Szczepienie przeciwko dendze – kiedy można przyjąć szczepionkę? Kto powinien się zaszczepić?

Czym jest denga?

Dengę wywołuje wirus dengi (DENV), należący do rodziny Flaviviridae. Jest przenoszony przez komary Aedes aegypti lub Aedes albopictus, występujące w Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Środkowej i Południowej, części Afryki. Insekty te są aktywne głównie w ciągu dnia. W momencie ukłucia dochodzi do transmisji wirusa. Wyróżnia się jego 4 serotypy (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4). Zakażenie jednym nie chroni trwale przed pozostałymi. Co gorsza, kolejne zachorowania mogą przebiegać zdecydowanie ciężej.

Objawy dengi

Po 4–10 dniach pojawiają się pierwsze objawy, które obejmują:

• wysoką gorączkę
• silne bóle mięśni i stawów
• ból głowy i gałek ocznych
• nudności i wymioty
• wysypkę.

Część pacjentów może doświadczyć ciężkiej dengi, tzw. krwotocznej lub wstrząsu. Wiąże się to z dużym ryzykiem krwawień, niewydolności narządowej, a nawet ze zgonem. 

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) każdego roku dochodzi do ok. 390 milionów zakażeń, w tym ponad 90 milionów ma przebieg objawowy. Coraz więcej zachorowań jest związanych z gwałtownym rozwojem turystyki i zmianami klimatycznymi. 

Jak działa szczepionka przeciwko dendze?

W Europie, w tym w Polsce, dostępna jest szczepionka, która zawiera żywe, ale osłabione formy wirusa dengi, obejmujące wszystkie 4 jego typy. Po jej podaniu układ odpornościowy uczy się rozpoznawać intruza i reagować na jego obecność. Organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała i komórki odpornościowe, które w przyszłości mają szansę szybciej i skuteczniej zareagować na ponowny kontakt z wirusem dengi. Zmniejsza się dzięki temu ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań w przypadku zakażenia. W odróżnieniu od wcześniejszych szczepionek przeciwko dendze może być stosowana zarówno u osób, które do tej pory nie chorowały, jak u tych z przebytym zakażeniem. Poprzedni preparat był dedykowany wyłącznie tej drugiej grupie pacjentów. Nie podawano go w ramach profilaktyki dengi osobom, które nie doświadczyły choroby, ponieważ wiązało się to ze zwiększonym ryzykiem ciężkiej postaci dengi przy późniejszym zakażeniu.

Kto powinien rozważyć szczepienie przeciw dendze?

Przede wszystkim osoby, u których ryzyko kontaktu z wirusem jest realne. Zgodnie z zaleceniami WHO i Europejskiej Agencji Leków oraz danych epidemiologicznych ECDC dotyczy to podróżujących do regionów takich jak: Azja Południowo-Wschodnia, Ameryka Środkowa i Południowa (w tym Karaiby), Afryka Zachodnia i Środkowa. Korzyść ze szczepienia może być większa także u tych osób, które wcześniej przebyły zakażenie wirusem dengi lub wielokrotnie doświadczały ukłucia komarów w obszarach endemicznych. To właśnie w ich przypadku kolejne zachorowanie mogłoby się wiązać z cięższym przebiegiem. 
Decyzja o szczepieniu powinna być jednak każdorazowo konsultowana z lekarzem. Ważne, aby podać kierunek podróży, czas jej trwania, historię zdrowotną oraz informacje o wcześniejszym kontakcie z wirusem.

Kiedy najlepiej się zaszczepić i dlaczego?

Szczepienie przeciw dendze należy też zaplanować i to z odpowiednim wyprzedzeniem. Z uwagi na schemat podawania preparatu oraz czas potrzebny na rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej zaleca się przyjęcie dawki co najmniej 2-3 miesiące przed planowaną podróżą do obszarów występowania choroby. Takie postępowanie pozwala na zakończenie pełnego szczepienia przed potencjalnym kontaktem z wirusem. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób, które udają się do regionów i wysokiej transmisji dengi, gdzie ryzyko o ukłucia przez zakażonego komara jest bardzo duże już od pierwszego dnia pobytu. 
Z kolei szczepionka dawnego typu jest przeznaczona tylko dla pacjentów, którzy mają udokumentowane przechorowanie dengi. Podaje się ją minimum 14 dni przed planowaną podróżą do krajów, gdzie istnieje ryzyko zakażenia.
Należy jednak pamiętać, że szczepienie nie zwalnia konieczności stosowania ochrony przed owadami.

>> Preparaty przeciw owadom, aerozole, opaski, plastry i żele

Jak wygląda schemat szczepienia przeciwko dendze?

Szczepionka nowszego typu podawana jest podskórnie w 2 dawkach w odstępie 3 miesięcy. Odpowiedź immunologiczna rozwija się już po pierwszym wstrzyknięciu, jednak pełniejszą ochronę osiąga się po przyjęciu 2 dawek. Szczepionka starsza wymaga z kolei aż 3 dawek podawanych w odstępach półrocznych.

Przeciwwskazania do szczepienia na dengę

Niestety, pomimo ważności profilaktyki, nie wszyscy mogą przyjmować szczepionki przeciwko dendze.

• Nie powinna być stosowana u osób z ciężkimi zaburzeniami odporności, w tym w przebiegu pierwotnych niedoborów immunologicznych czy podczas intensywnej terapii immunosupresyjnej.
• Szczepionki na dengę nie mogą być podawane także w ciąży czy osobom, które mają nadwrażliwość na jakikolwiek składnik preparatu. W przypadku kobiet, które karmią piersią, decyzję o przeciwwskazaniu podejmuje indywidualnie lekarz.
• Ponadto szczepienie przeciw dendze należy przełożyć, jeżeli pacjent przechodzi aktualnie chorobę przebiegającą z wysoką gorączką.
• Szczepionka starszego typu jest ponadto przeciwwskazana u osób, które nie przechodziły wcześniej dengi.

Skutki uboczne i możliwe powikłania po szczepieniu przeciw dendze

Dane kliniczne oraz obserwacje porejestracyjne wskazują, że nowszy preparat ma korzystny profil bezpieczeństwa. Po podaniu zdarzały się łagodne reakcje miejscowe, w tym ból w miejscu wstrzyknięcia, bóle głowy czy stan podgorączkowy. W przypadku preparatu starszego wykazano zwiększone ryzyko ciężkiej postaci choroby u osób, które wcześniej nie przechodziły dengi. To właśnie to stanowiło podstawę do ograniczenia wykorzystania tej szczepionki wyłącznie do pacjentów, którzy mieli już kontakt z wirusem.

Czy szczepienie przeciw dendze jest obowiązkowe?

Szczepienie przeciw dendze nie jest obowiązkowe. Nie stanowi też wymogu wjazdowego do krajów endemicznych. Nie zmienia to jednak faktu, że jest ono rekomendowane dla osób, które podróżują w rejony ze zwiększoną liczbą zachorowań.

Czy szczepionka przeciw dendze jest w Polsce refundowana?

Obecnie szczepionka przeciw dendze nie jest w naszym kraju refundowana. Wykonuje się ją odpłatnie w poradniach medycyny podróżnej. Koszt waha się od 600-1000 zł.

>> Apteczka turystyczna – co powinna zawierać? Lista leków na wyjazd 2026