Alergia na ziemniaki: gotowane, młode, surowe. Dlaczego uczulenie na ziemniaki zdarza się już u niemowląt?

Alergia na ziemniaki gotowane i surowe

Ziemniaki (Solanum toberosum), należące do rodziny psiankowatych, są szeroko rozprzestrzenionym na całym świecie podstawowym produktem spożywczym. Zawierają odżywczą skrobię, proteiny i witaminy, a przy tym bardzo niewielką ilość tłuszczu. Są jednocześnie produktem, który u części osób wywołuje objawy alergii, co uniemożliwia ich spożywanie. Na ziemniaki bywają uczulone zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Reakcje alergiczne mogą pojawiać się w kontakcie z surowymi ziemniakami (np. podczas obierania, krojenia) oraz z ziemniakami poddanymi obróbce termicznej.

Alergeny w ziemniakach

Za wywoływanie uczulenia na ziemniaki odpowiadają związki o charakterze białek. Opisano sześć alergenów właściwych i szereg ich wariantów biochemicznych. W nomenklaturze alergologicznej noszą one następujące nazwy:

• Sola t 1 – patatyna,
• Sola t 2 – inhibitor proteinazy aspartylowej,
• Sola t 3 – cystatina,
• Sola t 4 – inhibitor proteazy serynowej,
• Sola t 8 - profilina,
• Sola t glukanaza.

Głównym uczulającym składnikiem ziemniaka jest patatyna (Sola t 1) – białko zapasowe o właściwościach termostabilnych, które zachowuje swoje właściwości uczulające mimo podgrzewania i działania enzymów trawiennych. Ziemniaki zawierają także grupę związków należących do panalergenów – białek o charakterze termowrażliwym, które wywołują reakcje alergiczne jedynie w kontakcie z surowym warzywem. Do związków tego typu zalicza się profilinę (Sola t 8) i białka PR-10.

Uczulenie na ziemniaki – objawy

Alergia na ziemniaki jest przede wszystkim alergią pokarmową, czyli powtarzalną, niekorzystną reakcją immunologiczną na spożywany pokarm. Jest zaburzeniem, u którego podstaw może leżeć nadwrażliwość IgE-zależna i wynikająca z niej reakcja bezpośrednia lub nadwrażliwość IgE-niezależna odpowiadająca za reakcje komórkowe.

Alergia IgE-zależna na ziemniaki – objawy

Mechanizm alergii IgE-zależnej opiera się na łączeniu alergenu zawartego w spożywanym pokarmie (w tym przypadku ziemniaku) ze specyficznym przeciwciałem IgE na komórkach efektorowych (np. bazofilach czy mastocytach). Połączenie to skutkuje uwolnieniem mediatorów stanu zapalnego, takich jak histamina, leukotrieny czy prostaglandyny, które przyczyniają się do ujawnienia objawów klinicznych dotyczących różnych układów (oddechowego, krążeniowego czy pokarmowego). Odpowiedź alergiczna może w tym przypadku cechować się różnym nasileniem – od łagodnych objawów do stanu zagrażającego życiu.

Reakcje IgE-zależne wywołują objawy natychmiastowe, pojawiające się w ciągu minut lub godzin od spożycia pokarmu. Można wśród nich wymienić objawy, takie jak:

• bóle brzucha
• nudności
• wymioty
• biegunka
• pokrzywka skórna uogólniona lub wokół ust
• zapalenie spojówek
• kichanie
• wodnisty katar
• świszczący oddech
• skurcz oskrzeli
• astma
• wstrząs anafilaktyczny.

Alergia IgE-niezależna na ziemniaki – objawy

Alergia IgE-niezależna występuje zdecydowanie rzadziej. Wynika z aktywacji limfocytów T, które w kontakcie z alergenami uwalniają mediatory stanu zapalnego. Związki te wywołują reakcje o charakterze podostrym lub przewlekłym i odpowiadają za objawy późne pojawiające się po kilku godzinach lub dniach od spożycia pokarmu. Należą do nich głównie objawy ze strony układu pokarmowego (biegunka) i skóry (zaostrzenie atopowego zapalenia skóry).

