Hemoroidy – co to jest, objawy i przyczyny choroby hemoroidalnej

Czym są hemoroidy (guzki krwawnicze)?

Guzki krwawnicze lub hemoroidalne – wewnętrzne i zewnętrzne – ma każdy człowiek. Składają się one z licznych połączeń tętniczo-żylnych wypełnionych krwią. Uszczelniają kanał odbytu i wspierają pracę zwieraczy, umożliwiając kontrolę nad oddawaniem gazów i stolca. Podczas defekacji są dociskane do ściany jelita, a krew odpływa z nich do naczyń krwionośnych, co umożliwia wypróżnienie. Dopiero gdy w guzkach dojdzie do zastoju krwi żylnej lub do zakrzepów i gdy zaczynają boleć lub krwawić, mamy do czynienia z chorobą hemoroidalną i dopiero wówczas powinniśmy nazywać je hemoroidami. 

Objawy hemoroidów – jak je rozpoznać?

Gdy guzki krwawnicze są patologicznie powiększone, nabrzmiałe lub objęte stanem zapalnym, krew nie odpływa z nich prawidłowo, co powoduje różne dolegliwości. Przede wszystkim wyraźny jest dyskomfort w okolicy odbytu odczuwany przez dłuższy czas, nie tylko podczas wypróżnienia. 
Do innych objawów hemoroidów zaliczamy:

• swędzenie lub pieczenie,
• uczucie podrażnienia,
• wrażenie niepełnego wypróżnienia,
• rozpierający ból o różnym natężeniu.

Niekiedy guzki wypadają na zewnątrz odbytu i można ich dotknąć. Gdy w guzkach dochodzi do zakrzepów bądź pęknięcia żyły, ból jest znaczny, a w okolicy odbytu pojawia się charakterystyczna bolesna sina grudka. Gdy ustąpi stan zaostrzenia, hemoroidy mogą się cofnąć, a objawy złagodnieć.

Krwawienie z odbytu – kiedy to hemoroidy, a kiedy coś poważniejszego?

Symptomem, który bezwzględnie powinien nas skłonić do wizyty u lekarza, jest krwawienie z odbytu. Guzki odbytu krwawią przy wypróżnieniach, zwłaszcza przy zaparciach – dlatego krew, która wtedy się pojawia, jest świeża i jasna. Może się pojawić w postaci niewielkich śladów na papierze toaletowym, silniejsze krwawienie widać będzie w muszli albo na powierzchni stolca. 
Większe skrzepy, ciemnoczerwone pasma krwi lub stolce w kolorze czarnym są sygnałem poważniejszych schorzeń, które wymagają innych, obszerniejszych badań i diagnozy.

Stopnie zaawansowania hemoroidów (I–IV)

Choroba hemoroidalna dzieli się na cztery stadia:

• Stadium I – powiększone guzki widoczne jedynie przy badaniu, nie wypadają poza kanał odbytu. Może pojawiać się bezbolesne krwawienie, ból lub dyskomfort.
• Stadium II – hemoroidy wypadają podczas parcia (defekacja, kaszel, ćwiczenia) i cofają się samoistnie. Występuje krwawienie, świąt i uczucie niepełnego wypróżnienia.
• Stadium III – żylaki odbytu wypadają przy niewielkim wysiłku, wymagają ręcznego odprowadzenia. Nasilony ból, obrzęk oraz wysięk.
• Stadium IV – guzki stale pozostają na zewnątrz i nie można ich odprowadzić. Hemoroidy są uwypuklone i towarzyszy im silny ból oraz częste krwawienie.

Rodzaje hemoroidów: wewnętrzne i zewnętrzne

Guzki krwawnicze dzielimy głównie ze względu na ich położenie anatomiczne. 

• Hemoroidy wewnętrzne umiejscowione są powyżej linii grzebieniastej (brzeg odbytu) i pokryte są błoną śluzową odbytnicy. W początkowych fazach niewidoczne i niewyczuwalne. Rzadko powodują ból, ale do ich głównych objawów zaliczamy krwawienie podczas wypróżnień.
• Hemoroidy zewnętrzne położone są poniżej linii odbytu. Pokrywa je skóra odbytu i widoczne są jako ciemniejsze, sine guzki. Ze względu na bogate unerwienie tej okolicy często bywają bolesne. Powodują świąd, pieczenie i dyskomfort.

Z jakimi chorobami można pomylić hemoroidy?

Niektóre schorzenia wykazują objawy podobne do hemoroidów.

