Nietrzymanie moczu – przyczyny, rodzaje i leczenie niekontrolowanego wycieku moczu

Nietrzymanie moczu – u kogo może się pojawić?

Na nietrzymanie moczu, zwane też inkontynencją, chorują kobiety i mężczyźni. Wśród osób młodszych schorzenie dotyka przede wszystkim kobiet po naturalnych porodach (zagrożenie rośnie wraz z liczbą ciąż i porodów) oraz aktywnie uprawiających sporty takie jak taniec czy biegi długodystansowe. Nietrzymanie moczu może też towarzyszyć niektórym chorobom, np. cukrzycy, chorobom krążenia, neurodegeneracyjnym (np. choroba Alzheimera czy Parkinsona), a także być wynikiem operacji, urazów lub efektem ubocznym zażywania leków.

>> Preparaty i akcesoria dla układu moczowego

Na czym polega nietrzymanie moczu?

Przed niekontrolowanym wyciekiem chronią mięśnie dna miednicy, a zwłaszcza zwieracz cewki moczowej, który można kontrolować. W trakcie mikcji zwieracz otwiera się, a mięśnie pęcherza kurczą się, aby wypchnąć mocz na zewnątrz. Dzięki temu mechanizmowi możliwe jest utrzymanie moczu w pęcherzu do czasu, gdy będzie możliwe skorzystanie z toalety.

Jakie są rodzaje nietrzymania moczu?

Do niekontrolowanego wycieku moczu może dochodzić z różnych przyczyn, zarówno urologicznych, jak i pozaurologicznych, a lekarze wyróżniają kilka typów choroby. 

Nietrzymanie moczu wysiłkowe 

Najczęściej spotykany rodzaj, dotyczący głównie kobiet w wieku menopauzalnym, pacjentek chorujących na niektóre schorzenia układu moczowo-płciowego, kobiet ciężarnych i po naturalnych porodach, a także kobiet otyłych. Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest konsekwencją niewydolności zwieracza i osłabienia mięśni dna macicy, a do wycieku moczu dochodzi najczęściej podczas wysiłku fizycznego, nagłego ruchu, dźwignięcia ciężaru czy napięcia mięśni spowodowanego kaszlem, kichaniem, śmiechem i innymi czynnościami zwiększającymi ciśnienie w jamie brzusznej.

Nietrzymanie moczu z naglącym parciem

Pojawia się w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej aktywności mięśni pęcherza, a zwłaszcza niehamowanych skurczów mięśnia wypieracza. Pacjent czuje bardzo silne parcie nawet przy niewielkim wypełnieniu pęcherza, po czym dochodzi do niekontrolowanego wycieku moczu. Zdarzenia takie mogą mieć miejsce podczas zmiany pozycji ciała, pod wpływem dźwięku lejącej się wody czy w trakcie stosunku płciowego. Wycieki mogą zdarzać się zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy, podczas snu. Ten rodzaj choroby wiąże się często z nadreaktywnością pęcherza moczowego i charakteryzuje się wyciekaniem dużych ilości moczu. U kobiet rozpoznawany jest rzadziej niż wysiłkowe nietrzymanie moczu, jest jednak najczęstszym rodzajem nietrzymania moczu u mężczyzn i często wiąże się z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego powodującym niedrożność ujścia pęcherza moczowego.

Nietrzymanie moczu z przepełnienia 

Spowodowane jest słabym skurczem wypieracza lub zablokowaniem cewki moczowej, a mocz wycieka bezwiednie, stale lub okresowo, z przepełnionego i  rozciągniętego pęcherza. Ten typ może występować u mężczyzn z powiększonym gruczołem krokowym.  

Typ mieszany

Jest połączeniem wycieku z powodu parcia naglącego oraz wycieku wysiłkowego (najczęściej podczas kichania, śmiechu).

Moczenie nocne

Każdy wyciek moczu podczas snu, termin często używany do określenia niekontrolowanego oddawania moczu przez dzieci w wieku powyżej 3 lat (w większości przypadków problem ten znika sam do 5. roku życia). 

