Farmakoterapia astmy oskrzelowej

W historii terapii astmy oskrzelowej przełomowy był rok 1969, kiedy włączono do leczenia wybiórczy lek rozkurczający mięśniówkę oskrzela. Wybiórczy, czyli reagujący jedynie z receptorami w ścianie oskrzela. Nieco później, bo w latach 80. opatentowano wziewną drogę  podawania sterydów (GKS), co okazało  się kamieniem milowym w leczeniu chorób  płuc, w tym astmy oskrzelowej.

>> Grafenowy czujnik zbada oddech astmatyka

Astma pod kontrolą

Astma powodowana jest stanem zapalnym w drogach oddechowych. Stąd skutecznymi w minimalizowaniu objawów choroby są leki o działaniu przeciwzapalnym. Mówiąc o kontroli objawów klinicznych astmy oskrzelowej bierze się pod uwagę kilka elementów:

• minimalizowanie objawów chorobowych,
• powrót do normalnej aktywności życiowej, 
• utrzymanie wydolności układu oddechowego na poziomie najbardziej zbliżonym do prawidłowego,
• zapobieganie zaostrzeniom astmy,
• unikanie skutków niepożądanych stosowanych leków,
• niedopuszczenie do zgonu z powodu astmy.

Leki przeciwzapalne dla astmatyków

Stosowane w farmakoterapii astmy oskrzelowej leki możemy podzielić na dwie odrębne grupy, wyróżnione ze względu na okoliczności ich podawania. Tzw. leki kontrolujące przebieg choroby mają za zadanie zmniejszyć stan zapalny oskrzeli oraz jego następstwa. Powinny być przyjmowane regularnie i długoterminowo. Efekt ich działania jest widoczny po paru godzinach od przyjęcia i może utrzymywać się nawet dobę. 

Do tej grupy zalicza się:

• glikokortykosteroidy (GKS) wziewne,
• długo działające B-mimetyki, 
• długo działające cholinolityki, 
• inne, nowe leki.

Druga grupa to leki stosowane doraźnie. Są to preparaty szybko znoszące skurcz oskrzeli oraz towarzyszące mu objawy: świszczący oddech, uczucie ściskania w klatce piersiowej oraz kaszel. Tę grupę leków charakteryzuje bardzo szybka (w ciągu kilku minut) i stosunkowo krótka (do 4−6 godzin) dynamika działania. Leki te stosuje się w sytuacjach nagłego pogorszenia się stanu zdrowia chorego m.in. w przypadku wystąpienia napadu astmy.

Należą do nich:

• szybko działające B-mimetyki,
• krótko działające wziewne cholinolityki.

Sterydy wziewne

Glikokortykosteroidy (GKS) są najskuteczniejszymi preparatami przeciwzapalnymi, stosowanymi w leczeniu astmy. Z tego względu również uważa się je za najlepsze leki kontrolujące przebieg choroby. Powodują poprawę czynności płuc, zmniejszają objawy choroby, nadreaktywność oskrzeli oraz częstość i ciężkość zaostrzeń, a co za tym idzie, poprawiają jakość życia pacjenta. GKS, przyjmowane długotrwale w małych lub średnich dawkach i krótkotrwałe w dużych dawkach, są lekami bezpiecznym. Ich skutki uboczne sprowadzają się do działań niepożądanych na struktury dróg oddechowych, zanim lek dotrze do płuc. 

Można do nich zaliczyć: 

• grzybicę jamy ustnej i gardła,
• chrypkę,
• kaszel z podrażnienia. 

W celu uniknięcia nieprzyjemnych skutków ubocznych bezpośrednio po każdej inhalacji lekiem zaleca się dokładne, kilkukrotne płukanie jamy ustnej i gardła wodą w taki sposób, jak korzysta się z płynów do higieny jamy ustnej. Długotrwałe stosowanie GKS wziewnych w dużych dawkach może doprowadzić do wystąpienia ogólnoustrojowych skutków ubocznych.

B2-mimetyki wziewne

Substancje wybiórczo pobudzające receptory B2 adrenergiczne, będące częścią układu współczulnego. Receptory te odpowiadają między innymi za poszerzenie światła zwężonych dróg oddechowych poprzez rozkurcz mięśniówki gładkiej oskrzeli. Ponadto zwiększają oczyszczanie i zmniejszają przepuszczalność ich naczyń krwionośnych. Dodatkowo hamują działanie komórek układu odpornościowego, w wyniku czego przyczyniają się do ograniczenia stanu zapalnego.

Długo działające B-mimetyki są dołączane do terapii, gdy przyjmowany GKS wziewny nie gwarantuje pełnej kontroli choroby. Leki powinno się stosować łącznie, najlepiej w jednym inhalatorze.

Krótko działające B-mimetyki wykorzystywane są wyłącznie do opanowania objawów astmy. Są one również  skuteczne w zapobieganiu napadom skurczu oskrzeli wywoływanym aktywnością fizyczną. Działania  niepożądane  występują częściej podczas używania leków krótko działających.

Należą do nich: 

• przyspieszone bicie serca,
• drżenie mięśniowe, 
• obniżony poziom potasu we krwi.

Cholinolityki wziewne

Stanowią alternatywę do B-mimetyków w terapii astmy oskrzelowej. Charakteryzują się jednak znacznie słabszym od nich działaniem. Są to związki reagujące z receptorami muskarynowymi, będącymi częścią układu autonomicznego przywspółczulnego.

Przeciwdziałają skurczom oraz rozszerzają  oskrzela, zapobiegając tym samym, stanom ich spastyczności. Stosowane są najczęściej, gdy obserwuje się nasilone działania niepożądane przy przyjmowaniu B2-mimetyków oraz u pacjentów z ciężkim zaostrzeniem choroby.

Do skutków ubocznych  przyjmowania cholinolityków należą:

• suchość w jamie ustnej, 
• gorzki smak w ustach.

W charakter choroby wpisują się nawracające napady duszności i świstów o różnym  nasileniu i różnej częstości, z okresami remisji oraz zaostrzeń objawów. Ważne jest ciągłe monitorowania przebiegu choroby. Stały kontakt z lekarzem daje możliwość oceny stanu pacjenta, dostosowania leków, zoptymalizowania ich dawek oraz drogi podania w zależności od aktualnego stanu zdrowia pacjenta.