Bajpasy – co to jest, wskazania, przebieg operacji i rokowania. Kompletny przewodnik

Czym są bajpasy serca (pomosty aortalno‑wieńcowe)?

Bajpasy to nazwa potoczna – prawidłowa to pomosty aortalno-wieńcowe. To metoda leczenia chorób serca, polegająca na ominięciu zwężonych lub zablokowanych tętnic doprowadzających krew do serca. Pierwszy raz operację ich wszczepienia wykonał dr Rene Favaloro z Argentyny w latach 60. XX wieku. Obecnie na całym świecie rocznie przeprowadza się około 800 000 takich operacji. Bajpasy to inaczej pomosty naczyniowe, o bardzo małych, wręcz mikroskopijnych wymiarach. wszczepiane po to, aby serca funkcjonowało prawidłowo. Pomagają one utrzymać odpowiedni poziom ukrwienia i dotlenienia narządu. Bajpasy serca najczęściej stosuje się w leczeniu zaawansowanej choroby wieńcowej, która jest już bezpośrednim zagrożeniem życia i zdrowia pacjenta.

Bajpasy – kiedy są konieczne i dla kogo?

Głównym wskazaniem do założenia bajpasów jest zagrożenie zawałem serca, stan po zawale serca oraz zaawansowana choroba wieńcowa. Główne wskazania do operacji to:

• zwężenie dominującej prawej tętnicy wieńcowej;
• zwężenie pnia lewej tętnicy wieńcowej powyżej 50 procent;
• krytyczne zwężenie występującego w odcinku początkowym tętnicy międzykomorowej przedniej;
• zwężenia krytycznego trzech naczyń wieńcowych powyżej 70 procent;
• mocnego zamknięcia dużej tętnicy wieńcowej np. po operacji (jest to oceniane jako powikłanie pooperacyjne).

Przed zabiegiem kardiolog i kardiochirurg prowadzą dokładne badania mające ocenić, czy rzeczywiście operacja jest wskazana i czy poprawi jakość życia chorego. Ryzyko, jakie niesie za sobą zabieg chirurgiczny, jest stosunkowo niskie, ale jest to poważna operacja serca, w związku z czym zalecana jest odpowiednia ścieżka medyczna.

Objawy, które mogą kwalifikować do założenia bajpasów

Objawy kwalifikujące do zabiegu to przede wszystkim pojawiający się silny i nawracający ból w klatce piersiowej (tzw. dławica piersiowa) – jest to ból nieustępujący mimo leczenia farmakologicznego i ograniczający codzienne funkcjonowanie. Poza tym do zabiegu kwalifikują występujące duszności, pojawiające się nawet przy niewielkim wysiłku (jak wchodzenie po schodach na 1 piętro) lub w spoczynku, omdlenia i zawroty głowy, które są spowodowane słabym przepływem krwi przez serce, oraz zaburzenia rytmu serca (arytmie) – wynikające z niedokrwienia mięśnia sercowego. Poza tym pacjenci często uskarżają się na męczliwość, osłabienie, uczucie ciągłego braku energii.

>> Duszący kaszel. Co robić z uczuciem duszności w trakcie kaszlu

Jak przygotować się do operacji bajpasów?

Operację wszczepienia bajpasów przeprowadza kardiochirurg po analizie wyników badań, które kwalifikują do zabiegu, czyli po wykonaniu:

• analizy drożności tętnic,
• EKG spoczynkowego,
• RTG klatki piersiowej,
• badania ogólne moczu,
• morfologii krwi,
• próby wysiłkowej.

Zwyczajowo, jeśli pacjent nie jest zaszczepiony przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, przed każdym chirurgicznym zabiegiem jest zalecane wykonanie tego szczepienia (w odpowiednim odstępnie czasu i zgodnie ze schematem szczepień).

>> Szczepienie WZW B – schemat szczepienia dzieci i dorosłych

Jak przebiega operacja bajpasów krok po kroku?

Sam zabieg polega na utworzeniu sztucznych połączeń między tętnicą główną a tętnicami wieńcowymi. Kardiochirurg wykonuje to w taki sposób, by ominąć miejsca zwężenia w tętnicy wieńcowej. Połączenia (pomosty, czyli bajpasy) wytwarzane są z podudziowej żyły odpiszczelowej lub lewej albo prawej tętnicy piersiowej wewnętrznej. Rzadziej wykorzystuje się do tego tętnicę promieniową lub sztuczne naczynia.

Ile trwa operacja bajpasów i jakie jest ryzyko zabiegu?

Operacja trwa około 5 godzin, odbywa się w pełnym znieczuleniu i jest to operacja na otwartym sercu. Po uśpieniu kardiochirurg rozcina klatkę piersiową i dokonuje wszczepienia bajpasów:

• na bijącym sercu (ta technika jest trudniejsza dla chirurgów, jednak mniej ryzykowna dla pacjenta),
• z zatrzymaniem akcji serca i podłączeniem pacjenta do sztucznego aparatu – tzw. płucoserca (technika jest łatwiejsza dla lekarza, jednak częściej zagraża zdrowiu pacjenta, ponieważ może dojść do uszkodzenia różnych narządów i tkanek).