• Ostry, kłujący ból powstający szczególnie przy defekacji i utrzymujący się po wypróżnieniu jest charakterystyczny dla szczeliny odbytu. Widoczna jest w postaci liniowej, pękniętej szczeliny śluzówki.
• Wydzielanie płynu lub ropy z okolic odbytu może wskazywać na przetokę. Często widoczne jest zewnętrzne ujście przetoki i ropień. Przetoki pojawiają się również podczas choroby Leśniowskiego - Crohna.
• Choroby zapalne jelit dają objawy w postaci bólów brzucha, wzdęć, krwawień z jelit i ogólnego osłabienia. Pojawiają się zaburzenia perystaltyki jelit w postaci zaparć lub biegunek oraz utrata masy ciała.
• Rak odbytnicy lub jelita grubego powoduje postępujące krwawienie, wahania rytmu wypróżnień i utratę masy działa. Guz może być wyczuwalny przy badaniu per rectum i daje uczucie obcego ciała w odbycie.

Przyczyny hemoroidów – skąd się biorą guzki krwawnicze?

Przyczyną choroby hemoroidalnej, powiększenia guzków krwawniczych jest zwiększone ciśnienie krwi lub jej zastój w splotach żylnych w okolicy odbytu. Może ono być stałe lub czasowe i mogą je wywołać:

• siedzący tryb życia,
• skłonność do zaparć lub biegunki,
• intensywne treningi, 
• osłabienie tkanki łącznej z wiekiem lub przy zaburzeniach genetycznych,
• długotrwałe siedzenie na muszli klozetowej,
• inne choroby jak wrodzone wady naczyń krwionośnych, guzy miednicy małej, marskość wątroby.

Hemoroidy w ciąży. Czy to powód do niepokoju?

Hemoroidy pojawiają się u kobiet w ciąży bardzo często - z przypadłością tą boryka się około 25-35% ciężarnych. Ucisk powiększonej macicy na żyły główne i sploty naczyń odbytniczych utrudnia odpływ krwi co w konsekwencji może prowadzić do rozwoju żylaków odbytu. Wzrastające stężenie progesteronu rozszerza naczynia krwionośne (jego stężenie rośnie znacząco w II i III trymestrze) i zwiększa ich objętość sprzyjając powstawaniu hemoroidów. Brak ruchu i siedzący tryb życia nie pomagają w utrzymaniu odpowiednich funkcji żył odbytniczych. Kobiety nie powinny rezygnować ze swoich aktywności, a wykonywanie ćwiczeń przeznaczonych dla ciężarnych pomaga w prawidłowym rozwoju zarówno dziecka jak i matki. Warto wiedzieć, że hemoroidy ustępują zazwyczaj samoistnie po porodzie. Z uwagi na ryzyko, operacje hemoroidów podczas ciąży są niewskazane, leczy je się na ogół zachowawczo.

Hemoroidy u dzieci

Hemoroidy u dzieci występują niezwykle rzadko, niemal nie spotyka się ich u niemowląt i małych dzieci. Najwcześniej mogą pojawić się w drugiej dekadzie życia, a zwłaszcza w wieku nastoletnim. Główne czynniki ryzyka to przewlekłe zaparcia, dieta uboga w błonnik, brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia oraz predyspozycje genetyczne. U dzieci pojawiają się w przebiegu innych schorzeń jak nowotwory jelit, choroba Crohna czy zaburzenia błony śluzowej odbytnicy.

Diagnostyka hemoroidów

Gdy pacjent z objawami typowymi dla hemoroidów trafi już do lekarza – zawsze lepiej wcześniej niż później – powinien się spodziewać badania odbytu lub wręcz o nie poprosić. Jeśli obawiasz się, jak wygląda takie badanie, sprawdź szczegółowy opis badania per rectum. Gdy objawy bólowe nasilają się lub gdy pojawia się krwawienie z odbytu, wizyta u lekarza jest już absolutnie konieczna.

Leczenie hemoroidów – co pomaga?

Na początek stosuje się produkty zmniejszające obrzęk, pieczenie i ból, a także środki rozluźniające stolec: czopki, maści lub kremy do stosowania miejscowego dostępne bez recepty. W poważniejszych przypadkach wykonywane są zabiegi chirurgiczne, które opierają się na usunięciu zmian i zasklepieniu naruszonych naczyń krwionośnych. W przebiegu terapii bardzo istotna jest odpowiednia dieta i zachowanie zdrowy tryb życia. 

