Zatrzymywanie wody w organizmie – przyczyny, objawy. Jak się pozbyć nadmiaru wody?

Zatrzymywanie wody w organizmie – najczęstsze przyczyny i objawy

Nasze ciało w dużej mierze składa się z wody, która stanowi średnio około 60% jego masy. Utrzymanie prawidłowego poziomu nawodnienia jest kluczowe dla właściwego funkcjonowania organizmu. Za regulację gospodarki wodnej odpowiadają przede wszystkim nerki, filtrujące płyny i usuwające ich nadmiar. Gdy mechanizm ten ulega zaburzeniu, może dochodzić do nadmiernego gromadzenia się wody w tkankach. Przyczyny tego zjawiska są różnorodne – od nieprawidłowej diety przez zmiany hormonalne, aż po poważniejsze schorzenia.

Jak sprawdzić zatrzymanie wody w organizmie? Objawy

Nadmiar wody może się objawiać uczuciem ciężkości, obrzękami oraz nagłym wzrostem masy ciała. Proste obserwacje mogą pomóc rozpoznać ten problem. Opuchlizna wokół kostek oraz w okolicach stóp, dłoni czy twarzy może wskazywać na nadmiar nagromadzonej wody. Jeśli dodatkowo pojawiają się trudności ze zdjęciem biżuterii lub widoczne odciski od ubrań, warto wykonać prosty test. Polega on na naciśnięciu palcem opuchniętego miejsca – jeśli po ucisku pozostaje wgłębienie, które powoli wraca do pierwotnego kształtu, może to świadczyć o zatrzymaniu wody w tkankach. Pomocne jest także regularne ważenie się, najlepiej rano na czczo – nagły, wyraźny wzrost masy ciała w ciągu kilku dni często jest związany właśnie z retencją płynów.

Zatrzymywanie wody a dieta i styl życia – co nasila obrzęki?

W normalnych warunkach w naszym organizmie nie pojawia się nadmiar wody. Jej poziom bardzo sprawnie regulują nerki, które w razie potrzeby zwiększają ilość wydalanego moczu, usuwając tym samym ewentualne nadwyżki. Proces ten może jednak zostać zaburzony przez rozmaite czynniki, w tym takie, na które mamy bezpośredni wpływ. Mowa o diecie i stylu życia.

Jedzenie zbyt dużo soli

Pierwszym problemem diety współczesnego człowieka jest nadmiar spożywanej soli. Nadmiar dostarczanego z solą sodu powoduje, że jego stężenie w płynie pozakomórkowym rośnie. W odpowiedzi na rosnące stężenie sodu organizm przesuwa wodę do przestrzeni międzykomórkowej, a nerki zmniejszają jej wydalanie.

Dieta uboga w potas 

Problem z sodem potęgowany jest przez dietę ubogą w potas. Stosunek w poziomach sodu i potasu to istotny element równowagi elektrolitowej organizmu. Potas przeciwdziała negatywnym skutkom nadmiaru sodu, pomagając usuwać nadmiar wody z organizmu. Dieta bogata w sól i uboga w potas to prosta droga do zatrzymania wody w organizmie i powstawania obrzęków.

Zbyt małe spożycie wody, a zbyt duże – kofeiny

Małe spożycie wody wbrew pozorom nie rozwiązuje problemu jej nadmiaru, wręcz przeciwnie – organizm traktuje niskie spożycie płynów jako stan zagrożenia odwodnieniem i temu przeciwdziała, magazynując dostępne płyny. Nerki hamują proces wydalania wody i problem tylko się nasila. Jeżeli do niskiego spożycia wody dodamy nadmierne spożycie kofeiny, możemy również spotęgować problem. W dużych ilościach kofeina może działać odwadniająco, a także pośrednio sprzyjać retencji wody poprzez wpływ na poziom kortyzolu. Kluczowy jest umiar – bezpieczne spożycie to około 300–400 mg kofeiny dziennie.

Jedzenie cukrów prostych

Cukry proste to kolejny element diety, który sprzyja gromadzeniu się wody w organizmie. Spożycie cukrów prostych powoduje wyrzut insuliny, która stymuluje nerki do resorpcji sodu. Jego zwiększona ilość zatrzymuje wodę. Dodatkowo nadmiar energii z cukrów prostych gromadzony jest w mięśniach i wątrobie w postaci glikogenu, a 1 gram glikogenu wiąże około 3-4 gramy wody.

