Szczepionka na polio – rodzaje, schemat szczepienia i kalendarz dawek

Czym jest polio i jak dochodzi do zakażenia?

Poliomyelitis opisał po raz pierwszy w 1840 roku Jacob Heine (jako porażenie dziecięce), w 1890 roku Karl Oskar Medina odkrył jej zakaźny charakter. Chorobę wywołują trzy typy poliowirusów, które nieznacznie się różnią, ale są wysoce zjadliwe i dają te same objawy. Przenoszą się drogą kropelkową, można się więc zakazić przez kontakt z osobą chorą, zakażone przedmioty. Polio jest zaliczana do tzw. chorób brudnych rąk – wiąże się z nieprzestrzeganiem podstawowych zasad higieny. Do zakażenia może dojść również na skutek spożycia pokarmów lub wody skażonych nawet niewielką ilością ścieków zawierających wirusa polio. 
Okres największej zakaźności obejmuje kilka dni przed wystąpieniem pierwszych objawów choroby i utrzymuje się nawet do 3-4 tygodni po ich ustąpieniu. Wirus jest wydalany z kałem nawet przez 6 tygodni. Choć zachorować na polio mogą wszyscy, to jednak najbardziej narażone są dzieci do 5. roku życia.

Objawy polio – jak przebiega choroba Heinego-Medina?

Pierwsze objawy choroby pojawiają się po ok. 7-14 dniach od momentu zakażenia, choć w niektórych przypadkach jest ono bezobjawowe lub symptomy są niewielkie. Do podstawowych i jednocześnie mało specyficznych objawów polio zaliczymy:

• ogólne rozbicie,
• ból głowy, 
• ból gardła, 
• nieżyt żołądkowo-jelitowy (nudności, wymioty, ból brzucha), 
• podwyższoną temperaturę.
• Bardziej specyficznym objawem jest uczucie sztywności pleców i karku, a także uczucie mrowienia i drętwienia kończyn.

Po dostaniu się do organizmu wirus polio, należący do enterowirusów, początkowo namnaża się w jelitach. W pierwszej fazie wiremii układ immunologiczny jest w stanie zapobiec dalszemu rozwojowi choroby, jednak nie zawsze odpowiedź organizmu jest wystarczająco silna. W miarę rozwoju infekcji, kiedy wirusy polio przedostają się do układu nerwowego, mogą wywołać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a także uszkodzenia prowadzące do niedowładów i trwałego porażenia mięśni. Chorzy doświadczają trwałej niepełnosprawności. Porażenie mięśni oddechowych niestety skutkuje zgonem, co może dotyczyć 10% przypadków.

Dlaczego szczepienie na polio jest ważne? Czy choroba może powrócić?

Ponieważ nie ma skutecznego leczenia poliomyelitis, jedynym sposobem na uniknięcie groźnego zakażenia jest szczepienie. Wprowadzenie obowiązkowego szczepienia na polio zapewniło niemal 99% ograniczenie liczby nowych przypadków zachorowań – z ok. 350 tysięcy chorych rocznie do jedynie 33 przypadków potwierdzonych w 2018 roku. W roku 2015 i 2019 skutecznie wyeliminowano ogniska zakażeń zmutowanymi wariantami wirusa polio, co jest niewątpliwym sukcesem prowadzonej profilaktyki. Jednak nadal jest ryzyko zawleczenia choroby spowodowanej przez nowe mutacje wirusów z terenów endemicznych (Afganistan i Pakistan – w 2024 roku odnotowano tam łącznie 99 przypadków zakażenia dzikim wirusem polio). Zmutowane formy wirusa pochodzące z dawnych szczepionek doustnych zidentyfikowano także w ściekach w niektórych państwach europejskich, w tym w Polsce. Stanowią one zagrożenie dla niezaszczepionych oraz osób, które nie wykształciły odporności poszczepiennej. Jedynie utrzymanie wysokiego stopnia zaszczepienia populacji gwarantuje bezpieczeństwo – brak szczepień może z czasem skutkować powrotem choroby na szeroką skalę. 

Szczepionka na polio – rodzaje preparatów (IPV, szczepionki skojarzone)

Pierwsza szczepionka na polio podawana była doustnie i zawierała żywego, atenuowanego wirusa. W Polsce od 2016 roku nie stosuje się już szczepionek żywych. Obecnie stosowana szczepionka przeciw poliomyelitis (IPV) jest szczepionką inaktywowaną i poliwalentną, co oznacza, że zawiera zabite serotypy wirusa polio. Podawana jest podskórnie lub domięśniowo.

Kalendarz szczepień na polio – kiedy i ile dawek przyjmuje dziecko?

Schemat szczepienia w celu uzyskania pełnej ochrony u  dzieci obejmuje podanie 4 dawek szczepionki.

• Pierwszą dawkę podaje się w 4. miesiącu życia – warunkiem podania jest ukończenie 12. tygodnia życia.
• Kolejną dawkę przyjmuje się po upływie 8 tygodni od pierwszej dawki, co wypada na ok. 6. miesiąc życia.
• Trzecia dawka powinna być podana w 16-18 miesiącu życia.
• Przyjęcie ostatniej dawki przypominającej zaleca się w 6. roku życia.

Szczepionka przeciw polio dla dzieci jest w pełni finansowana przez państwo.

Szczepiąc dziecko, możemy zdecydować się również na pełnopłatne szczepionki wysokoskojarzone. Takie preparaty umożliwiają jednoczesne zaszczepienie dziecka na polio oraz Haemophilus influenzae typu B, krztusiec, błonicę i tężec w przypadku szczepionki pięcioskładnikowej (tzw. 5 w 1) lub dodatkowo przeciwko WZW typu B, kiedy zdecydujemy się na szczepionkę sześcioskładnikową (6 w 1).

Szczepienie na polio dla dorosłych – kto powinien się doszczepiać?

Pełne szczepienie osób dorosłych wymaga podania trzech dawek szczepionki. Osoby dorosłe, które nie mają pewności co do samego faktu otrzymania szczepienia oraz ilości przyjętych szczepionek, a także osoby z grupy większego ryzyka mogą przyjąć dawkę przypominającą co 10 lat. W grupie tych osób z pewnością powinni się znaleźć pracownicy laboratoriów przeprowadzający badania na obecność wirusa polio oraz pracownicy oczyszczalni ścieków. Dodatkowe szczepienie na polio zalecane jest również dorosłym wybierającym się w rejony endemiczne w celach turystycznych.

Skutki uboczne szczepionki na polio

Szczepionkę na polio zaliczamy do bezpiecznych – najczęstszymi zgłaszanymi objawami poszczepiennymi były odczyny miejscowe: ból, stwardnienie, zaczerwienienie lub obrzęk miejsca podania. Objawy te mijają same po 1-2 dniach. Rzadziej rejestruje się objawy ogólne w postaci bólu głowy, wymiotów i biegunki.

W Polsce odnotowuje się wysoki procent osób zaszczepionych, gwarantujący odporność zbiorową, ale mimo to prowadzi się stały nadzór nad przypadkami ostrych porażeń wiotkich i analizuje się ścieki pod kątem obecności zmutowanego wirusa polio.

>> Syropy na odporność, witaminy na odporność – tabletki, toniki, kapsułki, krople