Liczne doniesienia naukowe wskazują, że mikroflora jelit to potencjalnie istotny element m.in. w kształtowaniu się i działaniu układu immunologicznego. W związku z tym pojawiło się wiele teorii, a w konsekwencji terapii, które mają pomóc także osobom z alergiami. W jaki sposób jelita łączą się z tematem alergii?
Czy alergia zaczyna się od jelit?
Wiedza w pigułce
- Mikrobiota jelitowa zmienia się przez całe życie. Na jej skład wpływają m.in. sposób porodu, dieta, przebyte infekcje, stosowanie antybiotyków oraz styl życia. Czynniki te mogą pośrednio oddziaływać również na funkcjonowanie układu odpornościowego.
- Coraz więcej badań wskazuje na związek zaburzeń mikrobioty z rozwojem chorób alergicznych, jednak nie oznacza to, że sama dysbioza jest bezpośrednią przyczyną alergii. Nadal trwają badania nad tym mechanizmem.
- Nie istnieje jedna dieta ani jeden probiotyk, które skutecznie zapobiegają wszystkim alergiom. Ewentualna probiotykoterapia powinna być dostosowana do konkretnego wskazania i opierać się na aktualnych zaleceniach medycznych.
- Wspieraniu prawidłowej mikrobioty sprzyjają m.in. zróżnicowana dieta bogata w błonnik, fermentowane produkty spożywcze oraz unikanie niepotrzebnej antybiotykoterapii.
Jakiś czas temu popularny producent jogurtów używał w swojej reklamie hasła „odporność z brzucha”. Czy można uznać je wyłącznie za chwyt reklamowy? W jaki sposób jogurt, który zawiera probiotyczne bakterie, może wpływać na działanie układu immunologicznego?
Jelita a odporność
Popularne ostatnio stwierdzenie, że 70 proc. odporności pochodzi z jelit ma swoje silne uzasadnienie. Chodzi tu przede wszystkim o GALT, czyli tkankę limfatyczną związaną ze śluzówkami przewodu pokarmowego. Zapewnia ona silną miejscową ochronę błony śluzowej. Jest integralnym elementem systemowego układu odpornościowego związanego z błonami śluzowymi, tzw. MALT, i stanowi łącznik między wszystkimi śluzówkami organizmu.
Upraszczając: to właśnie w jelitach zachodzi najwięcej procesów związanych z tzw. obroną śluzówkową, a bytująca w nich mikroflora ma bezpośredni wypływ na kształtowanie się i działanie układu immunologicznego. Dlaczego jest tak ważna?
Gdzie zaczyna się alergia pokarmowa?
Pierwszymi trenerami dla układu immunologicznego jest właśnie mikroflora jelit. Zwróćmy uwagę, że nasze dobre bakterie jelitowe są tolerowane przez organizm, czyli nie powodują powstawania odpowiedzi immunologicznej. Tymczasem, gdy do organizmu dostaje się patogen, np. bakteria chorobotwórcza, taki proces natychmiast jest uruchamiany. Co więcej, bakterie jelitowe biorą aktywny udział w prawidłowym przebiegu tej reakcji.
Nadal jednak pozostaje pytanie jak ma się to do alergii? Aby to zrozumieć trzeba wiedzieć, że każda alergia pokarmowa jest związana z nieprawidłowym działaniem układu immunologicznego. Bakterie jelitowe odpowiedzialne są między innymi za aktywację tych limfocytów (komórek układu odpornościowego), które dbają o zachowanie równowagi cytokinowej w organizmie. Jej brak jest przyczyną między innymi chorób autoimmunologicznych i alergii.
Zadbaj o mikroflorę jelit
Opisany mechanizm to zaledwie bardzo uproszczona wersja malutkiego wycinka działania układu immunologicznego. Można podsumować związek jelit i układu odpornościowego jako jeden (ale nie jedyny) element, który znacząco wpływa na nasz stan zdrowia. Na szczęście mamy dość duży wpływ na nasze jelita i mikroflorę.
Odpowiednia dieta bogata w skrobię oporną oraz rozważne wsparcie probiotykami to dwa pierwsze kroki do tego, aby przywrócić równowagę cytokinową i pomóc sobie w walce z alergią.
Nieszczelne jelito a alergia
Z tematem jelit i alergii wiąże się też kilka kontrowersji. Dotyczą one przede wszystkim tematu wpływu nieszczelności jelit na rozwój alergii IgG-zależnej, czyli opóźnionej. Pojawia się coraz więcej publikacji, które wskazują przesiąkliwość jelit za jeden z czynników wywołujących przewlekły stan zapalny. Jednak nadal w oficjalnych stanowiskach alergologów temat alergii opóźnionych i związanych z nią dolegliwości pozostaje zagadnieniem z dziedziny bardziej medycyny alternatywnej niż akademickiej. Powodem jest ciągle zbyt mała liczba badań, która mogłaby jednoznacznie potwierdzić istnienie alergii IgG-zależnych.
Z podobnych powodów nadal nie ma konkretnych zaleceń dotyczących np. probiotykoterapii, która mogłaby pomagać w walce z alergią. Doświadczenia pacjentów i lekarzy, którzy zalecają między innymi dietę eliminacyjną czy probiotykoterapię opartą na badaniach na nadwrażliwości pokarmowe, to nadal za mało, aby uznać te działania za złoty standard. Warto jednak wykorzystać wiedzę, którą mamy już na tym etapie i wprowadzić kilka zmian żywieniowych oraz probiotyki.
Czy alergia zaczyna się od jelit? – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Nie. Chociaż mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę w regulacji odporności, obecnie nie ma dowodów, że jej odbudowa pozwala wyleczyć alergię. Postępowanie w chorobach alergicznych powinno opierać się na rozpoznaniu przyczyny dolegliwości i leczeniu zgodnym z zaleceniami lekarza.
Obecnie nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać probiotyki jako skuteczną metodę zapobiegania wszystkim chorobom alergicznym. W niektórych sytuacjach mogą być one elementem wspierającym prawidłową mikrobiotę jelitową, jednak ich stosowanie powinno uwzględniać aktualne zalecenia medyczne i indywidualne potrzeby pacjenta.
Mikrobiota jelitowa uczestniczy w kształtowaniu odpowiedzi układu odpornościowego, dlatego jej zaburzenia są uznawane za jeden z czynników, które mogą wpływać na ryzyko rozwoju chorób alergicznych. Należy jednak pamiętać, że alergia ma złożone podłoże i jej występowanie zależy również od predyspozycji genetycznych oraz czynników środowiskowych.
Przewlekłe bóle brzucha, biegunki, zaparcia, obecność krwi w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała lub długo utrzymujące się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego wymagają diagnostyki lekarskiej. Objawy te nie muszą mieć związku z alergią i mogą świadczyć o innych chorobach.
- Nowak-Wegrzyn A., Sicherer S.H. Food Allergy: A Practical Guide. Springer; 2024.
- Sicherer S.H., Sampson H.A. Food allergy: Epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2024.
- Czerwińska M., Lange E. (red.). Dietoterapia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, wyd. 2023.
