Po użądleniu pszczoły jak najszybciej usuń żądło, umyj skórę i przyłóż zimny okład. Ból, zaczerwienienie i obrzęk wokół miejsca użądlenia zwykle oznaczają reakcję miejscową. Duszność, obrzęk gardła, silne zawroty głowy albo omdlenie mogą natomiast świadczyć o anafilaksji – wtedy natychmiast podaj w udo przepisaną adrenalinę i wezwij pomoc medyczną.
Użądlenie pszczoły – co robić, gdy ugryzie pszczoła? Jak rozpoznać reakcję alergiczną?
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.

Wiedza w pigułce
- Ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu użądlenia nie muszą oznaczać alergii.
- Nawet duży obrzęk miejscowy nie jest tym samym co anafilaksja.
- Objawy alarmowe to duszność, chrypka, obrzęk języka lub gardła oraz omdlenie. Anafilaksja może wystąpić również bez pokrzywki.
- Po przejściu ogólnoustrojowej reakcji alergicznej należy się skonsultować z alergologiem.
Jakie są objawy alergii na użądlenie pszczoły?
Alergia na jad pszczoły może mieć różne objawy. W klasyfikacji Muellera wyróżniane są 4 stopnie, przy czym objawy z poszczególnych grup mogą ze sobą współwystępować:
- stopień pierwszy: pokrzywka, świąd i ogólne złe samopoczucie,
- stopień drugi: obrzęk naczynioruchowy, ucisk w klatce piersiowej, ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty i zawroty głowy,
- stopień trzeci: duszności, chrypka i świst krtaniowy,
- stopień czwarty: spadek ciśnienia tętniczego, utrata świadomości, nietrzymanie moczu i stolca, sinica.
Najcięższą postacią reakcji alergicznej na jad pszczoły jest anafilaksja, która może zagrażać życiu.
Jak odróżnić objawy reakcji miejscowej od reakcji anafilaktycznej po użądleniu pszczoły?
Typowymi objawami miejscowej reakcji po użądleniu pszczoły są ból, zaczerwienienie, obrzęk i pieczenie w miejscu użądlenia. Obrzęk może się nasilać w ciągu pierwszych godzin po użądleniu i utrzymywać nawet kilka dni. Zdarza się, że obejmuje znaczną część kończyny. Z kolei objawy anafilaksji znacząco wykraczają poza miejsce użądlenia – to objawy ogólnoustrojowe, m.in. rozległa pokrzywka, świąd ciała, obrzęk warg, języka, gardła i powiek, duszność, problemy z oddychaniem, gwałtowny spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy, utrata przytomności, nudności, wymioty i biegunka. Anafilaksja jest stanem bezpośredniego zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Instrukcja pierwszej pomocy po użądleniu pszczoły
- Jeśli w pobliżu nadal znajdują się pszczoły, spokojnie odejdź, aby uniknąć kolejnych użądleń.
- Jak najszybciej usuń żądło, jeśli pozostało w skórze. Można to zrobić przez delikatne zeskrobanie paznokciem lub krawędzią płaskiego przedmiotu (np. karty płatniczej). Nie należy ściskać żądła palcami lub pęsetą, ponieważ może to spowodować dalsze uwalnianie jadu z żądła (na skutek uciśnięcia zbiorniczka jadowego).
- Dokładnie umyj miejsce użądlenia wodą z mydłem, co oczyści skórę i obniży ryzyko zakażenia.
- Do miejsca użądlenia przyłóż zimny okład, który pomoże zmniejszyć ból i obrzęk (lód lub schłodzony kompres powinien być przykładany przez ubranie lub inny materiał, a nie bezpośrednio na skórę).
W celu złagodzenia objawów po użądleniu pszczoły można zastosować produkty lecznicze dostępne bez recepty w aptece (m.in. leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, doustne leki o działaniu przeciwhistaminowym, żele z maleinianem dimetyndenu lub octanowinianem glinu, kremy z hydrokortyzonem).
Pierwsza pomoc po użądleniu przez pszczołę osoby ze zdiagnozowaną alergią na jad pszczół
- Nie zostawiaj osoby samej. Obserwuj jej stan, zwłaszcza oddech, świadomość i objawy ze strony układu krążenia (np. przyspieszone tętno, blada, zimna i spocona skóra).
- Jak najszybciej usuń żądło, najlepiej poprzez jego zeskrobanie paznokciem, jednak nie opóźniaj podania adrenaliny ani wezwania pomocy w celu usunięcia żądła.
