Uczulenie na pomidory – wysypka, objawy na twarzy. Jak rozpoznać alergię na pomidory?

Uczulenie na pomidory – najważniejsze alergeny

Reakcja uczuleniowa na pokarm powstaje wtedy, gdy układ odpornościowy rozpoznaje białka jako wroga i zaczyna wytwarzać przeciwciała IgE. To one odpowiadają za uruchomienie całej kaskady objawów – w przypadku pomidora od swędzenia w jamie ustnej aż po zmiany skórne czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Co ciekawe, nie wszystkie białka pomidora działają w ten sam sposób.

Alergia krzyżowa na pomidory

Uczulenie na pomidory często dotyczy osób, które mają już alergię na pyłki roślin – zwłaszcza brzozy czy traw. Dzieje się tak dlatego, gdyż pewne białka w pomidorze są bardzo podobne do tych obecnych w pyłkach. Organizm myli je i uruchamia reakcję alergiczną. W pomidorze odpowiadają za to m.in. profilina (Sola l 1) i białko Sola l 4 podobne do alergenu brzozy Bet v 1. Efekt to najczęściej tzw. zespół alergii jamy ustnej (PFAS), który objawia się swędzeniem, pieczeniem czy lekkim obrzękiem warg i gardła po zjedzeniu surowego pomidora.

>> Alergia krzyżowa – co jeszcze ją wywołuje prócz brzozy? Tabela z alergenami

Alergia na pomidory a ketchup, alergia na surowe pomidory

Inaczej wygląda sytuacja u osób uczulonych na tzw. białka LTP (ang. lipid transfer proteins). Sola l 3, Sola l 6 czy Sola l 7 to alergeny wyjątkowo odporne na wysoką temperaturę i procesy trawienne. Oznacza to, że objawy uczulenia mogą wystąpić nie tylko po zjedzeniu świeżego pomidora, lecz także po sosie, zupie czy ketchupie. W takich przypadkach ryzyko reakcji uogólnionej – pokrzywki, wymiotów, a nawet anafilaksji – jest zdecydowanie większe.

Uczulenie na pomidory – objawy

Uczulenie na pomidory może mieć zróżnicowany obraz i nasilenie — od stosunkowo łagodnych objawów w obrębie jamy ustnej aż po reakcje wymagające pilnej interwencji medycznej. Rozpoznanie bywa utrudnione, ponieważ pomidor obecny jest w wielu potrawach i może być spożywany w formie przetworzonej (np. pasata, koncentrat, przyprawy).

Typowe objawy alergii na pomidory

• Zmiany skórne – u wielu uczulonych osób jednym z pierwszych sygnałów jest wysypka lub pokrzywka, najczęściej w obrębie twarzy, szyi lub tułowia. Mogą pojawić się także obrzęki powiek oraz warg.
• Objawy w obrębie jamy ustnej i gardła – swędzenie języka, pieczenie podniebienia, mrowienie warg lub języka, obrzęk podniebienia (szczególnie po spożyciu surowego pomidora lub potraw z jego udziałem). Takie objawy często wiążą się z zespołem alergii jamy ustnej (OAS) w przebiegu alergii krzyżowej pyłkowo-pokarmowej.
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka mogą towarzyszyć reakcjom uczuleniowym po spożyciu pomidora lub produktów pomidorowych.
• Reakcje ogólnoustrojowe – rzadziej mogą wystąpić cięższe objawy: rozsiana pokrzywka, duszność, obrzęk krtani, a nawet anafilaksja.

>> Wstrząs anafilaktyczny – czy jest niebezpieczny? Przyczyny i objawy anafilaksji

Alergia na pomidory u dzieci i dorosłych 

• U dzieci i niemowląt objawy najczęściej manifestują się poprzez zmiany skórne (wysypka, pokrzywka) lub objawy przewodu pokarmowego — może to być szczególnie trudne do powiązania z pomidorem, gdyż warzywo jest często składnikiem zup, soków czy przecierów.
• U dorosłych częstsze są przypadki alergii krzyżowej (np. na pyłki traw i pomidory) — wówczas objawy ograniczają się do ust i gardła (OAS). Jednak u osób uczulonych na bardziej stabilne alergeny pomidora (np. białka LTP) możliwe są objawy znacznie poważniejsze — zarówno po surowym, jak i przetworzonym pomidorze.

Co nasila alergię na pomidory?

Alergia na pomidory nie jest jednorodna – jej przebieg zależy od kilku czynników, które warto brać pod uwagę zarówno w diagnostyce, jak i w codziennym życiu.