Rekonwalescencja i rehabilitacja po bajpasach

Pierwsze tygodnie po operacji to rekonwalescencja i dochodzenie do sił, możliwe jest pojawienie się bólu w klatce piersiowej, osłabienia. Powrót do pełnej sprawności trwa zwykle kilka tygodni do kilku miesięcy, jest on stopniowy. Jeszcze podczas pobytu w szpitalu pacjent wykonuje ćwiczenia oddechowe zapobiegające powikłaniom w obszarze układu sercowo-naczyniowego. W kolejnym etapie chory jest uruchamiany pod względem fizycznym, by odzyskał samodzielność ruchową i sprawność. 
Wymagane jest przyjmowanie leków dożywotnio – wśród preparatów przepisywane są m. in. leki przeciwzakrzepowe, w razie potrzeby leki na cholesterol albo nadciśnienie.

Styl życia po bajpasach – dieta, aktywność fizyczna, powrót do pracy

Aby operacja była skuteczna na dłużej, trzeba zadbać o zmianę nawyków na zdrowsze. Zalecenia obejmują jedzenie (mało tłuszczu pochodzenia zwierzęcego w diecie, dużo warzyw), ograniczenie soli i cukru, rzucenie palenia, kontrola wagi. Ważne jest zadbanie o odpowiednią (umiarkowaną) aktywność fizyczną. Trzeba także regularnie przeprowadzać kontrole u lekarza, ponieważ bajpasy nie leczą na zawsze – choroba może powrócić, a bez zmiany stylu życia naczynia mogą ponownie się zwężać.

Możliwe powikłania po operacji bajpasów

Po operacji może dojść do zawału serca lub udaru mózgu, które mogą być śmiertelne. Jest to jednak bardzo rzadkie powikłanie. Do ryzyka związanego z operacją zaliczamy także:

• zapalenie płuc,
• zatorowość płucną,
• ostrą niewydolność nerek,
• zakażenie rany,
• krwawienie z bajpasów – to powikłanie wiąże się z koniecznością ponownego wykonania operacji.

Ewentualnym skutkom ubocznym bajpasów można próbować przeciwdziałać m.in. prowadząc zdrowy tryb życia oraz rezygnując z używek – najlepiej na długo przed operacją.

>> Leki na choroby serca i układu krążenia bez recepty

Dziwne zachowania po bajpasach – zaburzenia pamięci i koncentracji

Wielu pacjentów zmaga się z zaburzeniami funkcji poznawczych po operacji serca – potocznie nazywanym splątaniem pooperacyjnym. W czasie operacji z wyłączeniem pracy serca krew krąży przez urządzenie, a nie naturalnie przez serce. Jest to dużym ułatwieniem dla kardiochirurga, ale wiąże się z ryzykiem powikłań u pacjenta. Może dochodzić do mikrozatorów, co zmienia natlenienie mózgu. Pacjenci po operacji mogą:

• odczuwać dezorientację (np. nie wiedzą, gdzie są),
• mieć problemy z pamięcią, trudności z koncentracją,
• pojawić się mogą zmiany nastroju, drażliwość,
• pacjenci mogą np. mówić nielogicznie.

Objawy są przejściowe i ustępują po kilku dniach lub tygodniach, bardzo rzadko utrzymują się dłużej – dzieje się tak najczęściej u seniorów. Do głównych przyczyn „dziwnego zachowania” po wszczepieniu bajpasów zaliczamy:

• wpływ krążenia pozaustrojowego na mózg,
• stres operacyjny i znieczulenie,
• stan zapalny w organizmie,
• zmiany w przepływie krwi.

Jak długo można żyć po bajpasach? Rokowania długoterminowe

Długość życia po operacji bajpasów może być zbliżona do normalnej, ale zależy od kilku ważnych czynników, jak stosowanie się do zaleceń lekarza, zdrowy tryb życia, dieta oraz odpowiedniej aktywności fizycznej. Wielu pacjentów żyje nawet ponad 20 lat po operacji. Ważne, aby prowadzić kontrole u lekarza i pamiętać, że choroba może powrócić – nawet przy stosowaniu się do wszystkich zaleceń.

Bajpasy a stenty – co jest lepsze w chorobie wieńcowej?

Są to różne metody, z których każda ma wady i zalety, a ich zastosowanie zależy od stanu serca pacjenta. Wszczepienie bajpasów to operacja, która tworzy obejście dla krwi wokół zwężonych tętnic, a stenty to małe sprężynki wprowadzane do tętnicy, które ją rozszerzają od środka.

Bajpasy są zwykle lepsze, gdy:

• zwężenia są liczne i rozległe,
• choroba obejmuje kilka naczyń,
• pacjent ma cukrzycę,
• tętnice są bardzo zwężone lub trudne do poszerzenia stentem.

Stenty są lepsze, gdy:

• zwężenie jest pojedyncze lub niewielkie,
• potrzebna jest szybka pomoc (np. przy zawale),
• pacjent nie może przejść operacji (zabieg jest mniej inwazyjny i szybciej się po nim wraca do formy).