Osteomalacja – czym jest „miękkość kości”, jakie są jej objawy i metody leczenia?

Co to jest osteomalacja?

Osteomalacja (z gr. osteon, kość i malakia, miękkość) to metaboliczna choroba kości polegająca na niedostatecznej mineralizacji osseiny, czyli organicznej macierzy kostnej. Osseina jest substancją międzykomórkową, zawiera białka niekolagenowe (osteonektyna, osteokalcyna) oraz kolagen I typu, które nadają kości elastyczność i wytrzymałość mechaniczną. Przesycona jest solami mineralnymi, przede wszystkim wapniem, fosforem i magnezem, których współdziałanie jest kluczowe dla właściwej struktury i funkcji kości. Osteomalacja dotyczy wyłącznie osób dorosłych po zakończonym procesie wzrostu, czyli już po zrośnięciu nasad kości długich z trzonami. U dzieci osteomalacja nie występuje (zaburzenia mineralizacji kości wieku dziecięcego to krzywica). Ryzyko rozwoju osteomalacji rośnie z wiekiem – chorobę stwierdza się przede wszystkim u osób starszych, często po 80. roku życia. 

>> Suplementy na stawy - tabletki, kapsułki, saszetki

Osteomalacja – przyczyny

Najczęstszą przyczyną osteomalacji są niedobory witaminy D lub zaburzenia jej przemiany, a także niewystarczająca podaż wapnia i fosforanów w diecie. Rzadziej do rozwoju osteomalacji dochodzi w konsekwencji przewlekłych chorób przewodu pokarmowego oraz nerek czy wątroby.

Jakie są objawy osteomalacji?

Osteomalacja często rozpoczyna się od niespecyficznego, rozlanego bólu w okolicy lędźwiowej oraz w udach, który następnie rozprzestrzenia się np. na ramiona czy żebra. Wraz z rozwojem choroby pacjenci mogą skarżyć się na następujące dolegliwości:

• bóle stawów i kości, szczególnie w obszarze miednicy, kręgosłupa, kończyn dolnych
• wrażliwość kości na dotyk
• osłabienie mięśni
• ogólne zmęczenie
• utrudnione chodzenie (charakterystyczny kaczy chód)
• utrudnione wykonywanie takich czynności, jak wstawanie z krzesła czy korzystanie ze schodów
• nogi wykrzywiające się w kształt litery O
• zwiększona podatność na złamania
• hipokalcemia (dodatni objaw Chvostka)

Osteoporoza a osteomalacja

Osteomalacja – kiedy do lekarza?

Każdy pacjent obserwujący u siebie niepokojące objawy mogące wskazywać na rozwój osteomalacji, w tym przede wszystkim rozlane bóle kości, wyraźne osłabienie mięśni i coraz większe trudności w chodzeniu czy wstawaniu, powinien pilnie skonsultować się z lekarzem. Diagnostyka osteomalacji obejmuje m.in. badania laboratoryjne krwi, a wyniki mogące wskazywać na rozwój choroby to m.in.

• zmniejszone stężenie wapnia
• zmniejszone stężenie fosforanów
• zmniejszone stężenie aktywnej formy witaminy D (25-OH-D
• zwiększone stężenie fosfatazy alkalicznej (ALP)

Na osteomalację wskazuje też wrażliwość kości na ucisk oraz ewentualne deformacje kości. Badanie rentgenowskie pokazuje zmiany dopiero w zaawansowanych stadiach osteomalacji, a badanie densytometryczne pozwala zróżnicować chorobę z osteoporozą.

Na czm polega leczenie osteomalacji?

Najważniejszym postępowaniem u pacjentów z rozpoznaną osteomalacją jest suplementacja preparatami witaminy D w odpowiednich dawkach oraz w razie potrzeby preparatami wapnia. W przypadku stwierdzenia niedoboru fosforanów wynikającego z niedoboru witaminy D, wystarczające jest wyrównanie jej stężenia do prawidłowego poziomu. W innych przypadkach stosuje się leczenie choroby podstawowej, przyczyniającej się do niedoborów mineralnych oraz dietoterapię (jadłospis bogaty m.in. w mleko i jego przetwory).

Czy osteomalację można wyleczyć?

W większości przypadków wczesnego rozpoznania osteomalacji, suplementacja preparatami witaminy D i wapnia w ciągu kilku miesięcy pozwala na całkowite wyleczenie choroby. Zaleca się, by każdy pacjent wyleczony z osteomalacji oraz profilaktycznie każdy senior stosował rutynową suplementację preparatami witaminy D przez cały rok. Dotyczy to również osób z grupy ryzyka niedoborów witaminy D, czyli osób przewlekłe chorych, hospitalizowanych, przebywających w domach opieki lub osób niepełnosprawnych spędzających większość czasu w swoich mieszkaniach. Dawka suplementu powinna być ustalona indywidualnie dla pacjenta przez jego lekarza.   

FAQ
Czym różni się osteomalacja od osteoporozy?

Osteomalacja polega na nieprawidłowej mineralizacji nowo powstającej tkanki kostnej, przez co kości stają się mniej odporne na obciążenia, natomiast osteoporoza oznacza przede wszystkim zmniejszenie masy i zaburzenie mikroarchitektury kości. Obie choroby mogą zwiększać ryzyko złamań, ale wymagają odmiennej diagnostyki i leczenia przyczynowego.
Czy osteomalację można całkowicie wyleczyć?

W wielu przypadkach tak — jeśli choroba wynika z niedoboru witaminy D, wapnia lub zaburzeń podaży składników odżywczych, odpowiednio wcześnie wdrożone leczenie przyczynowe może doprowadzić do ustąpienia dolegliwości i poprawy mineralizacji kości. Gdy osteomalacja jest następstwem choroby nerek, przewodu pokarmowego, choroby genetycznej lub utraty fosforanów przez nerki, terapia musi być dobrana do mechanizmu zaburzeń mineralnych.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu osteomalacji?

Lekarz ocenia przede wszystkim stężenie 25-hydroksywitaminy D [25(OH)D], wapnia, fosforanów, fosfatazy alkalicznej (ALP), parathormonu (PTH), a zależnie od sytuacji także parametry funkcji nerek, wątroby i gospodarki fosforanowej. Biopsja kości jest metodą referencyjną, ale z uwagi na inwazyjność wykorzystuje się ją głównie wtedy, gdy rozpoznanie lub przyczyna osteomalacji pozostają niejasne.
Czy sama densytometria rozpoznaje osteomalację?

Nie. Densytometria DXA mierzy mineralną gęstość kości, ale nie rozstrzyga, czy jej obniżenie jest skutkiem osteoporozy, osteomalacji czy innego problemu metabolicznego. Rozpoznanie osteomalacji opiera się na obrazie klinicznym, badaniach laboratoryjnych oraz — w wybranych przypadkach — badaniach obrazowych i ocenie specjalistycznej.