Marcowy kalendarz pylenia ostrzega przede wszystkim przed czterema gatunkami drzew: brzozami, topolami, olchą i leszczyną. Jak rozpoznać alergię na nie?
Co pyli w marcu? Rośliny, które mogą wywołać alergię
Wiedza w pigułce
- Pyłki brzozy i leszczyny mogą wywoływać reakcje krzyżowe z niektórymi produktami spożywczymi, m.in. orzechami laskowymi oraz wybranymi surowymi owocami i warzywami.
- Intensywność pylenia poszczególnych gatunków drzew może różnić się w zależności od regionu Polski oraz przebiegu pogody, dlatego warto śledzić lokalne komunikaty pyłkowe.
- Najwyższe stężenia pyłków obserwuje się zwykle w suche, ciepłe i wietrzne dni, natomiast opady deszczu zazwyczaj powodują ich przejściowe zmniejszenie.
- W okresie pylenia pomocne może być ograniczenie wietrzenia pomieszczeń w godzinach największego stężenia pyłków oraz zmiana odzieży po powrocie do domu.
- Utrzymujące się lub nasilające objawy sezonowej alergii są wskazaniem do konsultacji alergologicznej w celu potwierdzenia uczulenia i doboru odpowiedniego leczenia.
Wiosną zaczyna się trudny czas dla osób uczulonych na pyłki drzew i traw.Kontakt mikroskopijnych alergenów z drogami oddechowymi wywołuje natychmiastową reakcję: przeciwciała we krwi doprowadzają do wylewu z komórek tucznych histaminy, czyli mediatora odczynu alergicznego odpowiadającego za podrażnienie błony śluzowej nosa, oskrzeli i płuc.
Najczęstsze objawy alergii wziewnej na pyłki to:
- katar sienny, inaczej alergiczny nieżyt nosa, który jest następstwem stanu zapalnego błony śluzowej nosa wywołanego przez histaminę. Rozszerzone pod jej wpływem naczynia zaczynają „przeciekać”, a pacjent odczuwa to jako wodnisty katar i obrzęk nosa, często też kichanie.
- obrzęk wewnętrznych stron powiek, zaczerwienie, łzawienie, uczucie piasku pod powiekami w wyniku oddziaływania histaminy na błonę śluzową oczu.
- alergiczne przewlekłe zapalenie zatok, mogące trwać nawet kilka miesięcy (jeśli pacjent jest uczulony na rośliny pylące od lutego do września). Objawia się przewlekłym katarem, bólem gardła, kaszlem, bólem głowy i zatok, bardzo często mylnie diagnozowane jest jako przeziębienie.
- astma oskrzelowa, czyli przewlekłe zapalenie dróg oddechowych na tle alergicznym objawiające się jako duszności, napadowy kaszel, świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej. U pacjentów stwierdza się nadreaktywność i obturację oskrzeli, które często ustępują albo spontanicznie, albo pod wpływem leczenia. Astma częściej rozwija się u młodych ludzi, ale może rozwinąć się także u alergików w podeszłym wieku.
Brzoza
Drzewa i krzewy z rodzaju brzóz (Betula), często o charakterystycznej białej korze (brzoza brodawkowata, Betula pendula), rozpoczynają pylenie na przełomie zimy i wiosny – w większości regionów Polski już pod koniec marca (intensywność pylenia w poszczególnych latach może rozkładać się inaczej). Brzozy wytwarzają kwiatostany w formie podłużnych pęków, które wiosną jeszcze wydłużają się i ciemnieją. Uwalniane są z nich ogromne ilości pyłków – na jeden kwiatostan może ich przypadać nawet 5 milionów. Głównym komponentem pyłku brzozy jest białko Bet v1, mogące powodować reakcjekrzyżowez alergenami wziewnymi o podobnej budowie oraz alergenami pokarmowymi. Pyłki brzozy to jeden z najpowszechniejszych w Polsce alergenów wziewnych, a przy tym bardzo uciążliwy.
Alergia na pyłki brzozy – objawy
U większości pacjentów uczulonych na brzozę alergenem jest właśnie białko Bet v1, rzadziej są to komponenty Bet v2, v4 czy v6. Objawy alergii na pyłki brzozy to:
- wodnisty katar sienny,
- łzawienie,
- swędzenie i przekrwienie oczu,
- kichanie.
