Szczepienia nie kończą się w dzieciństwie — w dorosłym życiu nadal odgrywają kluczową rolę w ochronie zdrowia. Z czasem odporność na niektóre choroby słabnie, a część szczepionek wymaga dawek przypominających. Przeczytaj, które szczepienia są zalecane dla dorosłych, kiedy warto je wykonać i kto powinien szczególnie o nich pamiętać.
Zalecane szczepienia dla dorosłych. Przeciwko jakim chorobom się zaszczepić?
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Szczepienia dorosłych są konieczne, ponieważ odporność z czasem słabnie, a część preparatów wymaga dawek przypominających.
- Najważniejsze szczepienia zalecane dla dorosłych to szczepienie przeciwko grypie, COVID-19, DTP, MMR, WZW B, HPV, pneumokokom, RSV i półpaścowi.
- Zakres szczepień zalecanych zależy od wieku, stanu zdrowia, stylu życia i historii szczepień.
- Część szczepień jest refundowana lub bezpłatna, szczególnie dla seniorów i kobiet w ciąży.
Szczepienia a odporność – jak działa immunizacja u dorosłych?
Szczepienia ochronne kojarzymy zazwyczaj z małymi dziećmi, ale są one równie ważne w przypadku dorosłych. Dlaczego? Niektóre szczepionki wymagają dawek podtrzymujących – odporność po zaszczepieniu się w dzieciństwie może być mniejsza. Brak kontynuacji szczepienia może spowodować większe narażenie na zachorowanie. Poza tym część chorób zakaźnych potencjalnie niegroźnych dla osób młodszych może mieć znacznie cięższy, a nawet niebezpieczny przebieg u osób starszych. Dlatego warto zapoznać się z obowiązującym kalendarzem szczepień dla dorosłych i rozważyć wykonanie szczepień ochronnych.
Czym się różnią szczepienia obowiązkowe od szczepień zalecanych?
Szczepienia obowiązkowe dotyczą dzieci (do 19. roku życia, u dorosłych – szczególnie narażonych zawodowo lub z ciężkimi zaburzeniami odporności) i są w pełni finansowane z budżetu państwa. Ich wykonywanie na szeroką skalę gwarantuje utrzymanie tzw. odporności zbiorowej, co zabezpiecza przed szerzeniem się niebezpiecznych chorób zakaźnych, jak odra, polio czy gruźlica.
Szczepienia zalecane przeznaczone są głównie dla dorosłych (niektóre także dla dzieci i młodzieży). Część jest darmowa, są także pełnopłatne. Ich wykonywanie stanowi rozszerzony zakres ochrony przed chorobami zakaźnymi, których przebieg u dorosłych może być cięższy i częściej prowadzi do powikłań. Zakres szczepień zalecanych się zmienia, np. w ostatnich latach do szczepień zalecanych dla osób dorosłych, szczególnie po 65. roku życia, Główny Inspektorat Sanitarny dodał dwie szczepionki – przeciwko RSV i półpaścowi. Na liście szczepień zalecanych znajdziemy także wszelkie szczepienia na choroby tropikalne, które wykonujemy przed planowanym wyjazdem w rejony endemiczne dla konkretnych chorób.
Przykładowe szczepienia zalecane dla dorosłych
Szczepienie MMR
To szczepienie skojarzone, zapewniające odporność przeciwko odrze, śwince i różyczce. Szczepienie MMR wykonuje się obowiązkowo między 13. a 15. miesiącem życia i podaje dawkę przypominającą w 6. roku życia. Dorośli, którzy nie zostali zaszczepieni, mogą przyjąć szczepienie w każdym wieku. Zalecane są dwie dawki w odstępie 4. tygodni. Pełne szczepienie, czyli przyjęcie dwóch dawek, zapewnia długotrwałą i wysoką ochronę.
Szczepionka DTP
Pod nazwą DTP kryje się szczepionka skojarzona przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. Szczepienie to jest ujęte w kalendarzu szczepień obowiązkowych dla dzieci. Dla zachowania pełnej odporności przez całe życie konieczne są szczepienia przypominające co 10 lat. Takie szczepienie u dorosłych może być wykonywane szczepionką skojarzoną zawierającą wszystkie trzy komponenty albo preparatem pozbawionym komponenty krztuścowej lub można skorzystać ze szczepionki monowalentnej na tężec. Schematy szczepień należy uzgodnić z lekarzem.
Najnowsze szczepionki zalecane dorosłym – RSV i półpasiec
RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, wywołuje chorobę zakaźną dróg oddechowych, charakteryzującą się m.in. silnym, męczącym i duszącym kaszlem. Na jej ciężki przebieg szczególnie narażone są osoby starsze, zwłaszcza chorujące na cukrzycę, choroby układu oddechowego i choroby serca, a także noworodki i niemowlęta. Aby zapewnić im ochronę, szczepienie zaleca się kobietom w ciąży. Szczepienie na RSV wykonuje się w schemacie jednodawkowym.
Szczepienie przeciwko półpaścowi zalecane jest jedynie dorosłym, w tym szczególnie osobom starszym. Dlaczego? Półpasiec jest ściśle związany z przechorowaniem ospy wietrznej – za obie choroby odpowiada ten sam wirus. Podczas osłabienia organizmu dochodzi do reaktywacji uśpionego patogenu. Zazwyczaj choroba występuje wiele lat po przechorowaniu ospy, dlatego na półpasiec nie szczepi się dzieci – szczepienie zalecane jest dla osób powyżej 50. roku życia. Dwie dawki szczepionki zapewniają trwałą ochronę i skutecznie zabezpieczają przed powikłaniami.
