Lawenda lekarska (łac. Lavandula officinalis) to roślina znana przede wszystkim ze swojego wyjątkowego aromatu. Składniki olejku eterycznego sprawiają, że działa ona relaksująco, ułatwia zasypianie, łagodzi dolegliwości bólowe, a także problemy układu trawiennego. Jest powszechnie stosowana w aromaterapii i kosmetykach do pielęgnacji całego ciała. Lawenda lekarska zajmuje ważne miejsce w sztuce kulinarnej, a przede wszystkim w cukiernictwie.
Lawenda lekarska – właściwości lecznicze, działanie i zastosowanie
Wiedza w pigułce
- Lawenda lekarska może wpływać na aktywność ośrodkowego układu nerwowego, m.in. poprzez oddziaływanie składników olejku na neuroprzekaźnictwo.
- Preparaty z lawendy mogą nasilać działanie leków o właściwościach uspokajających i nasennych, dlatego ich jednoczesne stosowanie wymaga ostrożności.
- Doustne stosowanie lawendy może u niektórych osób powodować ból głowy lub zaparcia, natomiast kontakt ze skórą może prowadzić do miejscowej reakcji nadwrażliwości.
- Olejek lawendowy jest skoncentrowanym surowcem i nie jest odpowiednikiem naparu z kwiatów lawendy – różnią się zawartością substancji czynnych, sposobem stosowania i dawkowaniem.
- Lawenda lekarska może być mylona z innymi gatunkami i mieszańcami lawendy. Lawenda wąskolistna, szerokolistna i lawandyna różnią się składem olejku, m.in. zawartością kamfory, dlatego nie powinno się traktować ich jako identycznych surowców.
Lawenda lekarska – jakie ma właściwości?
Lawenda lekarska występuje również pod innymi nazwami – lawenda wąskolistna lub angielska. Roślina pochodzi z rejonów basenu Morza Śródziemnego, a obecnie jest uprawiana na całym świecie, również w Polsce. Surowcem wykorzystywanym w fitoterapii jest suszony kwiat lawendy. Wymaga on jednak odpowiedniego przechowywania – w suchym miejscu bez dostępu do promieniowania świetlnego.
Kwiaty lawendy lekarskiej wykazują szereg prozdrowotnych właściwości. Ziele stanowi częsty składnik preparatów na bezsenność i łagodzących stany napięcia nerwowego. W dużym stężeniu działa przeciwbólowo i przyspiesza regenerację. Napary z lawendy zmniejszają stany zapalne i łagodzą objawy infekcji różnego pochodzenia. Ponadto, w postaci surowca kosmetycznego, lawenda wykazuje silne działanie antyseptyczne, co sprawia, że znalazła zastosowanie w leczeniu trądziku.
W skład lawendy lekarskiej wchodzą:
- flawonoidy – chronią naczynia krwionośne i działają neutralizująco na wolne rodniki,
- fitosterole – zmniejszają poziom cholesterolu we krwi,
- garbniki – tworzą barierę ochronną na powierzchni skóry i dlatego wykorzystuje się je w leczeniu podrażnień naskórka różnego pochodzenia,
- olejek eteryczny bogaty w linaolol, ocymeny, octan linalolu i lawandulol – odpowiadają za charakterystyczny, bardzo przyjemny zapach,
- sole mineralne,
- kwasy fenolowe – działają żółciopędnie. Badania naukowe wskazują, że w odpowiednim stężeniu mogą wykazywać właściwości przeciwnowotworowe,
- antocyjany – działają protekcyjnie na układ krwionośny regulując przepuszczalność naczyń włosowatych,
- kumarany – znane są ze swojego działania uspokajającego, rozluźniającego i przeciwbólowego.
>> Naturalne peelingi oraz maski do włosów i ciała – składniki na pewno masz w domu
Lawenda lekarska – działanie i wskazania do stosowania
Surowiec farmaceutyczny, jakim jest lawenda lekarska, ma wielorakie zastosowanie. Kwiaty znane są głównie z działania uspokajającego – zarówno w postaci wziewnej, jak i doustnej. Napary z lawendy pobudzają wydzielanie soków trawiennych i żółci, poprawiają apetyt oraz wzmagają ruchy robaczkowe jelit, co pozytywnie wpływa na metabolizm. Preparaty na bazie rośliny łagodzą bóle o lekkim i umiarkowanym natężeniu, w tym migreny, bóle reumatyczne i brzucha.
Wskazaniem do stosowania lawendy lekarskiej są:
- problemy ze snem, w tym bezsenność,
- stany napięcia nerwowego,
- przewlekły stres,
- stany lękowe,
- dolegliwości trawienne, w tym niestrawność, kolki i wzdęcia,
- bóle np. brzucha, migrenowe, miesiączkowe,
- stany zapalne skóry, w tym trądzik.
Lawenda lekarska na układ nerwowy
Olejek eteryczny, stanowiący 3% składu kwiatów lawendy, wykazuje silne działanie tonujące na układ nerwowy. Składniki aktywne rośliny zmniejszają wrażliwość neuronów czuciowych. Oznacza to, że łagodzą one stany napięć i stresu, a także ułatwiają zasypianie. Suszone kwiaty lawendy można schować pod poduszkę lub położyć na stoliku nocnym. Popularną metodą jest także przeprowadzanie aromaterapii z użyciem dyfuzora i naturalnego olejku lawendy. Do urządzenia wystarczy dodać kilka kropel produktu.
>> Farmaceuta radzi: 6 ziół, które powinny znaleźć się w każdej kobiecej apteczce
Lawenda lekarska na układ trawienny
Lawenda lekarska poprawia perystaltykę jelit, zwiększa produkcję kwasu żołądkowego i żółci, a także łagodzi wzdęcia i kolki. Jako dodatek do potraw lub w postaci naparu zmniejsza dolegliwości związane z niestrawnością.
