20 kwietnia Światowy Dzień Marihuany. W jakich chorobach medyczna marihuana może być zalecana?

Czym jest medyczna marihuana?

Marihuana, czyli suszone kwiatostany i liście konopi indyjskich lub siewnych, palona jako środek odurzający i uspokajający, jest od dłuższego czasu obiektem licznych badań naukowych dzięki bogactwu składników aktywnych. Substancjom czynnym w niej zawartym przypisuje się między innymi działanie przeciwbólowe, działanie przeciwzapalne, przeciwwymiotne, neuroprotekcyjne, przeciwdrgawkowe czy wreszcie przeciwlękowe. Pojęcie marihuany medycznej odnosi się do surowca farmaceutycznego pozyskiwanego z profesjonalnych, certyfikowanych upraw konopii siewnych (Cannabis sativa L.), prowadzonych w ściśle określonych i kontrolowanych warunkach. Jako surowiec medyczny służą całe kwiatostany żeńskie (Cannabis flos) oraz wyciągi (Cannabis extractum normatum).

Marihuana z konopii siewnych jako surowiec farmaceutyczny

Pozyskany susz konopny oraz wyciągi standaryzowane są na zawartość dwóch najważniejszych substancji aktywnych medycznej marihuany: THC i CBD (tetrahydrokannabinol i kannabidiol). Ich zawartość w gotowym produkcie nie może się różnić od tej deklarowanej przez producenta o więcej niż 10%. W Polsce zarejestrowane są surowce o wysokiej zawartości THC (10-29%), zawierające jednocześnie małą ilość CBD (na ogół poniżej 1%). Do wyboru pozostają również produkty o bardziej zbilansowanym składzie, zawierające przykładowo 8% THC i 7% CBD.

>> Oleje konopne CBD, oleje roślinne CBD, kannabidol

Działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i neuroprotekcyjne medycznej marihuany

Z czego wynika działanie terapeutyczne marihuany?

Przełomem w zrozumieniu, jak marihuana medyczna wpływa na nasz organizm, stało się odkrycie układu endokannabinoidowego w ludzkim ciele. Układ ten złożony jest z receptorów: CB1, obecnych głównie w mózgu, oraz CB2, obecnych w szczególności w komórkach układu odpornościowego (tzw. receptory kannabinoidowe). Z receptorami łączą się cząsteczki endokannabinoidy (m.in. anandamid i 2-AG). Układ ten reguluje wiele funkcji takich jak sen, percepcja bólu, nastrój, apetyt czy odpowiedź immunologiczna i pozwala na utrzymanie w organizmie stanu równowagi zwanego homeostazą. Okazuje się, że zawarty w marihuanie THC działa w sposób zbliżony do anandamidu (efekt psychoaktywny), CBD natomiast moduluje działanie całego układu. Sugeruje się również wpływ CBD na receptory serotoninowe i waniloidowe, z czego ma wynikać jego potencjał przeciwdepresyjny, przeciwlękowy oraz zdolność do regulacji odczuwania bólu. Spore nadzieje wiąże się także z innymi obecnymi w marihuanie, a wciąż znacznie słabiej poznanymi kannabinoidami, takimi jak CBG (kannabigerol), CBN (kannabinol), CBC (kannabichromen).

Właściwości THC i CBD

Profil działania marihuany medycznej zależy w dużej mierze od zawartości i wzajemnego stosunku THC do CBD w gotowym surowcu. Oba te związki działają przeciwbólowo, miorelaksacyjnie i neuroprotekcyjnie.

• Tetrahydrokannabinol (THC) odpowiada za działanie psychoaktywne i nasenne suszu oraz ekstraktu. Dodatkowo działa przeciwzapalnie – nawet 20-krotnie silniej niż popularny kwas acetylosalicylowy i około 2-krotnie silniej od hydrokortyzonu.

• Kannabidiol (CBD) nie wykazuje działania odurzającego, działa za to przeciwlękowo, przeciwdrgawkowo i może łagodzić niekorzystne efekty towarzyszące stosowaniu THC, takie jak np. odczuwany niepokój.

Od czego jeszcze zależy terapia medyczną marihuaną?