Leki na hemoroidy bez recepty – maści, czopki, tabletki

Wybór formy leku zależy głównie od lokalizacji hemoroidów i preferencji samego pacjenta. Czopki są szczególnie skuteczne w leczeniu hemoroidów wewnętrznych, ponieważ aplikujemy je bezpośrednio do kanału odbytu, choć producenci maści, kremów i żelów często zaopatrują swoje preparaty w specjalne kaniule, które ułatwiają podanie leku. Czopek po zaaplikowaniu rozpuszcza się i tworzy warstwę ochronną na błonie śluzowej odbytu. Taka forma zapewnia lepsze dotarcie składników aktywnych do miejsca występowania problemu. Maści, kremy i żele dzięki łatwości podania są wygodniejsze podczas leczenia hemoroidów zewnętrznych, choć dzięki kaniuli mogą być również aplikowane do kanału odbytu.

Domowe sposoby na hemoroidy – co działa naprawdę?

Jeśli choroba hemoroidalna nie jest bardzo zaawansowana lub gdy dokuczają nam sporadycznie pojedyncze guzki, możemy sobie pomóc domowymi sposobami, jak nasiadówki z ziół ściągających i łagodzących objawy, np. z kory dębu, kasztanowca, lub zimne okłady. W innym wypadku można skorzystać z porady farmaceuty i zaopatrzyć się w środki ogólnodostępne bez recepty stosowane w leczeniu hemoroidów.

Popularne substancje aktywne w maściach, żelach, kremach i czopkach na hemoroidy:

• Wyciąg suchy z kory kasztanowca – tradycyjny składnik pochodzenia naturalnego skuteczny w leczeniu hemoroidów. Bazuję na eskulinie i innych związkach kumarynowych oraz garbnikowych które wzmacniają i uszczelniają żyły w okolicy odbytu. Sama eskulina hamuję działanie enzymów rozkładających kolagen i kwas hialuronowych które obecne są w ścianie naczyń krwionośnych. Stosowanie wyciągu z kory kasztanowca zmniejsza krwawienie i wysięk w obrębie odbytu,
• Kwiatostan kocanki – jest od lat stosowany w fitoterapii choroby hemoroidalnej. Bogaty w flawonoidy, kumaryny, olejki eteryczne i garbniki surowiec wywiera jednocześnie działanie przeciwzapalne, ściągające, regeneracyjne i wzmacniające naczynia krwionośne. Preparaty z kocanką szybko łagodzą objawy guzków krwawniczych i wspomagają mikrokrążenie w obrębie odbytnicy,
• Oczar wirginijski – zawiera szeroki wachlarz substancji roślinnych co sprawia, że ten tradycyjny surowiec jest nadal wykorzystywany w leczeniu hemoroidów. Pochodzi z Ameryki Północnej i podobnie jak inne środki naturalne stosowane w terapii guzków krwawniczych wykazuję działanie przeciwzapalne, ściągające, gojące oraz uszczelniające żyły okolicy odbytu,
• Lidokaina – popularna substancja miejscowo znieczulająca. Zapewnia natychmiastową ulgę w bólu, świądzie oraz pieczeniu, czyli typowych objawach choroby hemoroidalnej,
• Hydrokortyzon – to jeden z najczęściej stosowanych miejscowo kortykosteroidów. Hamuje procesy zapalne w obrębie hemoroidów oraz powoduję obkurczenie naczyń krwionośnych. Łagodzi pieczenie i świąd m.in. poprzez hamowanie uwalniania histaminy, 
• Standaryzowana zawiesina kultury bakteryjnej Escherichia coli – pobudza układ odpornościowy w miejscu zastosowania, wspomagając naturalną reakcję obronną tkanek odbytu. Stymuluje to procesy gojenia i regeneracji błony śluzowej oraz redukuję ilość uwalnianej histaminy odpowiedzialnej m.in. za świąd i stan zapalny,
• Tribenozyd – półsyntetyczny związek dobrze wchłaniany przez błony śluzowe. Zapewnia uszczelnienie i zmniejszenie objętości naczyń krwionośnych, a w konsekwencji obrzęków hemoroidów. Hamuje stan zapalny i łagodzi świąd odbytu odbudowując przy tym śluzówkę,
• Kwas hialuronowy – jego kontakt z wilgotną wydzieliną w okolicy odbytu powoduje powstanie elastycznej, żelowej powłoki, która powleką uszkodzoną błonę śluzową w obrębie hemoroidów. Warstwa żelowa kwasu hialuronowego zapewnia nawilżenie śluzówki oraz zmniejsza tarcie stolca o ścianę kanału odbytu,
• Ektoina – podobnie jak kwas hialuronowy przyczynia się do nawilżenia okolicy odbytu. Stabilizuję powierzchnie błon śluzowych, zmniejsza podrażnienie, świąd i procesy zapalne,
• Trokserutyna – wzmacnia i uszczelnia naczynia żylne co redukuje krwawienie. Hamuję proces krzepnięcia oraz zwiększa elastyczność krwinek czerwonych co ułatwia odpływ krwi z żylaków odbytu,
• Ruskogenina – wyizolowana z kłączy ruszczyka kolczastego skutecznie penetruje błony biologiczne poprawiając napięcie ścian naczyń żylnych i odpływ krwi z hemoroidów,
• Tanina i tlenek bizmutu – działają ściągająco co prowadzi do zmniejszenia obrzęku, stanu zapalnego i uszczelnienia naczyń krwionośnych,
• Neomycyna – to antybiotyk o szerokim spektrum działania. Jest stosowana miejscowo w celu zapobiegania i leczenia zakażeń bakteryjnych okolic odbytu. Preparaty z neomycyną są szczególnie zalecane w przypadku pęknięć, otarć i ran sączących które mogą stanowić wrota infekcji,
• Aloes – jest rośliną od lat stosowaną w leczeniu zaburzeń proktologicznych. Zawiera wiele związków o udokumentowanych właściwościach przeciwzapalnych, gojących, nawilżających i ochronnych. Łagodzi objawy choroby hemoroidalnej na różnych etapach jej rozwoju. Jest bezpieczny dla większości pacjentów i można stosować go długoterminowo.