Pozacewkowe nietrzymanie moczu

Wyciek moczu inną drogą niż ujście zewnętrzne cewki moczowe (np. przez przetokę pęcherzowo–pochwową).

Nietrzymanie moczu po porodzie

W czasie ciąży niektóre z mięśni dna miednicy rozciągają się nawet czterokrotnie, co już w znaczący sposób zaburza ich normalną pracę. Co więcej, miednica w czasie ciąży zmienia swoje ustawienie, a w organizmie kobiety zachodzą bardzo istotne zmiany w gospodarce hormonalnej, wpływające również na funkcje tych mięśni. Ogromnym wyzwaniem dla mięśni dna macicy jest jednak przede wszystkim naturalny poród, a do czynników ryzyka nietrzymania moczu po porodzie należy:

• duża masa noworodka
• długotrwała akcja porodowa
• uraz krocza podczas porodu
• zastosowanie kleszczy lub próżnio ciągu
• podanie oksytocyny
• zaawansowany wiek matki

Nietrzymanie moczu po ciąży i porodzie najczęściej ma charakter wysiłkowy, a do incydentów gubienia moczu dochodzi podczas czynności przebiegających ze wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej i miednicy mniejszej. Problem ten dotyczy również części kobiet, które rodziły przez cesarskie cięcie – z powodu zmian, które zaszły w mięśniówce dna macicy w czasie ciąży, a czasem też w związku z podanym podczas operacji znieczuleniem. Objawy u matek zazwyczaj zmniejszają się, gdy organizm zaczyna się regenerować po ciąży. Zagrożeniem są jednak kolejne ciąże – wieloródki znacznie częściej zmagają się z problem nietrzymania moczu, które może doskwierać im nawet przez kilka lat po ostatnim porodzie. 

Do jakiego lekarza się zgłosić z nietrzymaniem moczu?

Nietrzymanie moczu zawsze jest objawem nieprawidłowym, nawet jeśli dotyczy seniorów, wieloródek lub wyciek jest niewielki. W przypadku stwierdzenia problemu należy się zgłosić do lekarza rodzinnego, ginekologa lub urologa. Wskazana jest też konsultacja z fizjoterapeutą uroginekologicznym.

Nietrzymanie moczu – zalecenia

Postępowanie zależy od przyczyny niekontrolowanych wycieków i może obejmować:

• wzmacnianie mięśni dna miednicy (ćwiczenie mięśni Kegla) w wielu przypadkach prowadzące do całkowitego ustąpienia problemu; ćwiczenia trzeba wykonywać regularnie, co najmniej 3 razy dziennie i co najmniej przez 3 miesiące
• chirurgiczne leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu, m.in. zabiegi podwieszenia szyi pęcherza, operacje pętlowe
• zabiegi wstrzykiwania substancji wypełniających w okolice cewki moczowej
• trening pęcherza prowadzący do rzadszego występowania parcia i lepszej kontroli nad potrzebą oddania moczu
• odstawienie leków oraz substancji działających moczopędnie
• leczenie przerostu gruczołu prostaty
• odstawienie alkoholu i kofeiny
• zmniejszenie masy ciała, leczenie otyłości
• w moczeniu nocnym – ograniczenie ilości spożywanych płynów tuż przed położeniem się do łóżka (zaleca się, by ostatni napój wypijać ok. 2-4 godziny przed zaśnięciem)
• prowadzenie dziennika mikcji, czyli statystyki dobowego oddawania moczu
• stosowanie wkładek urologicznych pozwalających utrzymać suchość i neutralizujących przykry zapach moczu
• szczególne dbanie o higienę intymną, podmywanie się po każdym incydencie wycieku moczu, stosowanie chusteczek antybakteryjnych.

Jakie leki się stosuje na nietrzymanie moczu?

• M.in. fezoterodyny, oksybutyniny, solifenacyny, tolterodyny i trospium) w sytuacji, gdy trening pęcherza nie dał oczekiwanych rezultatów
• dopochwowa terapia estrogenami u kobiet w wieku pomenopauzalnym
• wstrzykiwanie botuliny do mięśni pęcherza, stymulacja nerwów krzyżowych – gdy zawiodły inne metody.