Olej z czarnuszki – właściwości, dawkowanie. Jak stosować?

Olej z czarnuszki (Oleum Nigelle) ma charakterystyczny, wyrazisty smak i korzenny zapach, jednak nie to jest jego największą zaletą. Od wieków znane są także jego właściwości prozdrowotne. Co warto o nim wiedzieć?

Co to jest czarnuszka?

Olej z czarnuszki tłoczy się na zimno z nasion czarnuszki siewnej (Nigella sativa), znanej także jako czarnuszka ogrodowa, czarnucha, kmin czarny lub kąkolnica.

Ta niewysoka (do 45 cm), jednoroczna roślina o kwitnących od czerwca do września białych lub niebieskich kwiatach jest kuzynką jaskrów polnych, przylaszczek i zawilców – podobnie jak one należy do rodziny jaskrowatych.

Czarnuszkę i jej zalety znano już w Asyrii i starożytnym Egipcie, cenili ją Grecy i Rzymianie.  Od co najmniej 2 tysięcy lat jest stosowana w wielu miejscach świata nie tylko jako przyprawa, ale także jako lek na najróżniejsze choroby. Jest jedną z najlepiej poznanych roślin o potencjale prozdrowotnym. O tym, jak bardzo ją ceniono, najlepiej świadczy powiedzonko, że leczy wszystko oprócz śmierci.

Choć czarnuszka siewna pochodzi z ciepłych krajów (Europa Południowa, Afryka Północna, Azja Południowo-Zachodnia), jest z powodzeniem uprawiana w wielu krajach na całym świecie (np. w Pakistanie, Syrii, Turcji Arabii Saudyjskiej i Indiach). Rośnie także w południowej Polsce.

Nasion czarnuszki używa się nie tylko do tłoczenia oleju. Można je także mielić, przyrządzać z nich napary, odwary, nalewki i syrop albo dodawać do potraw w całości.

Czarnuszka w smaku przypomina pieprz. Tym się jednak od niego różni, że nie drażni błony śluzowej żołądka. Bez obaw zatem można ją dodawać do swoich sałatek, surówek, mięs czy pieczywa wypiekanego w domu.

Olej z czarnuszki – skład

Z nasion czarnuszki można wyizolować 30-50 proc. oleju.

– Głównymi składnikami oleju z czarnuszki są wielonienasycone kwasy tłuszczowe:

• linolowy, czyli omega-6,
• oleinowy, czyli omega-9,
• a także w śladowej ilości alfa-linolenowy, czyli omega-3
• oraz bardzo rzadko w przyrodzie występujący w przyrodzie kwas eikozadienowy

– mówi dr Joanna Pieczyńska, bromatolog z Katedry i Zakładu Bromatologii i Dietetyki Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Olej z czarnuszki zawiera także związki czynne olejku eterycznego, m.in. tymochinon, tymohydrochinon, ditymochinon, p-cymen, karwakrol, nigellon i tymol. W oleju z czarnuszki znajdziemy także wiele innych cennych składników, w tym witaminy, np. witaminę E i biotynę oraz sole mineralne: wapń, cynk, miedź, potas i żelazo.

Olej z czarnuszki jest gęsty, ma ciemny kolor i mocny korzenny smak. Stosować go można jedynie na zimno, gdyż podgrzany traci swoje właściwości.

Olej z czarnuszki – właściwości

Czarnuszkę od wieków wykorzystywano w leczeniu najróżniejszych dolegliwości, od chorób układu oddechowego i pokarmowego, poprzez choroby nerek i układu krążenia, po zmiany skórne spowodowane trądzikiem, alergią lub łuszczycą. Stosowano ją nawet przy żółtaczce, bólu zębów i po ukąszeniu węży.