Kiedy potrzebny jest zabieg lub operacja?

Gdy leki nie przynoszą skutku, w określonych sytuacjach klinicznych konieczna jest interwencja chirurga. Rodzaje operacji hemoroidów zależą od stanu zaawansowania choroby. Zdecydowana większość pacjentów uzyskuje trwałą poprawę dzięki modyfikacji stylu życia, leczeniu farmakologicznemu lub małoinwazyjnym procedurom gabinetowym. 
W przypadku hemoroidów I stopnia zaleca się zmiany dietetyczne (m.in. wprowadzenie błonnika oraz stosowanie doustnych substancji poprawiających funkcje naczyń krwionośnych jak diosmina, hesperydyna, trokserutyna, escyna itp.).
Hemoroidy II stopnia często wymagają wykonania zabiegu gumkowania, czyli założenia specjalnej gumowej opaski na podstawę hemoroidu, aby odciąć dopływ krwi. W efekcie hemoroid obumiera i odpada po kilkunastu dniach. Innym zabiegiem jest skleroterapia która polega na wstrzyknięciu do guzka hemoroidalnego specjalnej substancji powodującej miejscowe obkurczenie i zlepienie się naczyń krwionośnych przez co zmiana z czasem obumiera.
Kolejne stopnie hemoroidów III i IV mogą wymagać połączenia kilku zabiegów lub metod leczenia. Do tych bardziej zaawansowanych możemy zaliczyć użycie zszywacza chirurgicznego, czyli tzw. staplera. Zabieg polega na „podciągnięciu” wypadających hemoroidów wraz z błoną śluzowa do kanału odbytu przywracając ich normalne położenie. Wyróżniamy również klasyczną hemoroidektomię w trakcie której wycinane są zmienione chorobowo guzki wraz z zamknięciem naczyń krwionośnych.
Warto wiedzieć, że o ile gumkowanie daje mniejsze dolegliwości pooperacyjne i znacznie rzadsze powikłania, to niestety wiąże się także z większą szansą nawrotu schorzenia. Hemoroidektomia zapewnia najniższy odsetek nawrotów, ale niestety pacjenci narażeni są na dłuższy ból pooperacyjny oraz okres gojenia. Wybór odpowiedniego zabiegu odbywa się po konsultacji z lekarzem. Doktor na podstawie stanu zdrowia pacjenta i stopnia choroby hemoroidalnej określi czy konieczna będzie operacja.

Powikłania nieleczonych hemoroidów

Nieleczone guzki krwawnicze mogą przyczyniać się do utrwalonych przekrwień w rejonie odbytnicy co będzie wiązać się ze zwiększoną skłonnością do krwawień. Z biegiem czasu i rozwojem choroby hemoroidy przechodzą w kolejne poważniejsze stadia rozwoju wzmacniając ryzyko powikłań. Zaniedbania mogą doprowadzić do niedrożności jelit, zakrzepicy, infekcji, ciężkich krwawień martwicy czy nawet sepsy. Prawidłowe leczenie i profilaktyka pacjentów są kluczowe w celu zmniejszenia skutków powikłań. 

