Alergia na alkohol – objawy. Czy można mieć uczulenie na alkohol?

Czy można mieć uczulenie na alkohol?

Czysty alkohol etylowy uczula bardzo rzadko. Najczęściej wszelkie reakcje alergiczne pojawiają się na skutek spożycia pozostałych składników napoju alkoholowego. W tym przypadku zawartość procentowa czystego etanolu w danym produkcie nie ma wpływu na nasilenie objawów alergicznych.

Alergia na piwo

Najczęściej uczulają piwa i wina, szczególnie czerwone, ale reakcja alergiczna może wystąpić na skutek spożycia każdego rodzaju alkoholu i to nawet w niewielkich ilościach.

Czynnikiem wywołującym alergię mogą być zarówno substraty służące do otrzymywania trunków i dodatkowe produkty powstające w procesie fermentacji, jak i wszelkie dodatki smakowe.

Jakie są przyczyny alergii na napoje alkoholowe?

1. Siarczyny – związki powstające w naturalnych procesach fermentacji są powszechnym składnikiem niektórych alkoholi, w szczególności win. U osób z nadwrażliwością na siarczyny ich spożycie, zwłaszcza w większej ilości, może powodować wystąpienie wysypki, opuchlizny, a nawet trudności z oddychaniem.
2. Alergia na zboża (pszenicę, jęczmień), drożdże oraz chmiel.
3. Uczulenie na białka mleka krowiego i jaja kurzego – białka te są stosowane do klarowania i stabilizacji win.
4. Uczulenie na białka winogronowe.
5. Nietolerancja glutenu i celiakia – do produkcji niektórych alkoholi wykorzystuje się zboża będące źródłem glutenu, stąd osoby wykazujące nietolerancję tego białka mogą odczuwać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego po ich spożyciu. Rezygnacja z alkoholi powstałych na bazie zbóż, szczególnie z piwa, jest bardzo istotna w przypadku celiakii, której leczenie opiera się na całkowitej eliminacji glutenu.
6. Histamina – ten mediator stanu zapalnego i reakcji alergicznych obecny jest w produktach fermentowanych, w tym również w alkoholach – głównie piwach, szampanach i czerwonych winach. U osób nadwrażliwych nadmiar histaminy może wywołać objawy jej nietolerancji, dlatego po spożyciu alkoholu mogą pojawić się katar, kaszel, świąd skóry, a nawet problemy z oddychaniem.

Uczulenie na alkohol – objawy

Bardzo często objawy uczuleniowe po spożyciu alkoholu mają charakter nietolerancji. Głównie są to:

• wysypka,
• świąd, pokrzywka,
• charakterystyczne zaczerwienienie twarzy w obrębie policzków, nosa i czoła wynikające z rozszerzenia naczyń krwionośnych,
• katar i kaszel,
• duszności,
• ból brzucha i skurcze żołądka lub jelit, nudności i wymioty,
• obrzęk w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i gardła – tzw. ustny zespół uczuleniowy,
• zaczerwienienie spojówek i łzawienie oczu.

Najcięższą reakcją po spożyciu alkoholu jest wstrząs anafilaktyczny, będący bezpośrednim zagrożeniem życia. Najczęściej dotyczy on osób uczulonych na etanol i może wystąpić po spożyciu alkoholu wysokoprocentowego, np. spirytusu lub wódki. Charakteryzuje się nagłym przebiegiem, a do objawów zaliczymy:

• ból głowy
• osłabienie
• nagły i znaczny spadek ciśnienia krwi
• wzmożoną potliwość
• bladość skóry
• tachykardię

W wyniku wstrząsu anafilaktycznego może dojść do utraty przytomności, a nawet zgonu przy braku natychmiastowej pomocy medycznej.

Diagnostyka alergii na alkohol

Pojawienie się wszelkich niepokojących oznak po spożyciu alkoholu powinno nas skłonić do konsultacji alergologicznej. W pierwszej kolejności lekarz oceni możliwość wystąpienia alergii na podstawie zebranego wywiadu, a następnie zleci wykonanie punktowych testów skórnych z użyciem etanolu i aldehydu octowego lub badań z krwi w kierunku ewentualnego niedoboru diaminooksydazy lub nietolerancji histaminy. W niektórych przypadkach przeprowadza się test prowokacyjny polegający na kontrolowanym podawaniu konkretnych dawek alkoholu wysokoprocentowego i obserwowaniu pacjenta pod kątem pojawienia się objawów alergicznych. 
Dostępne są również testy diagnostyczne do samodzielnego wykonania w domu, które mogą pomóc w ocenie źródła problemów po spożyciu alkoholu, np. test nietolerancji histaminy. Należy jednak zaznaczyć, że wyniki takich domowych testów mogą nie być równie miarodajne jak badania w laboratorium diagnostycznym w połączeniu z opinią specjalisty.