Efekt, jaki ma przynieść leczenie, zależy zresztą nie tylko od stosunku THC do CBD. Marihuana medyczna zawiera bowiem około 500 różnych związków czynnych, spośród których warto wymienić chociażby terpeny. Związki te decydują nie tylko o tym, jaki smak i zapach charakteryzuje gotowy surowiec, ale modyfikują również działanie samych kannabinoidów. Mogą wzmocnić ich działanie a także decydować o tym, czy dany surowiec będzie działał bardziej aktywizująco, czy raczej uspokajająco i relaksacyjnie.

Właściwości wyrobów medycznych a odmiany medycznej marihuany

Produkty konopne pozyskiwane z różnych odmian konopii nie powinny być więc traktowane jako zamienniki, gdyż nawet przy identycznej zawartości kannabinoidów mogą różnić się efektem terapeutycznym oraz tolerancją przez pacjenta.

Zastosowanie medycznej marihuany w leczeniu chorób

Marihuana medyczna nie jest zalecana do stosowania w monoterapii, ale raczej jako uzupełnienie leczenia konwencjonalnego różnych schorzeń. Szczególnie dotyczy to przypadków, w których nie udało się uzyskać odpowiedniego efektu terapeutycznego.

Leczenie bólu przewlekłego i bólu nowotworowego

Marihuana medyczna stosowana jest szczególnie w leczeniu bólu różnego pochodzenia, w tym nowotworowego u pacjentów onkologicznych.

>> Leki przeciwbólowe bez recepty

Choroby neurologiczne, stany zapalne skóry, nieswoiste zapalenia jelit

Potencjalne zastosowanie lecznicze marihuany medycznej obejmuje jednak znacznie więcej jednostek chorobowych, takich jak:

• jaskra
• wymioty i nudności
• anoreksja
• choroba Alzheimera
• choroba Parkinsona
• epilepsja
• reumatoidalne zapalenie stawów
• nadpobudliwość, ADHD
• dermatozy, świąd, łuszczyca
• depresja
• zaburzenia lękowe
• zaburzenia snu
• zespół stresu pourazowego (PTSD)
• stwardnienie rozsiane
• schizofrenia
• choroba zwyrodnieniowa stawów
• reumatoidalne zapalenie stawów
• bóle głowy, migreny
• fibromialgia
• choroba Leśniowskiego – Crohna 

Potencjał przeciwnowotworowy medycznej marihuany – co mówią badania?

Konopie medyczne wiąże się z działaniem przeciwnowotworowym. Ma ono wynikać ze zdolności kannabinoidów do wywoływania śmierci komórek nowotworowych, hamowania inwazyjności, migracji i w konsekwencji powstawania przerzutów. Mają one również nasilać działanie leków przeciwnowotworowych. Trzeba jednak zaznaczyć, że przeprowadzone do tej pory badania naukowe, choć w niektórych przypadkach obiecujące, są nadal niewystarczające.

Recepta na medyczną marihuanę w Polsce – zasady, wymagania, ważność

Zgodnie z nowelizacją rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, która weszła w życie 7 listopada 2024 roku, żeby zakwalifikować pacjenta do leczenia między innymi marihuaną medyczną (także fentanylem oraz innymi preparatami uzależniającymi) i wypisać na nie receptę, lekarz musi zbadać pacjenta.

Co musi zawierać recepta, by móc rozpocząć terapię?

Lecznicza marihuana należy do środków odurzających z grupy I-N. Jeśli lekarz zdecydował się zalecić pacjentowi stosowanie marihuany medycznej, wystawiona na nią recepta musi spełniać szereg wymagań.

• Musi to być recepta wystawiona w formie elektronicznej i jedynie dla człowieka.
• Musi to być także tzw. recepta narkotyczna, mająca znacznik Rpw.
• Data ważności takiej recepty wynosi zawsze 30 dni.
• Recepta na marihuanę musi zawierać precyzyjną informację o dawkowaniu.
• Możemy na nią otrzymać maksymalnie 90-dniowy zapas wynikający z dawkowania.
• Recepta musi również zawierać dokładną nazwę surowca, deklarowaną zawartość THC i CBD oraz zapisaną słownie sumaryczną ilość substancji aktywnej – w tym przypadku ilość suszu lub ekstraktu podaną w gramach lub miligramach.

Kto może przepisać medyczną marihuanę?

Receptę na marihuanę medyczną może wystawić każdy lekarz mający prawo wykonywania zawodu niezależnie od posiadanej specjalizacji, natomiast nie wystawi jej weterynarz, pielęgniarka ani farmaceuta.

>> Opioidy – czym są, działanie, uzależnienie od opioidów