Rozejście mięśnia prostego brzucha – objawy, ćwiczenia. Jak zniwelować rozejście brzucha??

Mięsień prosty brzucha – jak wygląda i do czego jest nam potrzebny?

Mięsień prosty brzucha to parzysty mięsień położony w przedniej ścianie jamy brzusznej, biegnący symetrycznie po obu stronach linii środkowej ciała. Obie jego części łączą się za pomocą kresy białej (pasmo tkanki łącznej, zbudowane z wytrzymałych włókien kolagenowych). Mięsień jest szerszy w górnej części, zwęża się ku dołowi. Jest przyczepiony m.in. na mostku, chrząstkach żeber oraz w obrębie kości łonowej. 
Mięsień prosty brzucha odgrywa ważną rolę w pracy układu oddechowego i stabilizacji tułowia. Współpracuje z przeponą i mięśniami dna miednicy, uczestnicząc w tworzeniu tłoczni brzusznej, co ma znaczenie m.in. podczas wydechu, kaszlu czy parcia. Do jego głównych funkcji należy zginanie tułowia do przodu, opuszczanie żeber oraz podciąganie miednicy. Dodatkowo mięsień prosty brzucha wraz z innymi mięśniami tej okolicy chroni narządy wewnętrzne jamy brzusznej oraz stabilizuje odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Dzięki temu pomaga utrzymać prawidłową postawę ciała i równowagę.

Na czym polega rozejście mięśnia prostego brzucha?

Rozejście mięśnia prostego brzucha (diastasis recti abdominis, DRA) to zaburzenie polegające na nadmiernym oddaleniu się od siebie obu części mięśnia prostego brzucha, czemu towarzyszy rozciągnięcie kresy białej. W efekcie dochodzi do osłabienia przedniej ściany brzucha oraz pogorszenia jej funkcji stabilizacyjnej. Zjawisko to najczęściej obserwuje się u kobiet w ciąży, szczególnie w jej późniejszych etapach, gdy rosnąca macica w związku z długotrwałym noszeniem dziecka powoduje zwiększone napięcie i rozciąganie tkanek mięśni brzucha.

Rozejście mięśnia prostego brzucha – objawy DRA

By sprawdzić, czy doszło do rozstępu mięśni prostych brzucha, można spróbować przyjrzeć się linii pośrodkowej brzucha. Przyjmuje się, że fizjologiczne odległości między symetrycznymi płatami mięśnia prostego brzucha (tzw. brzuścami) wynoszą:

• około 8–16 mm poniżej pępka,
• 13–22 mm kilka centymetrów powyżej pępka,
• 7–15 mm w okolicy wyrostka mieczykowatego (w dole klatki piersiowej).

Prawidłowa odległość między brzuścami nie jest stała i zależy m.in. od miejsca pomiaru (okolicy brzucha), wieku pacjenta oraz u kobiet – liczby przebytych porodów (im więcej porodów, tym większa może być dopuszczalna odległość między częściami mięśnia, o ile zachowana jest prawidłowa funkcja mięśni).
Nie istnieją jednak jednoznaczne granice, po przekroczeniu których można mówić o rozejściu– kluczowa jest kompleksowa ocena uwzględniająca napięcie kresy białej, postawę ciała, sposób oddychania oraz wydolność mięśni brzucha.

Jak wygląda rozejście mięśnia prostego brzucha?

Charakterystycznym objawem rozejścia jest uwypuklenie wzdłuż linii środkowej brzucha, szczególnie widoczne podczas napinania mięśni, np. przy unoszeniu tułowia. Może ono przybierać różne formy – od lokalnego rozstępu w okolicy pępka przez zmiany nad- lub podpępkowe aż po rozdzielenie na całej długości mięśnia. Ze względu na zróżnicowaną budowę tej okolicy obraz zaburzenia może być różny u poszczególnych osób. Najczęściej jednak pacjenci zauważają dolegliwości sami i zgłaszają się do lekarza pierwszego kontaktu. Często obserwuje się również zmianę wyglądu sylwetki, wystające dolne żebra oraz uczucie galaretowatego brzucha zwłaszcza w okolicy pępka.

Oprócz zmian wizualnych często pojawiają się także objawy związane z zaburzoną funkcją mięśni. Należą do nich m.in.:

• problemy z prawidłowym wypróżnianiem (zaparcia lub biegunki),
• wzdęcia,
• bóle pleców (dolnego odcinka kręgosłupa),
• dolegliwości w obrębie bioder czy miednicy,
• trudności przy podnoszeniu cięższych przedmiotów.

Dodatkowo mogą wystąpić inne konsekwencje, takie jak nietrzymanie moczu lub stolca, obniżenie narządów wewnętrznych, zaburzenia funkcji mięśni dna miednicy czy problemy w sferze seksualnej.

>> Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Rozejście mięśnia prostego brzucha a przepuklina – kiedy pilnie do lekarza?

Najpoważniejszym powikłaniem rozejścia jest powstania przepukliny, czyli stanu, kiedy przez osłabioną ścianę brzucha mogą uwypuklać się narządy jamy brzusznej, co bywa wyczuwalne palpacyjnie lub widoczne. Przepukliny nie wolno bagatelizować i należy jak najszybciej rozpocząć diagnostykę i leczenie, często chirurgiczne.

Przyczyny rozejścia mięśnia prostego brzucha

Rozejście się mięśnia prostego brzucha po ciąży i porodzie

Bardzo często rozejście mięśnia prostego brzucha obserwuje się u kobiet w zaawansowanej ciąży oraz w okresie połogu. Do czynników zwiększających ryzyko należą m.in.:

• ciąża mnoga,
• kolejne porody,
• wyższy wiek matki,
• duża masa urodzeniowa dziecka,
• nadmierne obciążanie organizmu w okresie połogu, podnoszenie ciężkich przedmiotów czy zbyt szybki powrót do intensywnej aktywności fizycznej.

