Zapalenie zatok u dzieci najczęściej zaczyna się jak przeziębienie i zwykle ma tło wirusowe, podstawą leczenia jest więc łagodzenie kataru i kaszlu, poprawa drożności nosa i zatok.
Przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego konieczna jest ocena lekarska, ponieważ może być potrzebne leczenie antybiotykami.
Zapalenie zatok przynosowych u dzieci jest stanem zapalnym błony śluzowej zatok oraz nosa. Najczęściej ma charakter ostry i rozwija się w przebiegu infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych, dlatego pierwsze objawy zwykle przypominają przeziębienie. Obrzęk śluzówki nosa prowadzi do zamknięcia ujść zatok, upośledzenia wentylacji i zalegania wydzieliny.
W większości przypadków choroba ustępuje samoistnie. Nadkażenie bakteryjne rozwija się rzadziej i jest następstwem zaburzonego drenażu zatok oraz namnażania się drobnoustrojów w zalegającej wydzielinie. Najczęściej izolowane bakterie w zapaleniu zatok u dzieci to dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae), pałeczka hemofilna (Haemophilus influenzae) oraz moraksella (Moraxella catarrhalis).
Na obraz choroby u dzieci wpływa rozwój zatok przynosowych.
Najczęstsze objawy zapalenia zatok u młodszych dzieci to:
U starszych dzieci częściej pojawiają się objawy bardziej typowe dla zapalenia zatok:
Objawy sugerujące bakteryjne zapalenie zatok obejmują:
Pojawienie się obrzęku powiek, silnego bólu głowy, zaburzeń widzenia lub znacznego pogorszenia stanu ogólnego wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Uwaga: Wydzielina z nosa u dziecka może być początkowo wodnista, a z czasem stawać się gęsta i żółta lub zielonkawa. Zmiana barwy nie stanowi wiarygodnego wskaźnika zakażenia bakteryjnego. Kolor wynika z obecności komórek zapalnych oraz produktów ich rozpadu i może towarzyszyć zarówno infekcji wirusowej, jak i bakteryjnej.
>> Zielony katar u dorosłego i u dziecka. Co oznacza? Jak leczyć zielony katar?
Choć zapalenie zatok najczęściej kojarzy się z katarem, u części dzieci wydzielina nie wypływa na zewnątrz nosa. Może spływać po tylnej ścianie gardła, co sprawia, że głównym objawem staje się przewlekły kaszel, odchrząkiwanie lub uczucie zalegania wydzieliny w gardle. Taki przebieg jest szczególnie częsty u młodszych dzieci, które nie potrafią skutecznie oczyszczać nosa, oraz u pacjentów z przerostem migdałka gardłowego lub alergicznym nieżytem nosa. Niedrożność nosa sprzyja oddychaniu przez usta, co dodatkowo nasila suchość śluzówek i podrażnienie gardła.
U najmłodszych dzieci stan zapalny najczęściej dotyczy zatok sitowych, ponieważ są one obecne już od urodzenia i stanowią główny kompleks zatokowy w pierwszych latach życia. Zatoki sitowe znajdują się między oczodołami, dlatego proces zapalny w tej okolicy może szerzyć się na tkanki oczodołu szybciej niż w przypadku innych zatok. Objawy oczne nie należą do typowego przebiegu choroby i pojawiają się głównie w przypadku powikłań wymagających pilnej konsultacji lekarskiej. Mogą to być:
U młodszych dzieci objawy ogólne, takie jak rozdrażnienie, senność czy niechęć do jedzenia, mogą dominować nad dolegliwościami miejscowymi. W rzadkich przypadkach zapalenie zatok sitowych może powodować powikłania oczodołowe, takie jak zapalenie tkanek oczodołu czy ropień podokostnowy.
Objawy alarmowe, wymagające pilnej oceny lekarskiej, obejmują:
Czas trwania objawów zależy od przyczyny zapalenia. W większości przypadków przebieg jest wirusowy i stopniowo ustępuje wraz z wygasaniem infekcji górnych dróg oddechowych.
Typowy przebieg infekcji wirusowej:
Przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego konieczna jest ocena lekarska, ponieważ może być potrzebne wdrożenie antybiotykoterapii. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 12 tygodni, mówi się o przewlekłym zapaleniu zatok u dzieci. Nawracające epizody infekcji mogą natomiast wskazywać na postać nawracającą i wymagają dalszej diagnostyki.
Rozpoznanie opiera się głównie na wywiadzie i badaniu lekarskim. Ocenia się czas trwania objawów, ich nasilenie oraz przebieg infekcji. Ważne jest stwierdzenie niedrożności nosa, obecności wydzieliny oraz spływania jej po tylnej ścianie gardła. Badania dodatkowe nie są wykonywane rutynowo.
Lekarz może rozszerzyć diagnostykę, gdy:
W takich sytuacjach może być wskazana konsultacja laryngologiczna, endoskopia nosa lub tomografia komputerowa zatok.
Postępowanie zależy od przyczyny i nasilenia objawów. Ponieważ większość przypadków ma podłoże wirusowe, podstawą leczenia jest łagodzenie dolegliwości i poprawa drożności nosa oraz drenażu zatok. Postępowanie objawowe obejmuje:
Poprawa drożności nosa zmniejsza zaleganie wydzieliny i sprzyja ustępowaniu stanu zapalnego. U dzieci z nasilonym obrzękiem śluzówki, współistniejącym alergicznym nieżytem nosa lub przewlekłymi objawami lekarz może zalecić donosowe glikokortykosteroidy. Leki te zmniejszają stan zapalny i poprawiają wentylację zatok.
Antybiotykoterapia nie jest konieczna w większości przypadków ostrego zapalenia zatok. Rozważa się ją, gdy obraz choroby sugeruje bakteryjne zapalenie zatok. Decyzję o wdrożeniu antybiotyku podejmuje lekarz po ocenie stanu dziecka. Leczenie trwa zwykle 7–10 dni, a w wybranych sytuacjach dłużej.
>> Płukanie zatok u lekarza oraz w domu
Co robić, gdy dziecko zachoruje na zapalenie zatok:
Kiedy skontaktować się z lekarzem:
Kiedy może być potrzebny antybiotyk:
W większości przypadków zapalenie zatok u dzieci ustępuje wraz z wycofywaniem się infekcji wirusowej.
Silny ból głowy towarzyszący zapaleniu zatok pomaga zlikwidować tymianek. Ma on działanie rozkurczowe i silnie antyseptyczne, dlatego w medycynie naturalnej jest używany jako naturalny środek na infekcje dróg oddechowych.
Zespół chorej zatoki (inaczej zespół tachy-brady) to rodzaj dysfunkcji węzła zatokowego. W przebiegu zespołu chorej zatoki dochodzi do zaburzeń rytmu serca, często pierwszą fazą jest tachyarytmia (przyspieszenie pracy serca), a drugą – bradykardia (zwolnienie rytmu serca).
Katar, zatkany nos i ból głowy - to objawy przeziębienia. Jeśli jednak utrzymują się przez dłuższy czas, albo często nawracają, warto odwiedzić laryngologa. Wszystko wskazuje bowiem na to, że możemy cierpieć na zapalenie zatok. Z tą dolegliwością w sezonie jesienno-zimowym zmaga się nawet co trzeci Polak.
