Z badania „Kleszczowe zapalenie mózgu. Wiedza, praktyki i profilaktyka wśród Polek i Polaków” wynika, że Polacy obawiają się kleszczy i chorób przez nie przenoszonych, ale ich wiedza jest wybiórcza, a mitów na temat zagrożenia nie brakuje (1).
Kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce
Wiedza w pigułce
- Polacy boją się kleszczy, ale nie podejmują działań profilaktycznych. Mimo świadomości zagrożenia boreliozą i kleszczowym zapaleniem mózgu większość osób nie szczepi się przeciw KZM.1
- Ryzyko zakażenia KZM rośnie. Do najważniejszych czynników ryzyka należą: życie na wsi, posiadanie psa, częste spacery i prace ogrodowe.2 Liczba zachorowań wzrosła z 805 (2024 rok) do 935 przypadków (2025 rok).3
- KZM na poważny, dwufazowy przebieg. Choroba zaczyna się objawami grypopodobnymi, po czym może dojść do zajęcia układu nerwowego i wystąpienia objawów neurologicznych.4
- Szczepienie przeciwko KZM jest skuteczną ochroną. Obejmuje trzy dawki szczepienia podstawowego, a następnie dawki przypominające podawane co 3–5 lat w zależności od wieku.5
Dlaczego Polacy bagatelizują KZM?
Z raportu Health&Social Review jasno wynika, że strach przed kleszczami nie przekłada się na działania profilaktyczne. Polacy obawiają się boreliozy, ale nie szczepią się przeciw KZM mimo faktu, że to choroba o cięższym przebiegu.
Zidentyfikowano kluczowe czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na KZM. Zamieszkiwanie na terenach wiejskich, posiadanie psa jako zwierzęcia domowego, częste spacery oraz prowadzenie prac ogrodowych istotnie zwiększają szansę na kontakt z kleszczem i potencjalne zakażenie.2 Liczba zachorowań na KZM wzrasta. Zgodnie z danymi NIZP PZH, w Polsce w 2024 roku zgłoszono 805 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, natomiast w 2025 roku – 935 przypadków (definicja przypadku UE, dane wstępne).3
Wirus, który uderza w mózg
Przebieg KZM to klasyczny dwufazowy proces, który rozpoczyna się od objawów przypominających grypę. Jednak to drugi etap choroby niesie zagrożenie. Jeśli organizm okaże się słabszy i wirus dostanie się do układu nerwowego, następuje chwilowa poprawa. Trwa nie dłużej niż trzy dni. Po tym następuje nawrót dolegliwości: do bólu głowy i gorączki dochodzą objawy neurologiczne.4
Szczepienie jest uznawaną metodą profilaktyki kleszczowego zapalenia mózgu
W 2025 roku farmaceuci zyskali uprawnienia – mogą m.in. przeprowadzać szczepienia ochronne u dorosłych bezpośrednio w aptekach.5 Szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) podaje się w kilku dawkach. Na początku stosuje się szczepienie podstawowe, które obejmuje trzy dawki. Dwie pierwsze dawki można podać w krótkim odstępie czasu, natomiast trzecia dawka jest podawana po kilku miesiącach.
Aby utrzymać ochronę w kolejnych latach, stosuje się dawki przypominające. Pierwsza dawka przypominająca jest podawana po trzech latach od zakończenia szczepienia podstawowego, a kolejne zazwyczaj co pięć lat. U osób po 65. roku życia dawki przypominające zaleca się podawać częściej – co trzy lata.6
Materiał powstał w ramach kampanii edukacyjnej „Nie igraj z kleszczem. Zaszczep się”.
Materiał sponsorowany przygotowany na zlecenie: Pfizer Polska Sp. z o.o., ul. Żwirki i Wigury 16B, 02-092 Warszawa.
- Tomasz Sobierajski, Patrycja Rzucidło-Zając, Igor Grzesiak, Choroby przewlekłe a postawy wobec szczepień. Analiza przekonań. Warszawa 2025, Raport Health&Social Review, Ośrodek Badań Socjomedycznych, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2025
- Nygren T.M., Pilic A., Bohmer M.M. et al. (2022). Tick-Borne Encephalitis Risk Increases with Dog Ownership, Frequent Walks, and Gardening: A Case-Control Study in Germany 2018– 2020. Microorganisms. 10(4): 690
- Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB, Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. oraz w porównywalnym okresie 2024 r., https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/INF_25_12B.pdf (dostęp 03.2026)
- Zdrowie PAP. (b.d.). Kleszcze nie tylko w lasach. Rośnie zagrożenie KZM, https://zdrowie.pap.pl/profilaktyka/kleszcze-nie-tylko-w-lasach-rosnie-zagrozenie-kzm (dostęp: 03.2026)
- Ministerstwo Zdrowia – pacjent.gov.pl. „Zaszczep się u farmaceuty”. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-u-farmaceuty (dostęp: 01.2026)
- Na podstawie informacji opublikowanych w ramach projektu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH) https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu (dostęp: 01.2026)
