Uczulenie na cytrusy – jak wygląda uczulenie na mandarynki i pomarańcze?

Uczulenie na cytrusy – co się dzieje w organizmie?

Reakcje alergiczne na cytrusy, czyli mandarynki, pomarańcze, cytryny, grejpfruty, mogą mieć różny mechanizm w zależności od rodzaju ekspozycji i typu alergenu.

Alergia pokarmowa na cytrusy

Po zjedzeniu np. pomarańczy przez osobę uczuloną układ odpornościowy rozpoznaje białka tych owoców jako zagrożenie. Komórki dendrytyczne błony śluzowej wychwytują cząsteczki alergenu i przekazują je limfocytom T, które wydzielają cytokiny (np. IL-4, IL-5, IL-13). Pod ich wpływem limfocyty B zaczynają produkować przeciwciała klasy IgE, które przyłączają się do komórek tucznych. Przy kolejnym spożyciu cytrusa dochodzi do połączeniu alergenu z IgE, co powoduje uwolnienie histaminy i leukotrienów, czyli substancji odpowiedzialnych za wywołanie świądu, obrzęku czy zaczerwienienia. Objawy te pojawiają się w ciągu kilku minut od zjedzenia pomarańczy i należą do tzw. reakcji natychmiastowej.

Kontaktowa alergia skórna

U części osób objawy uczulenia na cytrusy występują po kontakcie skóry ze skórką owocu lub olejkami eterycznymi wchodzącymi w jej skład. W takim przypadku składniki olejków takie jak limonen czy linalol łączą się z białkami naszej skóry, tworząc kompleks, który układ odpornościowy odbiera jako obcy. Aktywowane komórki układu odpornościowego wskazują antygen limfocytom T, które przy kolejnym kontakcie wydzielają cytokiny wywołujące stan zapalny. Reakcja rozwija się wolniej niż alergia pokarmowa na cytrusy, zwykle po 24-72 godzinach, a objawy obejmują rumień, świąd i pęcherzyki na skórze.

Reakcja fototoksyczna na cytrusy

Reakcja fototoksyczna to inaczej fitofotodermatoza. Sok z cytrusów zawiera furanokumaryny, które po ekspozycji na promieniowanie UV aktywują się i uszkadzają DNA komórek skóry. To nie jest typowa alergia, ale fototoksyczność. Jeżeli sok, np. z limonki, trafi na naszą skórę i zostanie poddany promieniowaniu słonecznemu, może prowadzić do powstania brunatnych plam, pęcherzy, a nawet długotrwałej hiperpigmentacji.

>> Leki fotouczulające - lista. Jakie leki powodują rekację fotoalergiczną?

Alergia na cytrusy – przyczyny

W miąższu i soku cytrusów zidentyfikowano kilka głównych alergenów białkowych. Najlepiej poznane z nich to:

• Cit s 1 – białko germinopodobne (grupa wielofunkcyjnych białek roślinnych),
• Cit s 2 – białko profilina, odpowiedzialne za wiele reakcji krzyżowych z pyłkami,
• Cit s 3 – niespecyficzne białko transportujące lipidy (nsLTP), wiązane z cięższymi reakcjami alergicznymi. Białka LTP są stabilne i odporne na gotowanie, dlatego mogą wywoływać silniejsze reakcje także po spożyciu przetworów, np. dżemu z pomarańczy.

Drażniąco mogą działać również związki obecne w skórce owoców, np. limonen czy linalol, które są częstymi przyczynami kontaktowego zapalenia skóry u osób obierających cytrusy lub używających kosmetyków z olejkami cytrusowymi. Problemem są też wspomniane furanokumaryny odpowiedzialne za fitofotodermatozę.

Uczulenie na pomarańcze, mandarynki – reakcje krzyżowe

Białka cytrusów mają budowę zbliżoną do alergenów innych roślin, dlatego zdarza się, że wywołują reakcje krzyżowe.

• Profiliny (Cit s 2) krzyżują się z białkami pyłków brzozy i traw, co powoduje tzw. zespół alergii jamy ustnej (OAS) charakteryzujący się pieczeniem ust i świądem po spożyciu surowych owoców.
• Osoby uczulone na białka Cit s 3 (LTP) mogą reagować także na brzoskwinie, jabłka, orzechy czy winogrona.

Jak wygląda uczulenie na cytrusy?