Kalendarz szczepień zalecanych dla dorosłych – co i kiedy warto przyjąć?
Szczepienie | Zalecany wiek |
grypa | powyżej 19. roku życia |
błonica, tężec, krztusiec (szczepienie DTP) | |
odra, świnka, różyczka (szczepienie MMR) | |
ospa wietrzna | |
COVID-19 | |
wirusowe zapalenie wątroby typu B | |
wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) | 19.-49. rok życia |
półpasiec | powyżej 50. roku życia |
pneumokoki | |
syncytialny wirus oddechowy (RSV) | powyżej 60. roku życia |
Kalendarz szczepień zalecanych rekomenduje również szczepienia przeciw:
- meningokokom,
- kleszczowemu zapaleniu mózgu,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu A
dla osób dorosłych z dodatkowymi czynnikami ryzyka, związanymi np. z pracą czy stylem życia.
>> Preparaty na odporność - kapsułki, syropy, żelki, tabletki wspomagające odporność
Jak sprawdzić historię szczepień i uzupełnić braki?
Ustalając kalendarz szczepień zalecanych, należy uwzględnić szczepienia, które już przyjęliśmy w przeszłości. Gdzie szukać takich informacji? Najlepszym źródłem takiej wiedzy jest książeczka zdrowia dziecka oraz karta szczepień w naszej przychodni, jeśli jest do niej dostęp. Niestety nie ma ogólnej bazy informacji o przyjętych szczepionkach, ale możemy spróbować posiłkować się historycznymi kalendarzami szczepień dostępnymi na stronie PZH. Według rocznika urodzenia można sprawdzić obowiązujący wówczas kalendarz szczepień, choć daje nam to jedynie przypuszczenia. Potrzebę i przebieg szczepień najlepiej omówić z lekarzem.
Ile kosztują zalecane szczepienia dla dorosłych i co jest refundowane?
Wśród szczepień zalecanych znajdziemy szczepienia pełnopłatne, wydawane z odpłatnością zniżkową, a także bezpłatne.
- Najwięcej bezpłatnych szczepień przysługuje osobom 65+: grypa, COVID-19, RSV, półpasiec, DTP, a także szczepienie przeciwko pneumokokom dla osób ze zwiększonym ryzykiem zachorowania.
- Dla osób poniżej 65. roku życia bezpłatnie przysługuje jedynie szczepionka na COVID-19, a także szczepienie kobiet w ciąży na RSV i DTP.
- 50% refundacja obejmuje szczepienie dorosłych przeciwko HPV (koszt ok. 140 zł za dawkę). Z podobną zniżką można zakupić szczepionkę na grypę.
- Pozostałe szczepionki pełnopłatne to koszt od kilkudziesięciu do kilkuset złotych za dawkę.
>> Leki na przeziębienie i grypę, suplementy na przeziębienie i grypę
Zalecane szczepienia dla dorosłych - FAQ
Szczepionka DTP to preparat skojarzony, dzięki któremu zaszczepimy się jednocześnie na błonicę, tężec i krztusiec. Szczepienie rozpoczyna się w wieku niemowlęcym, a dawki przypominające zapewniające trwałą ochronę przed zachorowaniem należy podawać co 10 lat przez całe życie. Dodatkowo jeśli nie mamy pewności co do wykonania szczepienia na tężec w przeszłości, należy je wykonać, kiedy doszło do urazu mogącego grozić zakażeniem rany bakteriami Clostridium tetani.
Nie ma obowiązku ani tym bardziej przymusu szczepień dla osób dorosłych - ostatnia taka sytuacja na szeroką skalę miała miejsce w 1963 roku z powodu epidemii ospy prawdziwej, która wybuchła we Wrocławiu. Szczepienia zalecane dla dorosłych są dobrowolne, ale należy pamiętać, że z punktu widzenia naszego zdrowia są równie ważne, co szczepienia obowiązkowe.
Większość szczepionek zalecanych osobom dorosłym to preparaty pełnopłatne. Dorośli zaszczepią się darmowo jedynie na Covid-19. Dodatkowo kobiety ciężarne mogą się darmowo zaszczepić na DTP i RSV oraz na grypę. Większa liczba bezpłatnych szczepionek przysługuje seniorom po 65 roku życia.
Powyżej 40. roku życia zaleca się sezonowe szczepienia na grypę i COVID-19, a także dawki przypominające DTP co 10 lat. Warto zaszczepić się przeciwko WZW typu B, jeżeli szczepienie to nie było wykonywane w przeszłości. Można rozważyć szczepienie na RSV, półpasiec i pneumokoki, zwłaszcza kiedy jest się w grupie zwiększonego ryzyka. W celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień należy skonsultować się z lekarzem.
Dla dorosłych zaleca się szczepienia przeciwko:
- błonicy, tężcowi, krztuścowi (DTP)
- odrze, śwince, różyczce (MMR) - jeśli nie było wykonywane w przeszłości
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B ( WZW B)
- grypie i COVID-19
- RSV i półpaścowi - zwłaszcza dla osób starszych
- pneumokokom
- wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV)
- ospie wietrznej.
Osobom obciążonym dodatkowymi czynnikami ryzyka związanymi z pracą i stylem życia zaleca się dodatkowo szczepienia przeciwko:
- kleszczowemu zapaleniu mózgu
- mieningokokom
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu A.