- Jeśli poszkodowany posiada przy sobie adrenalinę (w automatycznym wstrzykiwaczu lub w ampułkostrzykawce), jak najszybciej podaj lek w przednio-boczną część uda (można go podać również przez ubranie). Jeżeli po 5–10 minutach od pierwszej dawki adrenaliny objawy anafilaksji nie ustępują albo się nasilają, podaj drugą dawkę leku.
- Wezwij pomoc medyczną pod numerem 112 lub 999 i poinformuj o podejrzeniu anafilaksji po użądleniu przez pszczołę. Jeśli ktoś znajduje się w pobliżu poproś go o wezwanie pomocy.
- Połóż pacjenta na płasko z uniesionymi nogami lub w przypadku wystąpienia duszności – w pozycji półsiedzącej.
- Do momentu przybycia zespołu ratownictwa medycznego obserwuj stan poszkodowanego. Jeśli dojdzie do zatrzymania krążenia, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO).
Ampułkostrzykawki i automatyczne wstrzykiwacze z adrenaliną
Ampułkostrzykawki i automatyczne wstrzykiwacze z adrenaliną służą do wstrzyknięć domięśniowych i są stosowane w stanach zagrożenia życia. Przeznaczone są do natychmiastowego podania adrenaliny (w zewnętrzną stronę uda) pacjentom ze stwierdzonym zwiększonym ryzykiem wystąpienia anafilaksji, w tym osobom z reakcjami anafilaktycznymi w wywiadzie. Adrenalina działa bezpośrednio na układ sercowo-naczyniowy i układ oddechowy poprzez szybkie obkurczenie naczyń tętniczych i rozluźnienie mięśni w płucach (co ułatwia oddychanie), zmniejszenie obrzęku oraz przyspieszenie pracy serca.
Jeśli objawy anafilaksji nie ustąpią, to po 5-10 minutach należy podać drugą dawkę adrenaliny – z tego powodu należy zawsze nosić ze sobą więcej niż jeden wstrzykiwacz.
Odczulanie na jad owadów błonkoskrzydłych
Najskuteczniejszym sposobem ochrony osób, u których po użądleniu pszczoły wystąpiły objawy ogólnoustrojowej alergii na jad, jest immunoterapia jadem owadów, potocznie nazywana odczulaniem. Celem jest modyfikacja odpowiedzi immunologicznej na alergen i uzyskanie tolerancji na jad. Odczulanie zmniejsza ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej po kolejnym użądleniu do około 5%. Bez immunoterapii ryzyko to u osób, które wcześniej przeszły ciężką reakcję alergiczną, wynosi około 60%. Oznacza to, że bez immunoterapii u około 6 na 10 takich osób po kolejnym użądleniu może wystąpić reakcja alergiczna o podobnym nasileniu.
Odczulanie na jad owadów błonkoskrzydłych polega na podawaniu pacjentowi stopniowo zwiększanych dawek oczyszczonego jadu aż do osiągnięcia dawki podtrzymującej. Następnie dawki podtrzymujące podawane są w regularnych odstępach przez określony czas, zwykle kilka lat. Lekarz kwalifikuje pacjenta do immunoterapii, a przed jej rozpoczęciem konieczna jest szczegółowa ocena stanu zdrowia.
Jak zapobiegać użądleniom pszczoły?
- Najlepszym sposobem zapobiegania jest unikanie pszczół. Pszczoły żądlą, gdy poczują się zagrożone lub zestresowane. Nie drażnij owadów, nie podchodź blisko ula lub gniazda dzikich pszczół.
- Pijąc słodkie napoje, jedząc owoce lub słodycze uważaj, czy pszczoły nie próbują się poczęstować. Owady te lubią cukier, wabione jego zapachem mogą usiąść na twoim jedzeniu, wejść do kubka lub butelki. Użądlenie w usta lub połknięcie pszczoły może spowodować skutki groźne dla zdrowia i życia.
- Nie odganiaj pszczoły, gwałtownie wymachując rękami, nie próbuj także jej zgnieść. W ten sposób rozdrażnisz i przestraszysz owada, który może cię użądlić w obronie własnej. Jeśli pszczoła znajduje się w pobliżu, zachowaj spokój i powoli oddal się w inne miejsce.