Restrykcyjna dieta

Spośród czynników bezpośrednio związanych ze sposobem odżywiania wpływ na zatrzymanie wody w organizmie mogą mieć również diety bardzo restrykcyjne, w tym niskokaloryczne bądź ubogie w białko. Niekorzystnie działa też nadmierne spożycie alkoholu, przewlekły stres, siedzący tryb życia oraz niedobory snu.

Co warto włączyć do diety na zatrzymywanie wody w organizmie, a czego unikać?

>> Preparaty na żylaki, obrzęki i ciężkie nogi bez recepty

Zmiany hormonalne a retencja wody w organizmie u kobiet

Problem nadmiaru wody w organizmie często dotyczy kobiet i jest ściśle związany z fizjologicznymi wahaniami hormonalnymi zachodzącymi w trakcie cyklu miesiączkowego. W jego pierwszej fazie, bezpośrednio po miesiączce, stopniowo rośnie stężenie estrogenów przy jednocześnie niskim poziomie progesteronu. Po owulacji, kiedy pęknięty pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte, rozpoczyna się intensywna produkcja progesteronu, którego rolą jest przygotowanie organizmu na ewentualną ciążę. Zmieniające się proporcje tych hormonów wpływają na aktywność układu renina–angiotensyna–aldosteron, odpowiedzialnego za regulację gospodarki wodno-elektrolitowej. Zwiększona aktywność tego układu oraz zmieniona wrażliwość tkanek na aldosteron sprzyjają zatrzymywaniu sodu, a tym samym także wody w organizmie. Dodatkowo w drugiej fazie cyklu może zwiększać się wrażliwość na sól oraz przejściowo obniżać się wrażliwość tkanek na insulinę, co nasila tendencję do gromadzenia płynów. W efekcie mogą pojawiać się obrzęki, zwłaszcza w obrębie kończyn i twarzy, uczucie ciężkości oraz przejściowy wzrost masy ciała nawet o 2–3 kilogramy. Zmiany te nie są związane z przyrostem tkanki tłuszczowej, lecz wynikają z retencji płynów. 

Co poradzić na retencję wody podczas miesiączki?

Zmiany hormonalne, które towarzyszą poszczególnym fazom cyklu, są nieuniknione, jednak nadmiernemu zatrzymaniu wody w organizmie można w pewnym stopniu przeciwdziałać poprzez wprowadzenie kilku drobnych zmian w diecie i stylu życia. W dniach poprzedzających fazę cyklu, w którym pojawia się opuchlizna, najlepiej ograniczyć spożycie posiłków wysoko przetworzonych oraz soli. Pomaga też picie większej ilości wody, umiarkowana aktywność fizyczna oraz zwiększone spożycie produktów bogatych w potas.

Leki, które mogą powodować zatrzymanie wody w organizmie

Niektóre leki również mogą sprzyjać zatrzymywaniu wody w organizmie, nasilając obrzęki i uczucie ciężkości. Do najczęściej wymienianych należą kortykosteroidy, niektóre leki przeciwzapalne z grupy NLPZ, tabletki antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza, leki przeciwcukrzycowe (glitazony) oraz niektóre leki stosowane w terapii nadciśnienia czy niewydolności serca, w tym blokery kanałów wapniowych. Efekt zatrzymywania płynów  będzie zależny od dawki, czasu stosowania oraz indywidualnej wrażliwości organizmu. Wszelkie niepokojące objawy warto skonsultować z lekarzem.

Kiedy obrzęki i nadmiar wody wymagają wizyty u lekarza?

Choć okresowe zatrzymanie wody w organizmie jest zjawiskiem fizjologicznym, istnieją sytuacje, w których objawy powinny wzbudzić naszą czujność.

• Niepokojące mogą być przede wszystkim obrzęki o dużym nasileniu, utrzymujące się przez dłuższy czas lub w przypadku kobiet pojawiające się niezależnie od fazy cyklu.
• Szczególną uwagę warto zwrócić na obrzęki asymetryczne obejmujące tylko jedną kończynę, a także na nagły, znaczny przyrost masy ciała w krótkim czasie.
• Alarmujące mogą być również objawy towarzyszące, takie jak duszność, uczucie kołatania serca, zmniejszona ilość oddawanego moczu czy przewlekłe zmęczenie. W takich przypadkach retencja płynów może wskazywać na zaburzenia ogólnoustrojowe, m.in. choroby układu sercowo-naczyniowego, nerek, wątroby lub zaburzenia hormonalne.
• Konsultacji lekarskiej wymagają także sytuacje, w których obrzęki nie ustępują mimo modyfikacji stylu życia lub się nasilają.