Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu zaleca się każdemu, kto regularnie przebywa na terenach z kleszczami: mieszkańcom, osobom aktywnym na powietrzu, leśnikom, rolnikom, rodzinom z dziećmi i turystom. Na KZM możemy szczepić dzieci już od 1. roku życia.
Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – kto powinien się zaszczepić i ile to kosztuje?
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
📌 Wiedza w pigułce
- Kleszczowe zapalenie mózgu to wirusowa choroba układu nerwowego przenoszona przez kleszcze, która może prowadzić do problemów neurologicznych jak porażenia, zaburzenia równowagi, problemy z pamięcią.
- Metodą profilaktyki KZM jest szczepienie, zalecane osobom często przebywającym na terenach z kleszczami.
- W Polsce stosuje się 3 dawki podstawowe z dawkami przypominającymi co 3–5 lat, szczepienie można rozpocząć już od 1. roku życia.
- Szczepienie przeciwko KZM nie jest refundowane i jest dobrowolne, jedna dawka kosztuje zwykle od 100 zł (dzieci) do ok. 170 zł (dorośli).
- Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu nie chroni przed boreliozą ani innymi chorobami odkleszczowymi, dlatego nadal konieczna jest ochrona mechaniczna i repelenty oraz dokładne oglądanie ciała po przyjściu ze spaceru.
Czym jest kleszczowe zapalenie mózgu i jak dochodzi do zakażenia?
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) atakuje głównie ośrodkowy układ nerwowy – mózg i rdzeń kręgowy – i może prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych. Choroba występuje przede wszystkim w części Europy Środkowej i Wschodniej, w tym w Polsce, głównie w rejonach leśnych i podgórskich. Dzięki wysokim temperaturom kleszczy jednak przybywa i są aktywne cały rok – ich obecność na terenach miejskich sprawia, że choroby odkleszczowe są coraz większym zagrożeniem.
Objawy kleszczowego zapalenia mózgu – faza wirusowa i faza neurologiczna
Kleszczowe zapalenie mózgu wywołuje wirus TBEV – Tick-borne encephalitis virus. Należy on do rodziny Flaviviridae, podobnie jak wirusy żółtej febry czy wirus dengi. Droga zakażenia to ukłucie przez zakażonego kleszcza. Choroba przebiega w dwóch fazach:
- 1 faza (wirusowa) – 2–14 dni po ukłuciu. Pojawiają się gorączka, dreszcze, bóle mięśni i stawów, osłabienie, zmęczenie, ból głowy, nudności, wymioty, brak apetytu. Po kilku dniach objawy mogą ustąpić samoczynnie, co bywa mylące;
- 2 faza (neurologiczna) obejmuje zapalenie opon mózgowych (meningitis) – sztywność karku, bóle głowy, światłowstręt, nudności, gorączka; zapalenie mózgu (encephalitis) – zaburzenia świadomości, drgawki, wymioty, zaburzenia równowagi; zapalenie rdzenia kręgowego (myelitis) – osłabienie kończyn, porażenia, trudności w chodzeniu.
Niektórzy pacjenci mogą mieć tylko łagodne objawy, u innych choroba może przebiegać ciężko lub z powikłaniami neurologicznymi.
Jakie powikłania może powodować kleszczowe zapalenie mózgu?
Szczególnie niebezpieczne są powikłania – zaliczamy do nich przewlekłe bóle głowy, zawroty głowy, zaburzenia pamięci i koncentracji; zaburzenia równowagi, osłabienie mięśni, porażenia kończyn; depresję i zmiany nastroju; trwałe uszkodzenie mózgu w ciężkich przypadkach, a nawet śmierć.
Szczepienie przeciwko KZM – komu jest zalecane?
Szczepienie nie jest obowiązkowe, ale zalecane, to bowiem najskuteczniejsza metoda zapobiegania chorobie. W przypadku szczepienia przeciwko KZM wykonuje się serię trzech szczepień, a następnie w odstępie 3 do 5 lat podaje się dawki przypominające.
Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu powinny wykonać osoby:
- mieszkające w rejonach o zwiększonej liczbie zachorowań na KZM (Podkarpacie, Warmia, Mazury, Podlasie),
- często przebywające w lasach, parkach, na łąkach i terenach zielonych,
- spędzające dużo czasu na świeżym powietrzu,
- narażone zawodowo, szczególnie leśnicy, rolnicy, myśliwi, pracownicy parków narodowych i krajobrazowych, żołnierze i funkcjonariusze służb pracujących w terenie, pracujące przy utrzymaniu zieleni,
- spacerujące z psami po terenach zielonych, działkowcy, grzybiarze, wędkarze,
- dzieci, uczestnicy kolonii, obozów, harcerze.
Szczepienie zaleca się także osobom planującym wyjazdy do krajów, gdzie KZM często występuje. To Austria, Czechy, Słowacja, Słowenia, kraje bałtyckie, Skandynawia, część Niemiec i Szwajcarii.
Wykonanie szczepienia zalecane jest także osobom po 50. roku życia – wraz z wiekiem rośnie ryzyko ciężkiego przebiegu kleszczowego zapalenia mózgu oraz trwałych powikłań neurologicznych.
Szczepienie zaleca się także osobom z chorobami przewlekłymi, w tym: z chorobami układu nerwowego, chorobami serca i płuc, cukrzycą, obniżoną odpornością (po konsultacji z lekarzem).
Schemat szczepienia na kleszczowe zapalenie mózgu u dorosłych i dzieci
W Polsce stosuje się dwie szczepionki inaktywowane, czyli bez żywego wirusa. Przy obu stosuje się taki sam schemat dawkowania:
- 1. dawka,
- 2. dawka po 1 do 3 miesięcy od 1. dawki,
- 3. dawka po 5-12 miesiącach od 2. dawki.
Pełną ochronę gwarantuje przyjęcie trzech dawek szczepionki. W sytuacji, kiedy pełna ochrona jest potrzebna szybciej, można zastosować schemat przyspieszony:
- 1. dawka,
- 2. dawka po 14 dniach,
- 3. dawka po 5–12 miesiącach od 2. dawki.
Po zakończeniu schematu podstawowego:
- 1. dawka przypominająca – po 3 latach,
- co 5 lat u osób <60. roku życia,
- co 3 lata u osób ≥60. roku życia.
Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu u dzieci można rozpocząć od 1. roku życia, przy czym schemat dawkowania jest taki sam jak u osób dorosłych. Stosuje się preparaty pediatryczne – o niższej dawce substancji czynnej.
Kiedy się zaszczepić na kleszczowe zapalenie mózgu?
Szczepienie można rozpocząć o dowolnej porze roku. Szczepienie można łączyć z innymi szczepieniami (np. przeciwko grypie, na COVID-19, WZW typu A i B).
Cena szczepionki przeciw KZM – ile kosztują dawki?
Cena uzależniona jest od preparatu oraz od wersji – dla dziecka lub dla osoby dorosłej.
- Dawka dla dzieci (0,25 ml) kosztuje od 100–120 zł za dawkę.
- Dawka dla dorosłych (0,5 ml) to koszt od 120–170 zł za dawkę.
Przeciwwskazania do szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu
Bezwzględne przeciwwskazania to:
- ciężka reakcja alergiczna (anafilaksja) po wcześniejszej dawce szczepionki przeciw KZM
- alergia na którykolwiek składnik szczepionki, m. in.: białko jaja kurzego (śladowe ilości), neomycynę, formaldehyd, gentamycynę (w zależności od preparatu). W razie podejrzenia silnej alergii decyzję o szczepieniu zawsze podejmuje lekarz.
Czasowe przeciwwskazania (szczepienie należy odroczyć do czasu ustąpienia tych objawów):
- ostra choroba z gorączką (np. grypa, infekcja bakteryjna),
- zaostrzenie choroby przewlekłej,
- ostra infekcja wirusowa lub bakteryjna.
