Passiflora, czyli męczennica cielista, jest cenionym surowcem w stanach wzmożonego napięcia nerwowego i bezsenności. Jak bezpiecznie stosować ziele męczennicy, by nie narazić się na skutki uboczne?
Męczennica cielista – właściwości i zastosowanie passiflory
W serwisie Apteline.pl zgodnie z wizją Grupy NEUCA zależy nam na przekazywaniu treści najwyższej jakości – sprawdzonych informacji, eksperckiej wiedzy. Dlatego nasze teksty piszą i weryfikują specjaliści – farmaceuci i lekarze.
Wiedza w pigułce
- Męczennica cielista wpływa na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego – jej działanie wiąże się m.in. z oddziaływaniem na przekaźnictwo GABA-ergiczne, które uczestniczy w regulacji pobudliwości neuronów.
- Passiflora wykazuje działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, naczyń krwionośnych i macicy, dlatego może pomagać przy dolegliwościach o charakterze skurczowym.
- Męczennica może być pomocna przy dolegliwościach trawiennych pojawiających się na tle nerwowym, kiedy stresowi towarzyszy dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego.
- Ziele męczennicy zawiera przede wszystkim flawonoidy, takie jak witeksyna, izowiteksyna, orientyna i izoorientyna, a także kumaryny, alkaloidy indolowe, polisacharydy i fitosterole.
- Męczennica może powodować senność i osłabienie koncentracji, dlatego po jej zastosowaniu należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów. Jej działanie uspokajające może być również nasilane przez alkohol i niektóre leki.
Co to jest męczennica cielista?
Męczennica cielista, znana również jako męczennica lekarska lub passiflora (łac. passiflora incarnata), to roślina lecznicza ceniona za właściwości wspomagające pracę ośrodkowego układu nerwowego, stosowana przy wyczerpaniu fizycznym i umysłowym. Właściwości te zostały potwierdzone badaniami naukowymi prowadzonymi nad leczeniem niepokoju, bezsenności i nasilonego napięcia nerwowego.
Preparaty z męczennicą cielistą (passiflorą)
Surowcem zielarskim są najczęściej nadziemne części rośliny, w tym ziele i kwiaty. Produkty zawierające męczennicę cielistą mogą wykorzystywać ziele lub jego wyciągi (zarówno suche, jak i płynne w zależności od formy leku). Roślina ta rzadko jednak występuje jako jedyny składnik preparatu. Zazwyczaj łączona jest z innymi ziołami o działaniu uspokajającym, nasennym i przeciwlękowym, takimi jak kozłek lekarski, chmiel czy melisa, a niekiedy również z melatoniną.
Skład męczennicy
Skład męczennicy nie jest w pełni poznany, jednak uważa się, że za jej właściwości terapeutyczne odpowiada przede wszystkim grupa związków flawonoidowych, takich jak witeksyna, izowiteksyna, orientyna, izoorientyna, wicenina, szaftozyd, izoszaftozyd (jako surowiec o działaniu uspokajającym passiflora powinna zawierać minimum 1,5-2% flawonoidów). Do innych zidentyfikowanych związków w męczennicy należą:
- glikozyd cyjanogenny (gynokardyna),
- kumaryny,
- alkaloidy indolowe (harmina, harmol, harmalina),
- polisacharydy,
- fitosterole.
Ziele męczennicy – właściwości
Ziele męczennicy wykazuje właściwości przeciwlękowe, co potwierdzono w badaniach na zwierzętach. Działanie to najprawdopodobniej wynika z wpływu na przewodnictwo nerwowe, podobnie jak w przypadku benzodiazepin. Roślina ma również działanie uspokajające, ułatwia zasypianie oraz obniża wrażliwość ośrodków podkorowych w mózgu.
Działa także rozkurczająco na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, macicy i naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie krwi i wspiera czynność serca. Badania przedkliniczne sugerują dodatkowe działanie przeciwdrgawkowe i przeciwzapalne.
>> Leki uspokajające bez recepty
Kiedy stosuje się męczennicę cielistą?
Męczennica stosowana jest zarówno w postaci ziela do zaparzania, jak i wyciągów wchodzących w skład preparatów. Preparaty z passiflorą wykorzystuje się w przypadku:
- łagodnych stanów napięcia nerwowego, uczucia niepokoju i lęku;
- trudności z zasypianiem i bezsenności;
- objawów stresu, takich jak nerwowość, martwienie się i rozdrażnienie.
>> Adaptogeny – czym są? Opinie, działanie, zastosowanie
Preparaty z passiflorą stosuje się również przy:
- bólach głowy,
- zaburzeniach trawienia na tle nerwowym,
- w okresach rekonwalescencji,
- niektórych objawach menopauzy, jak nasilenie nerwowości, zmienność nastroju i problemy ze snem.
W badaniach wykazano skuteczność stosowania męczennicy w redukcji nadpobudliwości u dzieci i dorosłych. Badania sugerują też potencjał neuroprotekcyjny męczennicy w chorobach neurodegeneracyjnych i zaburzeniach pamięci.
Męczennica – dawkowanie passiflory
Sposób stosowania męczennicy zależy od formy preparatu. W przypadku naparu zaleca się zazwyczaj użycie 1-2 g suchego ziela na filiżankę gorącej wody i zaparzanie przez 10-15 minut. Ekstrakty w tabletkach lub kapsułkach mają określoną zawartość substancji czynnych – dawkowanie należy dostosować do wskazówek producenta.
