Czym jest konflikt serologiczny? To dolegliwość, która polega na reakcji immunologicznej przeciwciał klasy IgG matki oraz antygenów krwinek płodu. Konflikt serologiczny może być przyczyną rozwoju choroby hemolitycznej noworodka, dlatego bardzo ważna jest immunoprofilaktyka, dzięki której chorobie można zapobiec.
Konflikt serologiczny, choroba hemolityczna noworodków – skutki, leczenie
Najbardziej znanym przykładem konfliktu serologicznego (nazywanego też konfliktem matczynopłodowym) jest sytuacja, w której matka ma krew Rh-, ojciec RH+, a dziecko dziedziczy czynnik po ojcu. Mitem jest, że jedynie kobietom z wartością ujemną czynnika Rh tworzącym związek z mężczyznami o dodatnim Rh grozi konflikt serologiczny w ciąży. To rzeczywiście najczęstsza sytuacja, ale nie jedyna.
Czy konflikt serologiczny jest chorobą?
Warto podkreślić, że konflikt serologiczny nie jest chorobą. Istotą tego stanu jest obecność przeciwciał w krwiobiegu, które przechodzą przez łożysko, wchodzą w konflikt jako „nowy” element krążenia płodowego, a następnie mogą wywołać chorobę hemolityczną płodu. Innymi słowy: organizm matki (a konkretnie: układ immunologiczny) interpretuje krwinki płodu jako obce – głównie dlatego, że posiadają inne, odziedziczone po ojcu antygeny – dlatego zaczyna produkować przeciwciała wyniszczające krwinki płodu.
Sprawdź naszą ofertę:
Kremy i żele na opuchniete nogi
Konflikt serologiczny w ciąży
Konflikt serologiczny rozpoczyna się w momencie przedostania się krwi dziecka do krwiobiegu matki – najczęściej ma to miejsce w czasie porodu. Do tego momentu oba krwiobiegi dzieli bariera łożyskowa – niewielkie przecieki płodowo-matczyne raczej nie wywołują immunizacji, a więc jest ich za mało, aby układ immunologiczny matki zaczął produkować przeciwciała (w wyjątkowych sytuacjach do wymiany większej ilości krwi może dojść np. w wyniku wewnątrzmacicznych zabiegów na płodzie).
Profilaktyka śródciążowa i pociążowa konfliktu serologicznego
W przypadku konfliktu serologicznego kluczowa jest profilaktyka – warto, aby każda kobieta w ciąży wykonywała badanie na przeciwciała odpornościowe do antygenów krwinek czerwonych. Ryzyko rozwoju choroby hemolitycznej noworodka można zmniejszyć podając profilaktycznie przeciwciała anty-D-Rh – w 28. tygodniu ciąży oraz do 72 godzin po przedostaniu się krwi płodu do krwioobiegu matki. Warto wiedzieć, że zastosowanie immunoglobuliny anty-RhD u kobiety RhD-ujemnej w profilaktyce konfliktu serologicznego jest finansowane w ramach świadczeń gwarantowanych (od 1 stycznia 2018 r. – wcześniej finansowana była jedynie profilaktyka pociążowa, którą stosuje się, gdy kobieta o ujemnym Rh rodzi dziecko Rh dodatnie).
Konflikt serologiczny – w pierwszej i drugiej ciąży
Często powtarzanym mitem dotyczącym konfliktu serologicznego jest to, że w czasie pierwszej ciąży ta dolegliwość nie może wystąpić, a ryzyko rozwoju konfliktu matczynopłodowego istnieje tylko w drugiej lub kolejnych ciążach. Rzeczywiście dużo rzadziej sytuacja dotyczy kobiet, które pierwszy raz zachodzą w ciążę, ale nie oznacza to, że ryzyko konfliktu serologicznego u nich nie istnieje.
Dlaczego konflikt serologiczny częściej występuje w drugiej ciąży? Wynika to przede wszystkim ze zmian mechanizmów odpornościowych organizmu, które zachodzą u kobiety po pierwszym porodzie. W czasie pierwszej ciąży tworzą się przeciwciała – a ponieważ stanowią one podstawę konfliktu serologicznego, to ryzyko wystąpienia patologii rośnie.
Jak często występuje konflikt serologiczny?
Immunoprofilaktyka (tj. podawanie immunoglobuliny anty-D kobietom z ujemnym czynnikiem Rh, które rodzą dziecko Rh dodatnie lub u których dochodzi do poronienia) sprawia, że dziś w zakresie opieki perinatalnej konflikt serologiczny nie jest już tak częstym problemem jak dawniej (chociaż nadal stanowi bardzo poważne zagrożenie).
Konflikt serologiczny – leczenie
Konflikt serologiczny może skutkować stopniowo rozwijającą się niedokrwistością dziecka, ryzykiem spowolnienia rozwoju wewnątrzmacicznego oraz rozwoju choroby hemolitycznej. Leczenie wewnątrzmaciczne dziecka narażonego na negatywne skutki konfliktu serologicznego polega na transfuzji krwi bezpośrednio do krążenia płodowego. Wdrożenie leczenia zależy od wyników badań (określających, jak duże jest ryzyko rozwoju choroby hemolitycznej) – wykonywane jest m.in. badanie dopplerowskie przepływu krwi w tętnicach mózgu, a pomocniczo – badanie USG (jego zaletą jest fakt, że jest to badanie nieinwazyjne, zaś wadą – że jest w tym przypadku badaniem niedokładnym).