• Forma spożycia ma znaczenie. Świeży surowy pomidor częściej powoduje miejscowe objawy, takie jak swędzenie czy pieczenie w jamie ustnej. Z kolei produkty poddane obróbce cieplnej (zupa pomidorowa, ketchup, sos na pizzy) mogą być szczególnie niebezpieczne dla osób uczulonych na stabilne białka z grupy LTP. Te alergeny zachowują swoją aktywność mimo gotowania czy trawienia, co zwiększa ryzyko wystąpienia reakcji ogólnoustrojowej.
• Związek z innymi alergiami. Uczulenie na pomidory często towarzyszy alergii na pyłki brzozy, traw, ale też na inne rośliny czy alergii na lateks. Zjawisko krzyżowej reaktywności sprawia, że pacjenci nie zawsze są świadomi rzeczywistego źródła objawów – pomidor może być jednym z elementów szerszego profilu uczuleń.
• Pomidory a nikiel. Pomidor to warzywo o wysokiej zawartości niklu. U osób z nadwrażliwością na ten pierwiastek (zwłaszcza z rozpoznanym zespołem uogólnionej alergii na nikiel, SNAS) spożycie pomidora może prowadzić do wysypki, rumienia, świądu, a czasem także dolegliwości jelitowych. Mechanizm różni się od klasycznej alergii IgE-zależnej, ponieważ jest to reakcja typu opóźnionego, związana z nadwrażliwością komórkową. W praktyce oznacza to, że u niektórych pacjentów objawy przypisywane alergii na białka pomidora w rzeczywistości są skutkiem nietolerancji niklu.  
• W badaniach alergologicznych opisano różnice między odmianami i stopniem dojrzałości pomidora – niektóre zawierają więcej określonych alergenów, co może tłumaczyć, dlaczego u jednych pacjentów reakcje są silniejsze po konkretnych produktach.

Jak sprawdzić, czy to uczulenie na pomidory?

Rozpoznanie alergii pokarmowej, w tym uczulenia na pomidory, wymaga wizyty u alergologa. Samo wystąpienie wysypki czy bólu brzucha po posiłku nie jest jeszcze dowodem alergii – takie objawy mogą wynikać też z nietolerancji lub podrażnienia żołądka.

Najczęściej stosowane metody diagnozowania alergii pokarmowych to:

• Testy skórne punktowe (SPT) – polegają na naniesieniu roztworu alergenu na skórę i ocenieniu reakcji. W przypadku pomidora stosuje się zarówno gotowe ekstrakty, jak i testy z surowym owocem.
• Oznaczenie swoistych IgE (sIgE) – badanie krwi pozwalające ocenić, czy organizm wytwarza przeciwciała przeciwko alergenom pomidora.
• Diagnostyka molekularna – coraz częściej dostępna (w prywatnych laboratoriach), umożliwia wykrycie przeciwciał wobec konkretnych białek (np. LTP, profilina, Bet v 1-homolog). Dzięki badaniu można przewidzieć, czy pacjent będzie reagował także na produkty przetworzone oraz jakie jest ryzyko ciężkich reakcji.
• Próba prowokacji doustnej (OFC, z ang. oral food challenge) – wykonywana pod kontrolą medyczną na wypadek wystąpienia reakcji.

Fundamentem pozostaje wywiad alergologiczny – to, w jakich okolicznościach i po jakiej formie pomidora wystąpiły objawy, często naprowadza lekarza na właściwy trop i pomaga postawić diagnozę.

Uczulenie na pomidory – jak leczyć

Postępowanie przy rozpoznanej alergii na pomidory opiera się przede wszystkim na unikaniu ekspozycji na alergen oraz na wsparciu farmakologicznym w przypadku wystąpienia objawów. Wybór strategii zależy od mechanizmu reakcji (np. profilina, białko LTP), nasilenia objawów oraz od tego, czy pacjent reaguje również na przetworzone formy pomidora.

• Podstawowe działanie to usunięcie lub ograniczenie spożycia pomidorów — świeżych, a jeśli to konieczne, również produktów przetworzonych (sos, ketchup itp.). Pacjent powinien nauczyć się dokładnego czytania etykiet i mieć świadomość, że pomidor może występować jako składnik ukryty — np. w gotowych daniach, przecierach, przyprawach. W przypadku uczulenia na LTP zagrożeniem mogą być też mieszanki produktów roślinnych potencjalnie zawierające te same białka (sałatki wielowarzywne, koktajle, batony musli i inne).
• W przypadku objawów skórnych (wysypka, pokrzywka) lub objawów jamy ustnej (swędzenie, pieczenie) możliwe jest stosowanie leków przeciwhistaminowych zgodnie z zaleceniem lekarza.
• W sytuacjach, gdy wystąpi obrzęk dróg oddechowych, duszność czy objawy uogólnione – konieczna jest dostępność adrenaliny (autowstrzykiwacz) oraz specjalistycznej pomocy alergologicznej lub w warunkach szpitalnych. Choć tak ciężkie objawy w alergii na pomidory są rzadsze, nie są wykluczone.

Pacjentom z rozpoznaną alergią na pomidory (i na inne alergeny pokarmowe) zaleca się regularną współpracę z alergologiem i dietetykiem – w celu edukacji żywieniowej, ustalenia indywidualnej strategii eliminacyjnej oraz ewentualnego monitorowania tolerancji produktów.

>> Dieta eliminacyjna − jak ją urozmaicić i nie dopuścić do niedoborów?

Uczulenie na pomidory – w skrócie

• Alergia na pomidory występuje – choć jest rzadsza niż np. na mleko czy orzechy, może dawać objawy od swędzenia ust po reakcje ogólnoustrojowe.
• Różne białka – różne objawy: profilina i Sola l 4 powodują zwykle łagodne dolegliwości w jamie ustnej, natomiast LTP mogą wywołać cięższe reakcje także po sosach i ketchupie.
• Nie zawsze winne są białka – czasem przyczyną uczulenia jest wysoka zawartość niklu w pomidorach.
• Diagnostyka i postępowanie wymagają konsultacji z alergologiem, a podstawą są unikanie ekspozycji i w razie potrzeby leki przeciwhistaminowe lub adrenalina.

>> Uczulenie na chrom – metal i chrom w tabletkach. Jak się objawia alergia na chrom?