Na cholesterol, na odporność, na skórę Olej z czarnuszki zawiera korzystne dla zdrowia wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz olejki eteryczne. Jest silnym antyoksydantem, spowalnia proces starzenia organizmu. Czarnuszka i tłoczony z niej olej polecana jest osobom z chorobami układu krążenia, zmagającym się z grzybicą, trądzikiem, atopowym zapaleniem skóry, diabetykom i alergikom. Zobacz produkt

Wśród potwierdzonych właściwości prozdrowotnych nasion czarnuszki (a – przypomnijmy – to właśnie z nich tłoczy się olej) wymienia się działanie:

• antyoksydacyjne (przeciwutleniające)
• przeciwzapalne
• przeciwgoraczkowe
• przeciwwrzodowe
• przeciwalergiczne
• zapobiegające uszkodzeniom miąższu wątroby i nerek
• obniżające zawartość cholesterolu i trójglicerydów we krwi, a przez to zmniejszające ryzyko zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy
• hipotensyjne (obniżające ciśnienie krwi)
• przeciwbólowe
• rozkurczowe
• przciwbakteryjne
• przeciwgrzybicze
• przeciwpasożytnicze
• przeciwcukrzycowe
• mukolityczne (rozrzedzające wydzieliny w drogach oddechowych)
• wzmacniające system odpornościowy4
• przeciwnowotworowe

Jak piszą autorki artykułu „Właściwości prozdrowotne czarnuszki siewnej i jej znaczenie w leczeniu dny moczanowej” (Forum Zaburzeń Metabolicznych 2018, tom 9, nr 3), czarnuszka „działa także regulująco w zaburzeniach cyklu miesięcznego i pobudzająco na laktację. Wykorzystuje się również jej właściwości we wspomaganiu leczenia chorób autoimmunologicznych, w tym w reumatyzmie. Wyniki badań wykazują korzystny wpływ stosowania czarnuszki we wspomaganiu terapii osób z uogólnionym stanem zapalnym, jak również z hiperurykemią”. Autorki uważają za zasadne wprowadzenie czarnuszki do diety pacjentów w trakcie leczenia dny moczanowej.

Właściwości czarnuszki (a więc i oleju z czarnuszki) wciąż są badane. Sporo wiadomo już o jej wpływie na przebieg alergii.

– Liczne badania kliniczne potwierdzają skuteczność nasion czarnuszki siewnej oraz pozyskiwanego z nich oleju w łagodzeniu objawów chorób alergicznych – mówi dr Joanna Pieczyńska. – Chodzi nie tylko o katar sienny, ale również objawy astmy oskrzelowej i wyprysku. Nasiona czarnuszki siewnej zawierają ponad 100 związków aktywnych, a łagodzenie objawów alergii wynika z antyhistaminowych właściwości tych substancji. Na przykład tymochinon, główny składnik tych nasion, bierze udział w hamowaniu uwalniania histaminy i prawdopodobnie wiąże się z receptorami histaminowymi. Korzystny wpływ podawania nasion z czarnuszki stwierdzono zwłaszcza u pacjentów leczonych swoistą immunoterapią, a więc tzw. odczulaniem. Dowiedziono również, że olej z nasion czarnuszki łagodzi objawy alergii, takie jak niedrożność, świąd i wyciek wodnistej wydzieliny z nosa. Zmniejsza także częstość kichania, przerost małżowin nosowych i bladość śluzówek.

Czarnuszka a nowotwory

– Z badań wynika, że Nigella sativa wykazuje wiele właściwości odpowiadających mechanizmom działania przeciwnowotworowego – mówi dr Pieczyńska. – Przede wszystkim chodzi o to, że wpływa na cykl komórkowy komórek nowotworowych poprzez hamowanie syntezy kwasów nukleinowych. Dzięki niej dochodzi także do hamowania ukrwienia w obrębie guza. Oprócz wspomnianego działania przeciwutleniającego wspomaga też wywołanie śmierci komórek nowotworowych. Zawdzięczamy to wszystko w głównej mierze tymochinonowi, ditymochinonowi oraz α-hederynie.

Badane są oczywiście także pozostałe właściwości czarnuszki, a naukowcy coraz lepiej znają mechanizm wpływu zawartych w niej poszczególnych substancji na skomplikowane procesy, które zachodzą w naszym ciele.

