Szczepienie WZW B – schemat szczepienia dzieci i dorosłych

Zgodnie z aktualnym kalendarzem szczepień każde dziecko jest obowiązkowo szczepione przeciwko WZW typu B w pierwszej dobie życia. Szczepienie jest również obowiązkowe dla osób dorosłych z grup ryzyka (jeżeli nie zostali wcześniej zaszczepieni). Do tych grup należą studenci uczelni medycznych, pracownicy ochrony zdrowia, osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C oraz osoby, które z powodu swojego stylu życia lub wykonywanej pracy są narażone na zakażenie np. poprzez kontakt z krwią. Szczepienie jest również zalecane przed planowanymi poważniejszymi zabiegami chirurgicznymi czy stomatologicznymi, a także u pacjentów chorujących przewlekle np. na cukrzycę, choroby nerek czy choroby immunosupresyjne. Przyjęcie pełnego cyklu szczepień zapewnia długotrwałą odporność przed zakażeniem. Często wystarczy oznaczyć poziom przeciwciał w organizmie. Jeśli jest prawidłowy, nie ma potrzeby przyjmowania dawek przypominających.

Objawy WZW typu B

Wirusowe zapalenie wątroby typu B, czyli WZW typu B, to bardzo rozpowszechniony wirus powodujący ostre lub przewlekłe zapalenie wątroby. Zarazić się można przez kontakt z krwią zakażonej osoby, niesterylny sprzęt medyczny (igły, narzędzia chirurgiczne) używany podczas zabiegów medycznych lub kosmetycznych, ryzykowne kontakty seksualne, współużywanie igieł (np. podczas zażywania narkotyków), lub wirus może przenieść się z zakażonej matki na dziecko podczas ciąży lub porodu. Do zakażenia potrzeba dużo mniej krwi niż do zakażenia wirusem HIV.

Czasami zakażenie WZW B przechodzi bezobjawowo, dlatego często wykrywane jest dopiero po wielu latach od zakażenia. Jednak u części osób zakażonych rozwijają się objawy ostre w postaci:

• osłabienia, zmęczenia,
• złego samopoczucia,
• utraty apetytu,
• nudności, wymiotów,
• bólu brzucha,
• zażółcenia skóry i białek oczu (żółtaczki).

Z czasem zakażenie może przejść w postać przewlekłą, prowadzącą do marskości wątroby, a nawet raka wątrobowokomórkowego.

Szczepionka na WZW typu B – charakterystyka

Szczepionki przeciwko WZW typu B dostępne w Polsce są szczepionkami inaktywowanymi (nieżywymi). Zawierają jedynie niewielką, oczyszczoną cząsteczkę białka powierzchniowego wirusa. Białko to określane jest jako antygen powierzchniowy wirusa (czyli element rozpoznawany przez układ odpornościowy człowieka), w skrócie HBsAg. Szczepionka jest otrzymywana metodą rekombinacji genetycznej. Skład szczepionki powoduje, że nie wywołuje zakażenia, ale skutecznie stymuluje układ odpornościowy człowieka.

Szczepionka przeciwko WZW B może być szczepionką pojedynczą (monowalentną), zawierającą wyłącznie antygen HBsAg w różnych dawkach (w zależności od producenta). Można również stosować szczepionki skojarzone przeciwko WZW typu A oraz typu B (jak Twinrix Adult). Aktualnie u dzieci stosuje się przede wszystkim szczepionki wysoko skojarzone (zwykle w programach szczepień), czyli zawierające kilka szczepów różnych patogenów, a mianowicie szczepionki określane jako 6 w 1 (jak Infarix hexa) przeciwko WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio i Haemophilus influenzae typu B. Nazwy szczepionek wyłącznie przeciwko WZW B to Engerix B, Euvax B, HBVaxPRO.

Schemat szczepienia na WZW B

U zdrowych osób dorosłych i dzieci schemat szczepienia obejmuje 3 dawki w czasie 0 – 1 – 6 miesięcy. Taki schemat oznacza, że druga dawka szczepienia jest podawana w odstępie co najmniej 1 miesiąca, a trzecia dawka po 6 miesiącach od dawki początkowej. Czasami stosuje się schemat przyspieszony (np. przed pilnym zabiegiem medycznym, wyjazdem za granicę do kraju gdzie występuje ryzyko zakażenia) w postaci 0 – 7 – 21 dni i jedną dawkę uzupełniającą po 12 miesiącach lub 0 – 1 – 2 miesiące i dawkę uzupełniającą po 12 miesiącach. U dzieci z niską masą urodzeniową poniżej 2000 g stosuje się czterodawkowy schemat obejmujący 0 – 1 – 2 – 12 miesięcy. Oczywiście u dzieci szczepionych szczepionką skojarzoną 6 w 1 schemat podawania może być inny.

Dawki przypominające są konieczne w sytuacji, kiedy po szczepieniu nie uzyskano odpowiedniego poziomu przeciwciał. Taka sytuacja może wystąpić w momencie, kiedy szczepiona jest osoba obciążona licznymi chorobami przewlekłymi czy zaburzeniem pracy układu odpornościowego. U zdrowych dzieci i osób dorosłych nie są przewidywane szczepienia uzupełniające.

U niemowląt szczepionka jest podawana domięśniowo w przednio-boczną część uda, a u starszych dzieci i osób dorosłych – w mięsień naramienny. U osób z małopłytkowością lub zaburzeniami krzepliwości krwi możliwe jest podanie szczepionki podskórnie.

Kiedy podaje się pierwszą dawkę szczepionki WZW typu B?

