Ospa wietrzna zwykle przebiega łagodnie u dzieci, ale u dorosłych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością może prowadzić do ciężkich powikłań, jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu czy sepsa. Dlatego dwudawkowe szczepienie przeciwko ospie wietrznej – częściowo obowiązkowe i bezpłatne w wybranych grupach – jest zalecane wszystkim, którzy nie chorowali.
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej – kalendarz, liczba dawek, wskazania i koszt szczepionki
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
📌 Wiedza w pigułce
- Podstawowy schemat szczepienia przeciw ospie wietrznej obejmuje 2 dawki szczepionki zwykle podawane od 12. miesiąca życia w odstępie co najmniej 6 tygodni, a najlepiej ok. 3 miesięcy.
- Szczepienie przeciw ospie jest w Polsce obowiązkowe i bezpłatne m.in. dla dzieci w żłobkach i klubach dziecięcych oraz dzieci z upośledzeniem odporności, a także dla osób z ich bliskiego otoczenia, jeśli nie chorowały wcześniej.
- Poza grupami objętymi obowiązkiem szczepienie jest zalecane i płatne dla wszystkich dzieci oraz dorosłych, którzy nie chorowali na ospę.
- Cena jednej dawki szczepionki przeciw ospie wietrznej wynosi zwykle ok. 240–300 zł plus ewentualny koszt kwalifikacji i podania w placówkach prywatnych.
Co to jest ospa wietrzna?
Ospa wietrzna (Varicella) to zakaźna choroba wirusowa, najczęściej występująca u dzieci. Jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością, u których może prowadzić do powikłań, np. zakażeń bakteryjnych, zapalenia płuc czy powikłań neurologicznych. Również u dzieci, które drapią pęcherze powstające podczas choroby, może powodować nadkażenia bakteryjne oraz pozostawić nieestetyczne blizny. Ospa wietrzna nie jest tym samym, co ospa prawdziwa, która została właśnie dzięki szczepieniom całkowicie wyeliminowana w 1980 roku.
Dlaczego ospa wietrzna jest groźna? Powikłania u dzieci i dorosłych
Najczęstsze powikłania ospy wietrznej to właśnie bakteryjne nadkażenia skóry paciorkowcami lub gronkowcami, wynikające z drapania zmian. Nadkażenia mogą prowadzić do pojawienia się blizn, ropni, a w skrajnych przypadkach do martwiczego zapalenia powięzi lub sepsy.
Do pozostałych powikłań zaliczamy:
- powikłania neurologiczne: zapalenie móżdżku (objawiające się ataksją, oczopląsem), zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych;
- zapalenie płuc: zarówno ospowe, jak i wtórne bakteryjne; szczególnie niebezpieczne u dorosłych i kobiet w ciąży.
- zapalenie ucha środkowego, stawów, wątroby, mięśnia sercowego, a także powikłania okulistyczne (zapalenie rogówki, spojówek).
Do długofalowych skutków zachorowania na ospę należy zaliczyć półpasiec – wirus ospy (VZV) pozostaje w organizmie i może reaktywować się po latach właśnie jako bolesny półpasiec.
Ile dawek obejmuje szczepienie na ospę?
Szczepienie przeciw ospie wietrznej polega na podaniu dwóch dawek szczepionki zawierającej osłabiony wirus – podskórnie lub domięśniowo. Dwudawkowy cykl znacząco zwiększa ochronę przed zachorowaniem i ciężkim przebiegiem choroby. Dawki podawane są w odstępie co najmniej 6 tygodni. Zalecany odstęp między dawkami to minimum 3 miesiące (dla osób <13 lat) lub 4 tygodnie (dla osób >13 lat).
Kiedy najlepiej się szczepić przeciwko ospie?
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej można rozpocząć po ukończeniu 9. miesiąca życia, jednak zaleca się podanie pierwszej dawki po 12. miesiącu życia, optymalnie między 12. a 18. miesiącem. Po kontakcie z osobą chorą na ospę szczepienie można podać do 72 godzin od ekspozycji, by zmniejszyć ryzyko zachorowania.
Czy dorośli mogą się szczepić przeciwko ospie?
Dorośli też mogą się zaszczepić przeciw ospie wietrznej, jeśli nie chorowali wcześniej na ospę i nie byli szczepieni wcześniej dwiema dawkami. Szczepienie u dorosłych jest szczególnie zalecane, ponieważ ospa właśnie u nich częściej prowadzi do powikłań. Niektórzy lekarze proponują też badanie poziomu przeciwciał (test serologiczny) u dorosłych, by sprawdzić, czy faktycznie trzeba szczepić – szczególnie w sytuacji, gdy ktoś nie jest pewien, czy chorował.
Kiedy szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe i bezpłatne?
Obowiązkowe i bezpłatne szczepienie (do 19. roku życia) przysługuje:
- dzieciom uczęszczającym do żłobków i do klubów dziecięcych;
- dzieciom przebywającym w domach dziecka, rodzinach zastępczych, placówkach opiekuńczo-wychowawczych;
- dzieciom z upośledzeniem odporności, zakażonym HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym/chemioterapią.