Objawy alergii na cytrusy również zależą od mechanizmu i rodzaju kontaktu z alergenem. Wyróżnia się objawy:

• po spożyciu cytrusów (IgE-zależna alergia pokarmowa): swędzenie i pieczenie w jamie ustnej, obrzęk warg i powiek, pokrzywka, niekiedy bóle brzucha, nudności, rzadko duszność czy reakcje ogólnoustrojowe,
• po kontakcie cytrusów ze skórą (alergia kontaktowa): zaczerwienienie, świąd, obrzęk i wysypka wokół ust, na dłoniach lub twarzy,
• po kontakcie z sokiem i ekspozycją na słońce (fototoksyczność): brunatne plamy, pęcherze i przebarwienia na skórze utrzymujące się tygodniami.

U dzieci częściej występuje pokrzywka lub rumień wokół ust po spożyciu soku z cytrusów, natomiast u dorosłych częstsze są objawy kontaktowe.

Uczulenie na cytrusy u dzieci

U dzieci objawy pojawiają się najczęściej po spożyciu soku lub świeżego owocu. Reakcje bywają szybsze niż u dorosłych, ale często mają łagodny przebieg. Z wiekiem część dzieci wyrasta z nadwrażliwości na cytrusy zwłaszcza, jeżeli pierwotnie była to reakcja na profiliny.

Alergia na cytrusy podczas ciąży

W przypadku kobiet w ciąży nie ma dowodów, aby przebieg alergii na cytrusy był u nich odmienny od innych osób. Niemniej, jeżeli cierpią one na nadwrażliwość, powinny unikać ekspozycji na skórki owoców i kosmetyki z olejkami cytrusowymi, głównie ze względu na ryzyko wystąpienia kontaktowych reakcji skórnych.

Jak sprawdzić uczulenie na cytrusy?

Diagnozowanie alergii na cytrusy składa się z trzech etapów:

1. Wywiad lekarski i obserwacja, kiedy i po czym pojawiają się objawy (np. po zjedzeniu owoców, po kontakcie z nimi czy dopiero po ekspozycji na słońce).
2. Testy alergiczne – skórne testy punktowe ze świeżym owocem, oznaczanie swoistych IgE w surowicy, diagnostyka komponentowa (CRD) dla Cit s 1, Cit s 2, Cit s 3.
3. Testy płatkowe – przy podejrzeniu alergii kontaktowej na limonen, linalol lub inne składniki olejków z cytrusów.

Przy niejednoznacznym wyniku można przeprowadzić kontrolowaną próbę prowokacji pokarmowej, ale tylko pod nadzorem lekarza.

Uczulenie na cytrusy – jak leczyć?

Unikanie alergenów

Przy łagodnym zespole alergii jamy ustnej wystarczy zwykle nie spożywać surowych owoców lub jeść je po obróbce termicznej. W przypadku alergii na białka Cit s 3 (LTP) konieczne jest całkowite wyeliminowanie owoców i przetworów cytrusowych z diety.
Przy alergii kontaktowej należy po prostu unikać kontaktu cytrusów ze skórą. W tym celu warto używać rękawic i kosmetyków bez olejków cytrusowych.

Leczenie objawowe

W leczeniu objawowym wykorzystuje się takie leki jak:

• leki przeciwhistaminowe (bez recepty lub na receptę): cetyryzyna, feksofenadyna, bilastyna – łagodzą świąd, pokrzywkę,
• miejscowe glikokortykosteroidy (bez recepty lub hydrokortyzon na receptę) lub inhibitory kalcyneuryny (na receptę np. takrolimus) – przy zmianach skórnych,
• adrenalina domięśniowo (na receptę) – w przypadku ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej.

Leczenie przyczynowe

Leczenie alergii na cytrusy może obejmować także wyeliminowanie jej przyczyny, niemniej immunoterapia swoista nie jest stosowana rutynowo. W badaniach klinicznych prowadzonych w Europie Południowej oceniane są preparaty oparte na białkach LTP, które mogą w przyszłości zmniejszyć ryzyko reakcji krzyżowych, jednak na ten moment pozostają w fazie eksperymentalnej.

Jak zapobiegać alergii na cytrusy?

Zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć, dlatego warto zapamiętać kilka prostych zasad, aby uniknąć alergii na cytrusy.

• Unikamy spożywania surowych cytrusów, jeżeli mamy objawy zespołu alergii jamy ustnej.
• Obieramy owoce w rękawiczkach, jeżeli wiemy o nadwrażliwości skórnej.
• Myjemy ręce po kontakcie z sokiem cytrusowym i staramy się unikać słońca przez 24-48 godzin, jeżeli doszło do polania skóry.
• Czytamy składy kosmetyków i unikamy produktów zawierających limonen i linalol.