Pierwszą dawkę szczepienia podaje się w ciągu 24 godzin po urodzeniu. Nie ma żadnych podstaw do tego, by odwlekać szczepienie. Należy pamiętać, że noworodek jest narażony już od pierwszych godzin na wszelkie patogeny.

Szczepić można zarówno noworodki urodzone w terminie, jak i dzieci urodzone przedwcześnie. Jednak u dzieci poniżej 2000 g należy zastosować schemat czterodawkowy.

Osoby dorosłe, które nie były zaszczepione w dzieciństwie

Są to m.in. osoby urodzone przed 1996 r. kiedy jeszcze nie było to szczepienie obowiązkowe i powszechne dla noworodków w kalendarzu szczepień. Takie osoby powinny przyjąć 3 dawki szczepionki w schemacie 0 – 1 – 6 miesięcy.

Szczepienie u osób dorosłych po ekspozycji na wirusa

Do ekspozycji na wirusa może dojść na skutek np. kontaktu z krwią lub płynami ustrojowymi osoby zakażonej. Lekarz decyduje wtedy indywidualnie jakie należy wdrożyć postępowanie.

W przypadku osób szczepionych w przeszłości wykonuje się zwykle badanie poziomu przeciwciał. Jeżeli wynosi ono więcej niż 10 IU/ml zwykle nie zaleca się profilaktyki poekspozycyjnej. U osób szczepionych ale z niższym mianem przeciwciał zwykle podawana jest jedna dawka przypominająca szczepionki i pojedyncza dawka immunoglobuliny anty-HBs. U pacjentów nieszczepionych zwykle należy rozpocząć pełny schemat szczepienia (ustalany przez lekarza) i podawana jest pojedyncza dawka immunoglobuliny anty-HBs. U osób szczepionych, ale z potwierdzonym brakiem odpowiedzi poszczepiennej podaje się dwie dawki immunoglobuliny anty-HBs w odstępie miesiąca.

Szczepienie na WZW typu B u kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią

Wirus może zostać przeniesiony z zakażonej matki na dziecko podczas ciąży czy przy porodzie, dlatego jeżeli kobieta planująca ciążę nie była wcześniej zaszczepiona, jest to zalecane. Takie szczepienie zapewnia ochronę zarówno matki jak i nienarodzonego dziecka. Szczepienie jest zalecane przed staraniami o ciążę, natomiast jeżeli zachodzi taka konieczność (i po konsultacji z lekarzem) możliwe jest również szczepienie u kobiety w trakcie trwania ciąży. Szczepienie podczas karmienia piersią również jest dozwolone i uznawane za bezpieczne, nie ma konieczności przerywania karmienia.

Czy szczepienie WZW typu B jest skuteczne?

Szczepionka przeciwko WZW typu B jest zdecydowanie skuteczna. Około 96 proc. szczepionych noworodków, niemowląt, dzieci i młodych dorosłych nie ulega zakażeniu. U dorosłych szczepionych ten odsetek wynosi około 90 proc. Jeśli osoba nie choruje, prawdopodobnie nie musi być ponownie szczepiona przed operacją ani żadnym zabiegiem wiążącym się z ryzykiem zakażenia WZW typu B. Zaleca się sprawdzenie poziomu przeciwciał anty-HBs, szczególnie jeśli od ostatniej dawki szczepienia minęło przynajmniej 10 lat. Należy pamiętać, że szczepienie chroni wyłącznie przed zakażeniem wirusem WZW typu B.

Obniżona skuteczność szczepionki (60-70%) występuje wyłącznie w określonych grupach chorych, do których należą:

• osoby zakażone wirusem HIV,
• osoby z przewlekłym zapaleniem wątroby,
• osoby z przewlekłą niewydolnością nerek,
• chorzy na cukrzycę,
• osoby starsze,
• osoby otyłe,
• palacze tytoniu.

Szczepienie WZW typu B – skutki uboczne

Szczepionka przeciwko WZW typu B jest bezpieczna i bardzo rzadko wywołuje skutki uboczne a jeśli jakieś wystąpią to zwykle mają bardzo łagodny charakter. Dziecko po szczepieniu może być płaczliwe, mieć lekki stan podgorączkowy, zaczerwienienie czy obrzęk w miejscu wkłucia. Jednak takie nieznaczne objawy utrzymują się maksymalnie dobę po szczepieniu. Tego typu skutki uboczne można złagodzić, podając dziecku paracetamol o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Najczęściej jednak dzieci nie prezentują żadnych objawów po szczepieniu.

U dorosłych najczęściej występują miejscowe reakcje np. zaczerwienienie, obrzęk i ból w miejscu podania, jednak one również szybko ustępują. Bardzo rzadko mogą wystąpić silniejsze objawy jak reakcja alergiczna, gorączka, objawy grypopodobne, powiększenie węzłów chłonnych, bóle i zawroty głowy, parestezje, zaburzenia żołądkowo-jelitowe czy bóle mięśni i stawów.

Przeciwwskazania do szczepienia

Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu oraz jeżeli wystąpiła reakcja nadwrażliwości na wcześniej podaną dawkę. Dodatkowo szczepienie jest przeciwwskazane w przypadku ostrych chorób przebiegających z gorączką – wtedy zalecane jest odroczenie szczepienia do momentu ustąpienia objawów.

Koszt szczepionki

Cena szczepionki zależy od rodzaju preparatu oraz od miejsca zakupu. Koszt zwykle waha się w okolicach kilkudziesięciu złotych dla szczepionek monowalentnych do kilkuset złotych w przypadku szczepionek skojarzonych np. WZW typu A + WZW typu B.

Obecnie istnieje możliwość zaszczepienia się w aptekach. Informacje o szczepieniach oraz aptekach świadczących usługi szczepień dostępne są pod wskazanym linkiem: pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-w-aptece