W większości przypadków po porodzie dochodzi dostopniowego zmniejszenia rozejścia i regeneracji tkanek, jednak u części kobiet problem utrzymuje się dłużej i wymaga odpowiedniej terapii. Jeśli rozejście jest obserwowane już na etapie ciąży, należy poinformować lekarza prowadzącego, który może zlecić odpowiednią terapię, aby zminimalizować problem lub całkowicie go wyeliminować.

Rozejście mięśnia prostego brzucha u mężczyzn i kobiet niebędących w ciąży

Rozejście mięśni brzucha może występować również poza okresem ciąży, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Sprzyjają mu czynniki prowadzące do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, takie jak:

• otyłość brzuszna,
• przewlekły kaszel,
• zaparcia czy
• niewłaściwe wzorce oddechowe.

Siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej oraz nieprawidłowa dieta mogą pogłębiać osłabienie mięśni i struktur powięziowych.

Konsekwencje osłabienia mięśni brzucha

Konsekwencją rozejścia może być nie tylko zmiana wyglądu brzucha, ale także dolegliwości bólowe kręgosłupa, obniżenie stabilizacji tułowia oraz zaburzenia pracy mięśni dna miednicy. Dlatego istotne jest wczesne rozpoznanie problemu oraz wdrożenie odpowiednio dobranych ćwiczeń i terapii, które pomagają przywrócić prawidłowe napięcie mięśni i funkcję ściany brzucha.

Leczenie rozejścia się mięśnia prostego brzucha

Głównym sposobem leczenia jest odpowiednio dobrana i prowadzona fizjoterapia, a także – jeśli to spowodowało rozejście – zmiana nawyków na zdrowsze. Duże znaczenie ma właściwe podnoszenie ciężkich przedmiotów oraz postawa ciała, a także wzmocnienie mięśni, zwłaszcza u osób wykonujących pracę siedzącą.

Ćwiczenia zalecane na mięśnie brzucha

Odpowiedni zestaw ćwiczeń terapeutycznych powinien dobrać fizjoterapeuta w oparciu o wywiad medyczny i indywidualną sytuację pacjenta, ale wykonywanie uniwersalnego zestawu ćwiczeń fizycznych i rozciągających na mięsień prosty brzucha może być pomocne.  

• Wznoszenie tułowia w podporze bocznym przy zgiętych kolanach.
• Przyciąganie pępka do kręgosłupa w pozycji leżącej z nogami zgiętymi w kolanach i opartymi stabilnie o podłoże.
• Wznoszenie tułowia w leżeniu przodem do podporu na łokciach i kolanach.
• Aktywizacja mięśni poprzecznych brzucha w klęku podpartym i przyciąganie pępka do kręgosłupa.
• Kołysanie miednicą w przód i tył, zarówno w pozycji stojącej jak i leżącej.

Po pierwszych ćwiczeniach nie będzie efektu, ważna jest systematyczność oraz odpowiednie wykonywanie ćwiczeń z faktyczną aktywizacją mięśnia – zalecane jest napinanie go nawet podczas codziennych czynności czy leżenia w łóżku.

W przypadku rozejścia mięśnia i nietrzymania moczu należy wybrać się na fizjoterapię uroginekologiczną, podczas której dobiera się ćwiczenia aktywizujące również mięśnie dna miednicy.

>> Nietrzymanie moczu, popuszczanie moczu, inkontynencja

Czy można zlikwidować rozejście mięśni prostych brzucha bez operacji?

Fizjoterapia ma na celu przede wszystkim aktywację, wzmocnienie i synchronizację pracy mięśni brzucha. Dzięki temu powraca fizjologiczne napięcie mięśni brzucha, co pomaga w zmniejszeniu dolegliwości bólowych, przywróceniu prawidłowej sylwetki ciała oraz zmniejszeniu zaparć, biegunek, nietrzymania moczu. Przyspieszyć odbudowę komórkową mogą także specjalne żele kolagenowe, ale należy pamiętać, że nie wpływają one na mięśnie, ale jedynie na kondycję skóry.

Kiedy konieczne jest leczenie chirurgiczne rozejścia mięśnia prostego brzucha?

Jeśli fizjoterapia nie przynosi efektów, a dolegliwości utrzymują się lub pogłębiają, to rozważane jest leczenie chirurgiczne.

Czy rozejście mięśnia prostego brzucha boli?

Rozejście może, ale nie musi boleć – częściej odczuwany jest dyskomfort w brzuchu, uczucie ciągnięcia, rozpierania skóry lub pod skórą. Pojawia się też wrażenie braku kontroli nad mięśniami brzucha. Typowy ból pojawia się raczej w sytuacji przeciążenia, np. przy dźwiganiu, kaszlu, podczas ćwiczeń, oraz gdy dochodzi do napięcia lub kompensacji w innych miejscach na ciele. Dość często pojawiają się dolegliwości bólowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Czego nie robić przy rozejściu mięśnia prostego brzucha? Profilaktyka

Jeśli doszło do rozejścia, należy unikać czynności, które mogą pogłębiać problem, jak np.:

• dźwiganie ciężarów,
• intensywna jazdy na rowerze,
• ćwiczenia zwiększające ciśnienie śródbrzuszne (np. brzuszki, deska),
• gwałtowne podnoszenie się,
• noszenie pasów poporodowych – zamiast pomóc pogłębiają problem, czyli nieprawidłową pracę mięśni brzucha.

>> Kosmetyki przeciw rozstępom, krem na rozstępy w ciąży, balsam na rozstępy w ciąży, olejki bez recepty