Czarnuszka a poziom cukru we krwi

Ten sami tymochinon, który rozprawia się z komórkami rakowymi, wspólnie z olejkiem eterycznym radzi sobie również ze zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi i z niewystarczającym wydzielaniem insuliny. Nie bez znaczenia dla stanu zdrowia cukrzyka jest również zawarta w nasionach czarnuszki kwercetyna. Przyczynia się ona do normalizacji stężenia cukru we krwi, zwiększając zawartość glikogenu w wątrobie. Zwiększa również wydzielanie insuliny przez trzustkę nawet o 70 procent. W badaniach na szczurach udowodniono, że czarnuszka pomaga także w leczeniu osteopenii, która jest jednym z powikłań cukrzycy.

Olej z czarnuszki na włosy i skórę twarzy

Olej z czarnuszki (a także inne preparaty przygotowywane z jej nasion) może być także stosowany zewnętrznie.

Jak piszą Agata Kaźmierczak, Dominika Wcisło-Dziadecka i Nikola Zmarzły w opublikowanym w Postępach Nauk Medycznych artykule „Zdrowie z natury – czarnuszka siewna w produktach kosmetycznych i leczniczych”, ze względu na obecność tymochinonu, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, niogellonu, karwakrolu i olei, korzysta się z czarnuszki m.in. przy leczeniu:

• zmian alergicznych, np. egzemy, wyprysków czy podrażnień
• atopowego zapalenia skóry (AZS)
• trądziku
• grzybic
• łupieżu
• zmian wywołanych ukąszeniami owadów

Preparaty i kosmetyki na bazie nasion z czarnuszki służą także do:

• utrzymania i poprawy elastyczności skóry
• oczyszczania twarzy
• masażu
• ochrony skóry przed słońcem
• wzmacniania włosów
• produkcji perfum

Na odsiecz skórze z AZS Nienasycone kwasy tłuszczowe z oleju z czarnuszki w połączeniu z d-panthenolem, witaminą E i betainą to kompozycja idealna do pielęgnacji skóry z AZS lub innymi reakcjami alergicznymi oraz po nadmiernym opalaniu. Kosmetyk nawilża i uelastycznia skórę, poprawia funkcjonowanie warstwy lipidowej naskórka. Zamów Nigellum Krem z czarnuszką

Olej z czarnuszki – dawkowanie

Jak stosować olej z czarnuszki? Dzienna dawka oleju z czarnuszki to 500–1000 mg. Najlepiej przyjmować ją w 2–3 porcjach.

Olej z czarnuszki – przeciwwskazania

Oleju z czarnuszki nie powinny stosować kobiety w ciąży i dzieci poniżej 3 roku życia.

Olej z czarnuszki – trwałość

Olej z czarnuszki jest dość trwały.

– Dzięki wysokiej zawartości związków przeciwutleniających olej z czarnuszki jest bardziej odporny na procesy utleniania i przez to bardziej stabilny niż np. olej lniany – mówi dr Pieczyńska. 

Nie oznacza to oczywiście, że olej z czarnuszki jest niezniszczalny. Trzeba go przechowywać w ciemnej butelce i zużyć w okresie wskazanym przez producenta.

Olej z czarnuszki w kuchni

Olej z czarnuszki jest wykorzystywany także w kuchni. Dodaje się go m.in. do sałatek, kasz oraz wszędzie tam, gdzie można go stosować bez konieczności podgrzewania.

Do pieczywa, mięs, marynat i serów lepiej natomiast dodać nasiona w całości. Robiono to od wieków w wielu miejscach świata: czarnuszka jest znana w kuchni indyjskiej, egipskiej i na środkowym Wschodzie. Jest m.in. składnikiem curry i łagodniejszym dla żołądka zamiennikiem pieprzu.

Źródła:

1. Właściwości prozdrowotne czarnuszki siewnej i jej znaczenie w leczeniu dny moczanowej, Roksana Jurczak, Julita Reguła, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2018;9(3):95-102.

2. Nigella sativa L. związki czynne, aktywność biologiczna, Dorota Mańkowska, Wiesława Byłka, Katedra i Zakład Farmakognozji Uniwersytet Medyczny, Poznań

3. Zdrowie z natury – czarnuszka siewna w produktach kosmetycznych i leczniczych, Agata Kaźmierczak, Dominika Wcisło-Dziadecka, Nikola Zmarzły, Postępy Nauk Medycznych, 2018; XXXI(1A): 61-64