Bezpłatne szczepienie należy się także osobom z otoczenia powyższych grup, jeśli w przeszłości nie chorowały na ospę.
Komu szczepienie przeciwko ospie jest zalecane?
Szczepienie jest zalecane (ale i płatne):
- wszystkim dzieciom, które nie przechorowały ospy, szczególnie przed pójściem do przedszkola/szkoły;
- osobom dorosłym, które nie chorowały na ospę, w szczególności kobietom planującym ciążę (szczepienie minimum miesiąc przed zajściem w ciążę).
Szczepienie rozpoczęte przed ukończeniem wieku, dla którego jest obowiązkowe, jest kontynuowane bezpłatnie.
Cena szczepionki przeciw ospie wietrznej – ile kosztuje pełny cykl szczepienia?
Cena jednej dawki szczepionki przeciw ospie w aptece zwykle wynosi około 240–300 zł. Trzeba podać 2 dawki, więc całkowity koszt może wynieść w przybliżeniu 480–600 zł tylko za lek, do tego należy doliczyć koszt kwalifikacji i podania – w przychodni prywatnej to ok. 100 zł lub więcej, w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia odbywa się to bezpłatnie. Warto przy tym pamiętać, że samodzielny zakup szczepionki i jej transport do miejsca szczepienia powinien odbywać się w trosce o bezpieczeństwo preparatu i w warunkach zaleconych przez producenta.
>> Torebki termiczne do przewozu insulin i szczepionek
Zalecenia po szczepieniu na ospę wietrzną
Po szczepieniu zaleca się przede wszystkim obserwację pod kątem wystąpienia gorączki i lekkiej wysypki (nawet od 5 do 26 dni po). Zazwyczaj nie ma potrzeby izolacji osoby zaszczepionej, jednak należy unikać bliskiego kontaktu z osobami o bardzo niskiej odporności przez ok. 6 tygodni. Można normalnie funkcjonować, a w razie gorączki stosować paracetamol. U około 5 proc. osób zaszczepionych może pojawić się łagodna wysypka (kilka grudek/pęcherzyków). Gorączka występuje nawet do 2 tygodni po szczepieniu, ale wystarczy stosowanie paracetamolu. Nie ma przeciwwskazań, aby dzieci uczęszczały po szczepieniu do żłobka, przedszkola czy szkoły. Dość często, u około 20 proc. zaszczepionych, pojawiają się obrzęk lub ból w miejscu wkłucia, co zazwyczaj samoistnie ustępuje w ciągu 1-2 dni.
>> Leki przeciwbólowe z paracetamolem bez recepty
Szczepienie przeciwko ospie a ciąża
Szczepionka przeciw ospie wietrznej nie jest zalecana w czasie ciąży – jest to szczepionka z żywym wirusem. Kobiety planujące ciążę, które nie chorowały i nie były szczepione, często są zachęcane do zaszczepienia przed zajściem w ciążę – na minimum miesiąc przed.
Jak długo utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki na ospę wietrzną?
Po szczepieniu bardzo rzadko występuje poronna postać ospy wietrznej. Szczepienie zabezpiecza przed objawami i powikłaniami ospy wietrznej na całe życie. Skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka, przekracza 95%. Szczepionka podana do 3 dni od ekspozycji jest skuteczna w około 90%.
>> Ospa – pudry w płynie, żele, pasty na ospę wietrzną
Szczepienie przeciwko ospie – FAQ
W przypadku szczepienia odpłatnego cena jednej dawki szczepionki to zwykle ok. 240–300 zł, więc pełne zaszczepienie (2 dawki) oznacza koszt ok. 480–600 zł za preparat, do czego w placówkach prywatnych dochodzi opłata za kwalifikację i podanie (zwykle ok. 100 zł lub więcej).
Tak, dorośli, którzy nie chorowali na ospę i nie byli szczepieni, mogą i powinni rozważyć szczepienie, zwłaszcza że u nich ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań jest wyraźnie większe. Jeśli nie ma pewności co do przebycia choroby, przed szczepieniem zaleca się zbadanie poziomu przeciwciał.
Dwudawkowe szczepienie zapewnia wysoką i długotrwałą ochronę przed zachorowaniem i powikłaniami (skuteczność oceniana jest na ponad 90–95%), a po podaniu mogą wystąpić łagodne i przemijające działania niepożądane, takie jak gorączka, niewielka wysypka, obrzęk lub ból w miejscu wkłucia, które zwykle ustępują samoistnie.
Obowiązkowe i bezpłatne (do 19. roku życia) jest szczepienie dzieci uczęszczających do żłobków i klubów dziecięcych oraz w części innych grup ryzyka, a także osób z ich otoczenia, jeśli nie chorowały na ospę.
Szczepienie można rozpocząć po ukończeniu 9. miesiąca życia, ale zaleca się podanie pierwszej dawki po 12. miesiącu, najlepiej między 12. a 18. miesiącem życia. Pełny schemat obejmuje 2 dawki w odstępie co najmniej 6 tygodni (najczęściej ok. 3 miesięcy).