Możliwe powikłania po szczepieniu
Najczęściej występują odczyny miejscowe – pojawiają się w miejscu wkłucia zwykle w ciągu 1–2 dni. Są to: ból ramienia, zaczerwienienie, obrzęk, uczucie tkliwości, stwardnienie w miejscu podania. Objawy ogólne (częste, łagodne) wynikają z reakcji układu odpornościowego. Zaliczamy do nich stan podgorączkowy lub gorączkę, zmęczenie, osłabienie, bóle głowy, bóle mięśni i stawów, dreszcze, złe samopoczucie. Częściej występują po pierwszej dawce i u dzieci, ustępują w ciągu 3 dni. W przypadku narastania objawów lub wątpliwości należy się skonsultować z lekarzem. Wystąpienie niepożądanych odczynów szczepiennych należy również zgłosić lekarzowi, który ma obowiązek przekazać informację do Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ciągu 24 godzin.
Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu w ciąży i podczas karmienia piersią
Nie zaleca się rozpoczynania ani podawania kolejnych dawek szczepionki u ciężarnych – szczepienie jest możliwe do rozważenia tylko wtedy, kiedy ryzyko zakażenia jest wysokie. U kobiet karmiących piersią szczepienie jest uznawane za bezpieczne.
KZM a borelioza – przed czym chroni szczepionka, a przed czym nie?
Zaszczepienie się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu nie oznacza, że nie można zachorować na inne choroby, które kleszcze przenoszą, w tym boreliozę. Szczepienie nie chroni przed boreliozą! Dlatego nadal ważna jest pełna profilaktyka przeciwko kleszczom, czyli:
- odpowiednia odzież w lesie, zakryte ręce i nogi, jasne kolory, spodnie wciągnięte w skarpety,
- preparaty odstraszające kleszcze (repelenty),
- dokładne oglądanie ciała po pobycie w lesie,
- stosowanie preparatów przeciwko kleszczom u psów oraz dokładne ich oglądanie po spacerach – mogą przynieść kleszcza na sierści.
>> Usuwanie kleszczy - zestawy do usuwania kleszczy, pompka ssąca na kleszcze
Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) – FAQ
Nie, szczepienie przeciwko KZM nie zabezpiecza przed boreliozą ani innymi chorobami przenoszonymi przez kleszcze, dlatego nadal konieczne jest stosowanie odzieży ochronnej, repelentów, dokładne oglądanie skóry po pobycie w terenie oraz zabezpieczanie zwierząt domowych przed kleszczami.
Szczepienie przeciwko KZM w Polsce nie jest refundowane, orientacyjne ceny pojedynczej dawki wynoszą ok. 100–120 zł dla preparatu dla dzieci i ok. 120–170 zł dla szczepionki dla dorosłych.
Najczęściej występują łagodne i przemijające odczyny miejscowe (ból, zaczerwienienie, obrzęk, tkliwość w miejscu wkłucia) oraz objawy ogólne, takie jak stan podgorączkowy lub gorączka, zmęczenie, bóle głowy, mięśni i stawów, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni; w razie narastania dolegliwości, utrzymywania się ich ponad kilka dni lub podejrzenia ciężkiej reakcji alergicznej należy skontaktować się z lekarzem i zgłosić niepożądany odczyn poszczepienny.
Szczepienie zaleca się osobom mieszkającym lub często przebywającym w rejonach o zwiększonej liczbie zachorowań (np. Warmia, Mazury, Podlasie, Podkarpacie), a także wszystkim, którzy spędzają dużo czasu w lasach, parkach, na łąkach – w tym leśnikom, rolnikom, myśliwym, pracownikom parków, żołnierzom, osobom pracującym przy zieleni, spacerującym z psami, działkowcom, grzybiarzom, wędkarzom oraz dzieciom wyjeżdżającym na obozy i kolonie.
Szczepienie można rozpocząć od 1. roku życia. Standardowy schemat obejmuje 3 dawki (druga po 1–3 miesiącach od pierwszej, trzecia po 5–12 miesiącach od drugiej) z dawkami przypominającymi co 3–5 lat, przy czym u osób po 60. roku życia dawki przypominające zaleca się co 3 lata.