>> Domowe testy diagnostyczne

Uczulenie na alkohol – jak leczyć

Kiedy przyczyną nietolerancji alkoholu są czynniki genetyczne, problem będzie towarzyszył nam przez całe życie. W innych przypadkach nadwrażliwości mogą się zdarzać okresy mniejszej lub bardziej nasilonej reakcji na spożycie alkoholu.

• Alergii na alkohol nie da się wyleczyć, a najlepsza formą unikania przykrych objawów jest rezygnacja z napojów alkoholowych. Zamiana alkoholu na wyroby bezalkoholowe nie stanowi rozwiązania problemu, gdy przyczyna reakcji uczuleniowej tkwi w składnikach dodatkowych. Pamiętajmy, że w produktach bezalkoholowych w dalszym ciągu znajdziemy m.in. chmiel czy siarczyny. 
• Leczenie objawów alergii polega na stosowaniu doustnych leków przeciwhistaminowych lub terapii glikokortykosteroidami. W sytuacji wystąpienia reakcji o ciężkim przebiegu może zaistnieć konieczność podania adrenaliny.

Żadnych objawów ewentualnej alergii na alkohol lub jego nietolerancji nie należy lekceważyć i warto skonsultować obawy z lekarzem. U osób ze stwierdzoną nietolerancją alkoholu, które nie zrezygnowały z częstego spożywania wyrobów alkoholowych, obserwuje się np. większe prawdopodobieństwo nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego.

>> Ból brzucha po alkoholu – co na to poradzić?

Alergia na alkohol czy nietolerancja alkoholu?

Alergia na alkohol i nietolerancja alkoholu mogą dawać podobne objawy, dlatego też potocznie obu określeń używa się zamiennie. W rzeczywistości jednak alergia na alkohol wiąże się z aktywacją mechanizmów immunologicznych, podczas gdy nietolerancja dotyczy najczęściej czynników genetycznych, które powodują trudności z metabolizowaniem alkoholu lub innych substancji zawartych w napojach alkoholowych.

Nietolerancja alkoholu a niedobór diaminooksydazy (DAO)

Szczególnym przypadkiem nietolerancji alkoholu jest genetyczny niedobór diaminooksydazy (DAO) – enzymu, który bierze udział w metabolizmie histaminy. Kiedy we krwi gromadzi się zbyt dużo histaminy, pojawiają się objawy takie jak bóle głowy, pokrzywka czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Niedobór enzymu usuwającego nadmiar histaminy jest jedną z przyczyn nadwrażliwości na ten związek. Oprócz przyczyn genetycznych niedobór DAO może dotyczyć osób z chorobami zapalnymi jelit (choroba Leśniowskiego–Crohna, SIBO) oraz wiązać się z niedoborem witaminy B6. 
Alkohol nie tylko zawiera histaminę, ale dodatkowo nasila jej endogenne wytwarzanie oraz hamuje syntezę DAO. U osób z niedoborem DAO po spożyciu alkoholu dochodzi do wystąpienia wymienionych objawów alergicznych.

Nietolerancja alkoholu u Azjatów

Dlaczego Azjaci z reguły gorzej tolerują alkohol, a po jego spożyciu na ich twarzach pojawia się charakterystyczne zaczerwienienie? Jest to związane z mutacją w obrębie genów warunkujących syntezę enzymu kluczowego dla procesu rozkładu etanolu. Enzymem tym jest dehydrogenaza aldehydowa 2 (ALDH2). W procesie metabolizmu alkoholu najpierw następuje jego przekształcenie do toksycznego aldehydu octowego, a następnie dzięki dehydrogenazie aldehydowej aldehyd jest przekształcany w nieszkodliwy kwas octowy. W wyniku mutacji genetycznej dochodzi do deficytu lub nieprawidłowego funkcjonowania dehydrogenazy, na skutek czego w organizmie gromadzi się nadmiar aldehydu octowego.
Problem mutacji genowej i występowania tzw. efektu Asian glow po spożyciu alkoholu dotyczyć może nawet połowy osób pochodzenia wschodnioazjatyckiego, w tym mieszkańców Chin, Japonii czy Korei. Problem ten nie dotyczy jedynie Azjatów – wariant genu ALDH2 powodujący nietolerancję alkoholu może występować u ok. 8% populacji światowej.

>> Zapytaj farmaceutę: aspiryna (kwas acetylosalicylowy) a alkohol