Użądlenie pszczoły – co robić, gdy ugryzie pszczoła? FAQ
Jeśli poszkodowany ma ampułkostrzykawkę z adrenaliną, należy jak najszybciej podać lek w przednio-boczną części uda (można podać również przez ubranie). Jeżeli po 5–10 minutach od pierwszej dawki adrenaliny objawy anafilaksji nie ustępują albo się nasilają, należy podać drugą dawkę leku.
Tak, immunoterapia jadem owadów, potocznie nazywana odczulaniem, jest najskuteczniejszym sposobem ochrony osób, u których po użądleniu pszczoły wystąpiły objawy ogólnoustrojowej alergii na jad. Odczulanie zmniejsza ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej po kolejnym użądleniu do około 5%. Bez immunoterapii ryzyko to u osób, które wcześniej przeszły ciężką reakcję alergiczną wynosi około 60%. Oznacza to, że bez odczulania u około 6 na 10 takich osób po kolejnym użądleniu może wystąpić reakcja alergiczna o podobnym nasileniu.
Wielokrotne użądlenia pszczół mogą prowadzić do toksycznego zatrucia jadem, a ryzyko poważnych powikłań rośnie wraz z liczbą użądleń. Wskazanie liczby użądleń, jaka byłaby niebezpieczna dla osoby bez alergii, nie jest jednak w pełni możliwe, ponieważ reakcja organizmu zależy od wielu czynników. Na podstawie ilości wprowadzanego jadu pszczoły oraz jego dawki śmiertelnej można przypuszczać, że u osoby nieuczulonej o masie ciała 60–70 kg ryzyko zgonu po użądleniu przez 1000–1500 pszczół wynosi 50%, choć odnotowywano również przypadki śmiertelne po zaledwie 200–500 użądleniach. O ciężkości zatrucia jadem pszczelim decydują wiek i masa ciała, liczba użądleń oraz indywidualne cechy danej osoby (np. stan układu odpornościowego i choroby współistniejące).
Typowy obrzęk po użądleniu pszczoły może się nasilać w ciągu pierwszych godzin po użądleniu i utrzymywać nawet kilka dni. Występuje w miejscu użądlenia wraz z objawami takimi jak zaczerwienienie i pieczenie. Zdarza się, że obejmuje znaczną część danej części ciała np. kończyny. Z kolei reakcja anafilaktyczna jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. W jej przebiegu występują objawy ogólnoustrojowe, do których zaliczamy m.in.: rozległą pokrzywka, świąd ciała, obrzęk warg, języka, gardła i powiek, duszność, problemy z oddychaniem, gwałtowny spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy, utrata przytomności, nudności, wymioty i biegunkę.
Żądło pozostałe w skórze po użądleniu trzeba usunąć jak najszybciej. Można to zrobić przez delikatne zeskrobanie paznokciem lub krawędzią płaskiego przedmiotu (np. karty płatniczej). Nie należy ściskać żądła palcami lub pęsetą, ponieważ może to spowodować dalsze uwalnianie jadu z żądła (na skutek uciśnięcia zbiorniczka jadowego).
Typowymi objawami miejscowej reakcji po użądleniu pszczoły są ból, zaczerwienienie, obrzęk i pieczenie w miejscu użądlenia. Obrzęk może się nasilać w ciągu pierwszych godzin po użądleniu i utrzymywać nawet kilka dni. Zdarza się, że obrzęk obejmuje znaczną część danej części ciała, np. kończyny.
- Ruëff F., Bauer A., Becker S. i wsp. Diagnosis and treatment of Hymenoptera venom allergy: S2k Guideline of the German Society of Allergology and Clinical Immunology (DGAKI) and collaborating societies. Allergologie Select. 2023;7:154–190. doi:10.5414/ALX02430E. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10580978/
- Cardona V., Ansotegui I.J., Ebisawa M. i wsp. World Allergy Organization anaphylaxis guidance 2020. World Allergy Organization Journal. 2020;13(10):100472. doi:10.1016/j.waojou.2020.100472. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7607509/
- Sturm G.J., Varga E.M., Roberts G. i wsp. EAACI guidelines on allergen immunotherapy: Hymenoptera venom allergy. Allergy. 2018;73(4):744–764. https://eaaci.org/guidelines-position-papers/eaaci-guidelines-on-allergen-immunotherapy-hymenoptera-venom-allergy/
- Visscher P.K., Vetter R.S., Camazine S. Removing bee stings. The Lancet. 1996;348(9023):301–302. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8709689/