Alergia na ziemniaki u dorosłych

Wśród osób dorosłych spotyka się reakcje nadwrażliwości występujące w kontakcie z surowymi ziemniakami. Dotyczą one przede wszystkim kucharzy, restauratorów, hodowców ziemniaków i osób zajmujących się handlem ziemniakami oraz gospodyń domowych. Kontakt z surowymi ziemniakami i zawartymi w nich alergenami termowrażliwymi wywołuje u tych osób reakcję alergiczną, która może przybierać formę:

• zespołu alergii jamy ustnej (świąd, pieczenie, obrzęk warg, jamy ustnej i gardła)
• reakcji skórnych (swędząca pokrzywka, zaczerwienienie skóry)
• objawów ze strony układu oddechowego (kichanie, katar, kaszel).

>> Alergia kontaktowa – objawy na twarzy, na dłoniach, leczenie

Alergia na ziemniaki u dzieci

Ziemniak to pospolity dodatek w dziecięcej diecie i jeden z pierwszych stałych pokarmów, wprowadzany do jadłospisu już w 4.-6. miesiącu życia dziecka. Wśród dzieci alergia na ziemniaki nie jest zbyt częsta i w zdecydowanej większości wiąże się ze spożyciem gotowanych ziemniaków. Wyniki badań wskazują, że najczęstszą manifestacją reakcji alergicznej na ziemniaki u dzieci jest wyprysk alergiczny oraz zaostrzenie atopowego zapalenia skóry. Na drugim miejscu pod względem częstości występowania wymienia się objawy żołądkowo-jelitowe, świsty i nieżyt nosa. Opisano nieliczne przypadki erytrodermii – uogólnionego zapalenia zajmującego ponad 90% skóry wywołanego spożyciem ziemniaka. U niewielkiego odsetka dzieci dochodzi do rozwoju reakcji anafilaktyczej.

Diagnostyka uczulenia na ziemniaki

W przypadku występowania objawów mogących wskazywać na występowanie alergii na ziemniaki konieczna jest konsultacja alergologiczna. W celu potwierdzenia lub wykluczenia alergii lekarz może zlecić wykonanie odpowiednich badań, do których należą:

• testy punktowe
• testy płatkowe
• próby prowokacyjne
• badanie poziomu przeciwciał IgE we krwi.

Alergia krzyżowa na ziemniaki

Alergeny zawarte w ziemniakach (szczególnie termowrażliwe profiliny i białka PR-10) są obecne u większości roślin i wykazują podobieństwo strukturalne do alergenów zawartych w innych, odlegle spokrewnionych gatunkach roślin. To sprawia, że kontakt z ziemniakami (szczególnie surowymi) może skutkować wystąpieniem alergii krzyżowej u osób uczulonych na inne alergeny, przede wszystkim:

• pyłki brzozy
• pyłki traw
• paprykę
• melona
• kiwi
• jabłka
• pomidory
• banany
• oliwki
• lateks
• roztocza
• sierść kota.

Alergia na ziemniaki – czego unikać

• W przypadku potwierdzenia alergii na ziemniaki u dzieci leczeniem z wyboru jest dieta eliminacyjna i wykluczenie tego warzywa z jadłospisu. Jak wskazują badania, większość dzieci osiąga tolerancję na ziemniaki w wieku 4 lat.
• Dorośli uczuleni na surowe ziemniaki powinni unikać kontaktu z tym warzywem, a w przypadku narażenia zawodowego stosować odpowiednie środki ochrony osobistej.
• Reakcje skórne będące najczęstszą manifestacją alergii na ziemniaki wymagają leczenia objawowego doustnymi i naskórnymi preparatami przeciwalergicznymi i przeciwświądowymi, a w przypadku ich nieskuteczności lekami o charakterze sterydowym. Istotne jest również jednoczesne zastosowanie produktów o charakterze emolientów.
• Jeśli dojdzie do wstrząsu anafilaktycznego, który jest najrzadszą, a jednocześnie najcięższą postacią reakcji alergicznej, konieczne jest jak najszybsze podanie domięśniowe adrenaliny w odpowiednio dobranej dawce.

>> Uczulenie na wełnę owczą, alergia na lanolinę – objawy, zapobieganie