Jak zapobiegać hemoroidom? Dieta i styl życia

W zapobieganiu tworzenia się guzków krwawniczych bardzo istotna jest dieta. Regularne spożywanie posiłków bogatych w błonnik, produktów fermentowanych (kefiry, maślanki, jogurty) oraz warzyw i owoców bogatych w witaminy, flawonoidy i antyoksydanty pozwoli uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji wiążących się z żylakami odbytu. Bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie się nie tylko ze względu na wpływ ogólnoustrojowy, ale w celu poprawy pracy i funkcji jelit. Pacjenci mający tendencje do powstawania hemoroidów powinni unikać potraw wzdymających, ciężkostrawnych, ostrych przypraw, alkoholu czy palenia wyrobów tytoniowych.

Choć jedni z nas są bardziej, a inni mniej podatni na wystąpienie tego schorzenia, zawsze warto poznać kilka profilaktycznych wskazówek. Przydadzą się zarówno tym, którzy poznali już co to za dolegliwość, by nie musieli borykać się z nią zbyt często, jak i tym którzy mogą jeszcze uniknąć tego schorzenia.
Żeby zapobiegać hemoroidom, stosuj się do uniwersalnych zasad zdrowego trybu życia:

• Dbaj o prawidłową pozycję ciała i regularne wypróżnienia,
• Nie przesiaduj za długo na toalecie, spędzajmy tam tylko tyle czasu, ile potrzeba,
• Pij odpowiednią ilość płynów minimum 1,5-2 l dziennie, aby ułatwić formowanie miękkiego stolca i zapobiegać podrażnieniom odbytu,
• Jadaj potrawy bogate w błonnik (m.in. pełnoziarniste pieczywo, warzywa, owoce) który zwiększy objętość stolca i pobudzi perystaltykę jelit. Zaleca się spożycie co najmniej 25–30 g błonnika dziennie,
• Ogranicz spożycie oczyszczonych produktów zbożowych, żywności wysoko przetworzonej, alkoholu, mocnej kawy i herbaty, ostrych przypraw i sosów, produktów zapierających, wzdymających oraz zawierających duże ilości cukrów,
• Zadbaj o higienę intymną, stosujmy delikatne preparaty do mycia i przewiewną, wygodną bieliznę,
• Unikaj dźwigania ciężkich przedmiotów oraz nadmiernego parcia,
• Przede wszystkim znajdź czas na umiarkowany, ale regularny ruch. Nawet 30 minutowy codzienny spacer poprawia krążenie żylne w obrębie miednicy.

Hemoroidy mają tendencję do nawrotów, dlatego warto zaopatrzyć domową apteczkę w miejscowe środki łagodzące ich objawy. Warto również regularnie przyjmować doustne produkty zapobiegające powstawaniu hemoroidów (preparaty na bazie hesperydyny, diosminy, rutyny oraz witaminy C).

Najczęstsze mity o hemoroidach

Hemoroidy dotykają tylko osób starszych

To oczywista nieprawda. Choć najczęściej pojawiają się u osób po 50. roku życia, to mogą wystąpić w każdym wieku. U młodych osób głównymi przyczynami są siedzący tryb życia, nieprawidłowa dieta i unikanie wypróżnień.

Hemoroidy są zawsze bolesne

Ból pojawia się głównie w przypadku hemoroidów zewnętrznych. Wewnętrzne rzadziej wykazują takie objawy, ponieważ błona śluzowa odbytnicy nie jest aż tak unerwiona.

Hemoroidy prowadzą do raka odbytu

Guzki krwawnicze nawet długo nieleczone nie przechodzą w stan nowotworowy. Co prawda objawy mogą być podobne do raka jelita grubego, dlatego każdy niepokojący stan warto skonsultować z proktologiem.

Wszystkie problemy odbytu wynikają z hemoroidów

Ból, świąd, pieczenie czy krwawienie mogą być spowodowane wieloma innymi schorzeniami takimi jak szczeliny odbytu, stany zapalne, polipy czy zmiany nowotworowe.

Ostre potrawy powodują hemoroidy

Nie powodują hemoroidów, ale mogą podrażniać błonę śluzową odbytnicy i nasilać objawy już istniejących zmian. To dlatego osoby cierpiące na chorobę hemoroidalną powinny unikać dodawania ostrych przypraw do posiłków.

Hemoroidy powstaną u każdego

Choć problem żylaków odbytu dotyka wiele osób, nie wystąpi u każdego. Odpowiednia dieta, profilaktyka oraz aktywny tryb życia będą zapobiegać ich powstawaniu.