Preparaty z passiflorą mogą być stosowane rano i/lub wieczorem w zależności od potrzeb. W przypadku trudności z zasypianiem zaleca się przyjmowanie męczennicy około 30 minut przed snem.
>> Jak spać, żeby się wyspać – ile godzin snu potrzebujemy?
Ziele męczennicy – skutki uboczne
Preparaty zawierające ziele męczennicy są na ogół dobrze tolerowane, jednak w trakcie ich stosowania mogą wystąpić skutki uboczne. Do niepożądanych działań produktów z passiflorą należą:
- reakcje nadwrażliwości, takie jak alergiczne reakcje skórne (wysypka, pokrzywka, świąd),
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, bóle brzucha, biegunka),
- tachykardia, zwiększone tętno.
Przy dużych dawkach męczennicy mogą pojawić się takie objawy jak silne bóle głowy i zaburzenia widzenia.
Kiedy nie stosować męczennicy cielistej – przeciwwskazania
Męczennica nie powinna być stosowana przez osoby uczulone na jej składniki. Ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa nie zaleca się stosowania męczennicy u dzieci poniżej 12. roku życia, a także w okresie ciąży i karmienia piersią.
Czy męczennica wchodzi w interakcje z innymi lekami?
Dotychczas nie stwierdzono istotnych interakcji męczennicy z innymi lekami. Jej działanie uspokajające może teoretycznie nasilać efekty innych leków o podobnym profilu działaniu, w tym preparatów nasennych dostępnych na receptę. Dlatego też zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania męczennicy np. z benzodiazepinami oraz innymi syntetycznymi lekami uspokajającymi. Passiflora może również wzmacniać działanie alkoholu etanolowego, co może prowadzić do nadmiernego uspokojenia.
Męczennica a zdolność prowadzenia pojazdów – co warto wiedzieć?
Męczennica może powodować senność, co negatywnie wpływa na zdolność obsługi pojazdów i maszyn. Nawet przy stosowaniu zalecanych dawek istnieje ryzyko spadku koncentracji. Dlatego zaleca się unikanie prowadzenia pojazdów i używania męczennicy, dopóki nie zostanie określona indywidualna reakcja organizmu na passiflorę oraz ewentualne objawy utrudniające bezpieczną obsługę pojazdów.
Męczennica cielista – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Męczennica cielista jest tradycyjnie stosowana jako środek wspomagający sen, jednak nie ma wystarczających dowodów pozwalających stwierdzić, że zapobiega częstemu wybudzaniu się w nocy. Jeśli problem regularnie się powtarza lub utrzymuje przez dłuższy czas, warto ustalić jego przyczynę, ponieważ zaburzenia ciągłości snu mogą mieć różne podłoże.
Męczennica cielista jest tradycyjnie stosowana w celu łagodzenia niewielkich objawów stresu psychicznego i napięcia nerwowego. Jej zastosowanie opiera się jednak przede wszystkim na wieloletniej tradycji stosowania, ponieważ dostępne badania kliniczne nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków dotyczących skuteczności. Przy nasilonych lub długotrwałych objawach nie powinna zastępować odpowiedniej diagnostyki i leczenia.
Tak, męczennica cielista może u niektórych osób zmniejszać czujność i zdolność koncentracji, co ma związek z jej działaniem uspokajającym. Może mieć to znaczenie szczególnie podczas wykonywania czynności wymagających skupienia i szybkiego reagowania. Reakcja na preparaty z męczennicą może być jednak indywidualna.
Męczennica cielista może ograniczać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Ze względu na jej działanie uspokajające może wystąpić senność lub pogorszenie koncentracji i szybkości reakcji. Dlatego po zastosowaniu preparatu z męczennicą nie należy prowadzić samochodu, jeśli występują takie objawy. Należy również przestrzegać ostrzeżeń zawartych w ulotce konkretnego preparatu.
Nie można wskazać jednego czasu, po którym męczennica cielista zaczyna działać. Zależy to m.in. od rodzaju preparatu, dawki oraz indywidualnej reakcji organizmu. Męczennica jest tradycyjnie stosowana w celu łagodzenia niewielkich objawów stresu i wspomagania snu, jednak dostępne badania kliniczne nie pozwalają dokładnie określić czasu pojawienia się efektu.
- Fitofarmaceutyki. Red. Krauze-Baranowska, Mirosława . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022, 468 s. ISBN 978-83-01-22775-3
- Lek pochodzenia naturalnego. Red. Kiss, Anna . : PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021, 497 s. ISBN 978-83-200-6578-7, doi: doi.org/10.53270/2021.023
- Lamer-Zarawska, Eliza. Fitoterapia i leki roślinne. Red. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013, 502 s. ISBN 978-83-20-04650-2
- Ulotki i CHPL leków dostępnych bez recepty zawierających różne formy galenowe męczennicy cielistej
- www.pharmacompass.com/pAssets/pdf/pubchem/passiflora-incarnata-l.pdf
- Janda K, Wojtkowska K, Jakubczyk K, Antoniewicz J, Skonieczna-Żydecka K. Passiflora incarnata in Neuropsychiatric Disorders-A Systematic Review. Nutrients. 2020 Dec 19;12(12):3894. doi: 10.3390/nu12123894. PMID: 33352740; PMCID: PMC7766837.
