), brak reakcji na leczenie,
• obrzęk naczynioruchowy i anafilaksja – w przypadku alergii na pyłki zdarzają się rzadko, ale częściej przy alergii krzyżowej na pokarmy; niemniej są to stany zagrażające życiu,
• ciąża z nieleczoną alergią – ryzyko pogorszenia się kontroli astmy i jakości życia.

>> Atak astmy – jak go rozpoznać i leczyć