U niektórych alergików typowym objawom mogą towarzyszyć też:
- obrzęki,
- męczący kaszel
- i duszności,
- a w konsekwencji astma oskrzelowa.
Co jeszcze grozi w marcu alergikom?
Topola
Drzewa z tego rodzaju (Populus), obejmującego 35 gatunków, zaczynają pylić w połowie marca, jeszcze przed rozwinięciem liści. Stężenie pyłków jest jednak wówczas jeszcze stosunkowo niskie lub umiarkowane, większą intensywność pylenia notuje się w kwietniu. Topole występują w całej Polsce, w miastach często sadzi się je w parkach i wzdłuż ulic, ponieważ rosną bardzo szybko, są strzeliste i efektowne. Naturalnie występują u nas zaledwie trzy gatunki: topola biała (Populus alba), topola czarna (Populus nigra) i topola osika (Populus tremula), a także krzyżówka dwóch pierwszych nazywana topolą szarą (Populus x canescens). Główne alergeny topoli to białka Pop a oraz Pop n, nie uczulają jednak silnie, a liczba osób z alergią na topolę w Polsce nie jest duża. Uczulenie na pyłki topoli bywa mylone z alergią na trawy, których pylenie zbiega się z wytwarzaniem przez topole białego puchu (maj – czerwiec).
Co nadal pyli w marcu?
Leszczyna
Leszczyna może zacząć pylić już w styczniu, ale najmocniej pyli w lutym i na początku marca. Najlepiej poznanymi alergenami leszczyny są białka Cor a1, Cor a2 i Cor a10. Pierwsze białko uczula prawie 100% osób z alergią na pyłki leszczyny i jest zbudowane bardzo podobnie do głównego alergenu brzozy. U osób uczulonych na leszczynę bardzo często dochodzi więc do reakcji krzyżowych z pyłkami brzozy (objawy mogą występować nawet po zjedzeniu orzechów laskowych).
Olsza, olcha
Olcha rzadko występuje w centrach miast, częściej porasta tereny podmiejskie i wiejskie. Jej alergeny to druga (po pyłkach brzozy) najczęstsza przyczyna wiosennego kataru siennego w Polsce. Stężenie pyłków olchy w atmosferze jest we wszystkich regionach Polski najwyższe w marcu – przekracza nawet kilka tysięcy ziaren pyłku w metrze sześciennym powietrza. Główne alergeny olchy to białka Aln g1 i Aln g4, pyłki olchy mogą wywoływać reakcję krzyżową i objawy alergii z pyłkami innych roślin z rodziny brzozowatych, czyli brzozy i leszczyny, ale też grabu i dębu.
Około 40 proc. Polaków deklaruje różne rodzaje uczuleń, przy czym alergia na pyłki należy do tych występujących najczęściej.
Co pyli w marcu? Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Katar, kichanie czy uczucie zatkanego nosa mogą występować zarówno w alergii, jak i podczas infekcji. Na alergię częściej wskazują wodnisty katar, świąd nosa i oczu oraz brak gorączki, jednak ostateczne rozpoznanie powinien postawić lekarz.
Ciepłe i słoneczne dni sprzyjają uwalnianiu pyłków przez rośliny, natomiast chłodna pogoda lub opady mogą czasowo zmniejszać ich stężenie w powietrzu. Z tego powodu nasilenie objawów alergii może zmieniać się z dnia na dzień.
Alergia może rozwinąć się w każdym wieku, nawet u osób, które wcześniej nie miały żadnych dolegliwości sezonowych. Jeśli objawy nawracają o tej samej porze roku, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć wykonanie diagnostyki alergologicznej.
Niektóre drzewa, takie jak leszczyna i olcha, rozpoczynają pylenie już pod koniec zimy, a w marcu ich stężenie w powietrzu może być bardzo wysokie. W cieplejszych latach sezon pylenia może rozpocząć się nawet wcześniej niż zwykle.
- Wise S.K., Lin S.Y., Toskala E. i wsp. International Consensus Statement on Allergy and Rhinology: Allergic Rhinitis 2023. International Forum of Allergy & Rhinology. 2023.
- Polskie Towarzystwo Alergologiczne – Kalendarz pylenia – opracowania przygotowywane na podstawie danych Ośrodka Badania Alergenów Środowiskowych.
- Majkowska-Wojciechowska B. Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce. Alergia Astma Immunologia. 2016;21(1):5–15.