Lawenda lekarska na skórę
Lawenda jest popularnym składnikiem kosmetycznym. Występuje zarówno w kremach, jak i balsamach do ciała, szamponach, odżywkach, tonikach i maseczkach. Dzięki obecności flawonoidów działa antyoksydacyjnie, co opóźnia oznaki starzenia. Co więcej, przyspiesza gojenie się naskórka, działa antycellulitowo, przeciwzapalnie, ściągająco i bakteriobójczo. Surowiec wspomaga leczenie zmian skórnych, w tym głównie trądzikowych.
>> Lawenda jako składnik produktów
Lawenda lekarska – dawkowanie
Lawendę lekarską można przyjmować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. W tym pierwszym przypadku zaleca się nieprzekraczanie dawki 3 filiżanek (po 150 ml) dziennie. W celu sporządzenia naparu wykorzystuje się średnio ok. 2 g suszu. Większe ilości można przyjmować przed snem, aby ułatwić zasypianie.
Przyjmowanie doustne w przypadku kapsułek lub tabletek powinno być zgodne z zaleceniami producenta.
Preparaty zawierające lawendę lekarską
Lawenda lekarska może występować w postaci:
- suszu,
- olejku eterycznego,
- naparu,
- płynu do spożycia doustnego,
- syropu,
- soli,
- tabletki i kapsułki,
- szamponu i odżywki do włosów,
- maści,
- plastrów,
- żelu na skórę,
- sprayu,
- kremu.
Lawenda lekarska w ciąży
Brak wystarczający doniesień naukowych o wpływie lawendy lekarskiej na przebieg ciąży. Jej przyjmowanie należy skonsultować z lekarzem ginekologiem.
Lawenda lekarska – przeciwwskazania do stosowania
Przeciwwskazaniami do stosowania lawendy lekarskiej są:
- krwawienia z przewodu pokarmowego,
- wiek poniżej 12 lat,
- stany zapalne żołądka i jelit,
- poważne choroby wątroby i nerek.
Lawenda lekarska – możliwe skutki uboczne
Możliwe skutki uboczne spożycia lawendy to głównie bóle głowy, zaparcia i poprawa apetytu. Stosowanie lawendy na skórę może powodować reakcje alergiczne i miejscowe zaczerwienienie.
Lawenda lekarska – interakcje z lekami i preparatami
Należy zachować szczególną ostrożność w jednoczesnym przyjmowaniu preparatów z lawendą lekarską w składzie i środkami o działaniu nasennym, a także litem (możliwy efekt toksyczny).
Lawenda lekarska w Encyklopedii ziół i roślin – Podsumowanie
- Lawenda lekarska to aromatyczny surowiec stosowany w stanach napięcia nerwowego i problemach ze snem. Pomaga łagodzić dolegliwości trawienne, w tym niestrawność, a także działa regenerująco i ściągająco na skórę.
- Roślina, jaką jest lawenda lekarska, jest źródłem soli mineralnych, flawonoidów, fitosteroli, kwasów fenolowych, antocyjanów i innych cennych dla zdrowia substancji czynnych.
Napary z lawendy lekarskiej można stosować od 12. roku życia z wyłączeniem niektórych schorzeń żołądka, jelit, nerek i wątroby
Lawenda lekarska – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Preparaty z lawendy są tradycyjnie stosowane w łagodnych objawach stresu, napięcia psychicznego i wyczerpania. Nie powinny jednak zastępować leczenia w przypadku nasilonych lub przewlekłych zaburzeń lękowych czy innych problemów psychicznych. Jeśli napięcie lub stres utrzymują się przez dłuższy czas i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą.
Lawenda może być stosowana pomocniczo przy łagodnych i przejściowych problemach ze snem, ale nie powinna być traktowana jako metoda leczenia przewlekłej bezsenności. Długotrwałe trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się lub niewystarczająca jakość snu mogą mieć różne przyczyny i wymagają odpowiedniej diagnostyki. Jeśli problemy ze snem utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem.
Nierozcieńczonego olejku lawendowego nie należy rutynowo nakładać bezpośrednio na skórę, ponieważ u niektórych osób może wywołać podrażnienie lub reakcję alergiczną. Do stosowania miejscowego powinien być używany zgodnie z zaleceniami producenta, a jeśli produkt wymaga rozcieńczenia – należy zastosować odpowiedni olej bazowy. Szczególnej ostrożności wymagają osoby ze skórą wrażliwą lub skłonną do alergii.
Nie można wskazać jednego czasu, po którym lawenda zaczyna działać uspokajająco. Zależy to m.in. od postaci preparatu, sposobu stosowania i indywidualnej reakcji organizmu. Lawenda jest tradycyjnie wykorzystywana do łagodzenia niewielkich objawów stresu i napięcia oraz jako środek wspomagający sen, jednak dostępne dane nie pozwalają określić uniwersalnego czasu pojawienia się efektu.
- Betlej I. i wsp., Antimicrobial Properties and Assessment of the Content of Bioactive Compounds in Lavandula angustifolia Mill. Cultivated in Southern Poland, 2023.
- Węglarz Z., Kosakowska O., Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia Mill.), SGGW, Warszawa.
- Yoo O., Park S.A., Anxiety-Reducing Effects of Lavender Essential Oil Inhalation: A Systematic Review, 2023.
- Shamabadi A. i wsp., The anxiolytic effects of Lavandula angustifolia (lavender): an overview of systematic reviews, 2023.
