Analogi inkretyn – nowa grupa leków przeciwcukrzycowych

Analogi inkretyn to dosyć nowa grupa leków stosowanych w leczeniu cukrzycy typu 2., wykorzystująca fizjologiczny efekt hipoglikemizujacy inkretyn. Pierwszym lekiem dopuszczonym do obrotu w 2005 roku był eksenatyd. W kolejnych latach w lecznictwie znalazły zastosowanie liraglutyd, liksysenatyd, dulaglutyd i albliglutyd.

Inkretyny wspomagają uwalnianie insuliny

Inkretyny, a wiec GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1) i GIP (zależny od glukozy peptyd insulinotropowy), są hormonami przewodu pokarmowego. Hormony te wydzielane są ze śluzówki jelit po spożyciu posiłków i uczestniczą w regulacji wydzielania insuliny i glukagonu z trzustki oraz motoryki przewodu pokarmowego. GLP-1 i GIP umożliwiają lepszą kontrolę poziomu glukozy we krwi, co zapobiega występowaniu poposiłkowej hiperglikemii (zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi). Uważa się, że poposiłkowe wydzielanie insuliny w 50–70% zależne jest od działania GLP-1 i GIP. Niestety, fizjologicznie czas działania tych hormonów jest krótki (1–2 min), gdyż ulegają rozłożeniu przez peptydazy – enzymy rozkładające wiązania białkowe, w szczególności DPP-4 (dipeptydylopeptydaza 4). Badania nad wydłużeniem efektu działania GLP-1 i GIP doprowadziły do pozyskania dwóch grup leków: analogów GLP-1 i inhibitorów DPP-4 (leków blokujących działanie DPP-4).

Jak działają analogi GLP-1

Analogii GLP-1 są grupą związków o podobnej budowie do GLP-1, jednak odpornych na działanie DPP-4, przez co leki te działają dłużej niż fizjologiczne inkretyny. Leki te aktywują receptor dla GLP-1 na komórkach beta trzustki, co prowadzi do przekazania sygnału wzmagającego wydzielanie insuliny z komórek.

Ponadto analogi GLP-1 hamują wydzielanie glukagonu z komórek alfa trzustki, jednak co ważne – nie zmniejszają odpowiedzi na glukagon w przypadku hipoglikemii (zbyt niskie stężenie glukozy we krwi).

Czytaj także: Rola glukagonu w organizmie

Analogi GLP-1 dodatkowo hamują opróżnianie żołądka, co zmniejsza szybkość trawienia węglowodanów złożonych i wchłaniania glukozy z jelit. Wpływ analogów GLP-1 na przewód pokarmowy skutkuje utratą masy ciała, co jest korzystne u osób otyłych z cukrzycą typu 2.

Zastosowanie analogów GLP-1 wydaje się tym bardziej uzasadnione, że u pacjentów z cukrzycą stwierdzono większą aktywność DPP-4, co przekładało się na szybszą degradację i zmniejszenie działania inkretyn.

Analogii GLP-1 stosowane w lecznictwie

Pierwszym analogiem dopuszczonym do obrotu w 2005 roku jest eksenatyd, będący syntetycznym peptydem naturalnie występującej w jadzie jaszczurki egzentyny 4. Lek ten charakteryzuje się stosunkowo krótkim czasem działania, a ze względu na to, że analogii GLP-1 podawane są jako iniekcje podskórne, położono nacisk na wydłużenie działania tej grupy leków w celu ograniczenia częstotliwości iniekcji. Badania w tym zakresie skutkowały rozszerzeniem analogów GLP-1 o:

• podawane raz dziennie: liraglutyd i liksysenatyd,
• podawane raz w tygodniu: dulaglutyd i albliglutyd.

Analogi GLP-1 dostępne są już w Polsce, jednak brak tych produktów na listach leków refundowanych sprawia, że koszt terapii jest stosunkowo wysoki. Analogii GLP-1 stosuje się u pacjentów z cukrzycą typu 2. w skojarzeniu z metforminą, pochodnymi sulfonylomocznika lub pochodną tiazloidynodionu.

Ponadto u diabetyków typu 2. z wysokim poziomem hemoglobiny glikowanej (HbA_1c), u których stosowanie insuliny bazalnej, długo działającej (np. insulina glarginowa, deglutec) nie przynosi zadowalających efektów, zaleca się dodatkowo podawanie analogów GLP-1. Taka terapia normalizuje poposiłkową glikemię oraz w odróżnieniu od stosowania insuliny krótko działającej (np. insulina lispro), nie zwiększa ryzyka występowania niebezpiecznej hipoglikemii i przyrostu wagi ciała.

Obecnie trwają badania nad stosowaniem analogów GLP-1 u pacjentów z cukrzycą typu 1., wyniki tych badań wskazują, że taka terapia hamuje niekorzystny wpływ glukagonu na poziom glukozy we krwi, co pozwala na zmniejszenie przyjmowanych dawek insuliny.

Działania niepożądane analogów GLP-1

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi po stosowaniu analogów GLP-1 są zaburzenia żołądkowo-jelitowe, obejmujące: nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha oraz niestrawność. Co więcej analogii GLP-1 mogą powodować:

• zmniejszenie apetytu,
• odwodnienie,
• bóle i zawroty głowy,
• zaburzenia smaku,
• senność,
• nadmierne pocenie,
• łysienie,
• świąd,
• osłabienie,
• reakcje zapalne w miejscu wstrzyknięcia.

Przypadki hipoglikemii stwierdzono jedynie w terapii łączonej, głównie z pochodnymi sulfonylomocznika.

Przeciwwskazania do stosowania analogów GLP-1

Analogów GLP-1 nie powinny stosować osoby, u których stwierdzono:

• ciężką niewydolność nerek,
• nadwrażliwość na analogii GLP-1 lub substancje pomocnicze,
• ostre zapalenie trzustki,
• ciężkie choroby przewodu pokarmowego.

Dane przedkliniczne na zwierzętach wykazały, że analogi GLP-1 (albiglutyd, dulaglutyd) toksycznie wpływają na rozwój zarodków i płodów, powodując zaburzenie rozwoju układu szkieletowego i zwiększenie ilości poronień. Ze względu na te negatywne dane przedkliniczne oraz brak danych wpływu analogów GLP-1 na przebieg ciąży u kobiet, nie zaleca się stosowania analogów GLP-1 u kobiet w wieku reprodukcyjnym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji.

Analogi GLP-1 – wspomagają wydzielanie insuliny i opóźniają wchłanianie glukozy

Analogi GLP-1 to jedna z najnowszych grup leków stosowanych w leczeniu cukrzycy typu 2., wspomagających wydzielenie insuliny z komórek beta trzustki oraz opóźniających wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. Jednak stosowanie analogów GLP-1 wiąże się ze stosunkowo wysokim kosztem terapii, a obecnie leki te nie są dostępne na listach leków refundowanych.