Gamma-globuliny to białka odpornościowe, do których zalicza się immunoglobuliny klasy IgA, IgM oraz IgG. Ich rolą jest przede wszystkim modulowanie procesów zachodzących w układzie odpornościowym. Badania na oznaczenie poziomu gamma-globulin wykonuje się w przypadku podejrzenia chorób przebiegających ze spadkiem odporności, a także niektórych schorzeń nerek.
Białka gamma-globuliny – na czym polega badanie? Normy, wskazania, przygotowanie
Wiedza w pigułce
- Badanie gamma-globulin wykonuje się przy nieprawidłowych wynikach innych badań krwi, a także w diagnostyce i monitorowaniu chorób układu odpornościowego, chorób wątroby i nerek.
- Do oznaczenia gamma-globulin wykorzystuje się najczęściej krew żylną, a badanie wykonuje się metodą elektroforezy, która pozwala rozdzielić poszczególne frakcje białek.
- Przed pobraniem krwi należy być na czczo przez 8–12 godzin, a przez 2–3 dni przed badaniem unikać alkoholu, palenia papierosów i intensywnego wysiłku fizycznego.
- Podwyższony poziom gamma-globulin może występować m.in. w stanach zapalnych i chorobach autoimmunologicznych, a także w niektórych zakażeniach, chorobach wątroby i nowotworach.
- Obniżone stężenie gamma-globulin może towarzyszyć m.in. niedożywieniu, zespołowi nerczycowemu, sepsie, rozległym oparzeniom oraz długotrwałemu stosowaniu leków immunosupresyjnych.
Co to są gamma-globuliny?
Mianem gamma-globulin określa się frakcję białek zaangażowanych w najważniejsze procesy układu odpornościowego. Badanie ich poziomu nazywa się proteinogramem, co pozwala na wykrycie wielu poważnych zaburzeń układu odpornościowego, chorób nerek, a także niektórych nowotworów.
Do gamma-globulin zalicza się 5 frakcji:
- gamma-globuliny A (wydzielnicze, inaczej sekrecyjne) – występują w największej ilości w organizmie człowieka. Ich synteza odbywa się przez błony śluzowe i surowicze,
- gamma-globuliny D – znajdują się przede wszystkim na powierzchni limfocytów B. Ich dokładane funkcje nadal są przedmiotem intensywnych badań naukowych,
- gamma-globuliny G – ich produkcja jest pobudzana syntezą antygenów,
- gamma-globuliny M – stanowią trzecią co do liczebności frakcję gamma-globulin. Do ich syntezy dochodzi we wczesnej fazie rozwoju reakcji przeciwzapalnej,
- gamma-globuliny E – to białka odpowiedzialne za reakcje alergiczne.
Należy dodać, że do gamma-globulin zalicza się również białko ostrej fazy, oznaczane w badaniach laboratoryjnych skrótem CRP. Jest ono syntetyzowane w wątrobie, a jego podwyższony poziom na ogół wskazuje na reakcje zapalne toczące się na terenie organizmu.
>> Nefropatia cukrzycowa - objawy, leczenie, dieta
Gamma-globuliny – kiedy należy wykonać badanie?
Badanie na oznaczenie poziomu gamma-globulin najczęściej wykonuje się w przypadku, gdy wcześniejsze badania krwi wykażą jakieś nieprawidłowości. Jednym z ważniejszych wskaźników jest wysoki poziom białka ostrej fazy. Ponadto stężenie gamma-globulin jest istotne w potwierdzeniu, a także monitorowaniu przebiegu różnych chorób układu odpornościowego – wrodzonych lub nabytych.
Zaburzenia w poziomie gamma-globulin obserwuje się również w niektórych chorobach układu trawiennego, które przebiegają z utratą białek odpornościowych np. schorzenia wątroby.
Wskazaniem do wykonania proteinogramu są ponadto choroby nerek, w tym podejrzenie zespołu nerczycowego.
>> Odporność - fakty i mity. Jak ją naturalnie wzmocnić?
Gamma-globuliny – jak się przygotować do badania ich poziomu?
Materiałem biologicznym, który służy do oznaczenia poziomu gamma-globulin, jest krew żylna. Badania są wykonywane rutynowo jak morfologia. Dlatego też należy się do nich przygotować jak do standardowego pobrania krwi.
Pierwszą i najważniejszą zasadą jest zgłoszenie się do punktu pobrań w godzinach porannych na czczo (najlepiej od 8 do 12 godzin po ostatnim posiłku). Przystąpienie do badań po zjedzeniu śniadania może zaburzyć uzyskany wynik.
Drugą, ważną zasadą jest to, aby na 2-3 dni przed badaniem powstrzymać się od picia alkoholu, palenia papierosów i uprawiania intensywnych ćwiczeń fizycznych.
Na około godzinę przed pobraniem krwi można napić się szklankę ciepłej wody. Pozwoli to nawodnić żyły od środka i tym samym ułatwi pielęgniarce wkłucie oraz napływ krwi do probówki. Na 15 minut przed pobraniem warto odpocząć w pozycji siedzącej.
W niektórych przypadkach, do oznaczenia poziomu poszczególnych frakcji gamma-globulin wykorzystuje się próbkę moczu lub płynu mózgowo-rdzeniowego.
>> Ból nerek – przyczyny i objawy bólu nerek. Profilaktyka chorób nerek
Jak przebiega badanie?
Krew pobierana jest z żyły łokciowej w pozycji siedzącej lub leżącej do probówki z cytrynianem, co zapobiega tworzeniu się skrzepów. Następnie próbka odsyłana jest do laboratorium, gdzie wykonywana jest szczegółowa analiza.
Oznaczenie gamma-globulin odbywa się za pomocą techniki zwanej elektroforezą. Surowica, oddzielona z krwi, zostaje naniesiona na specjalne podłoże (najczęściej żel agarozowy), które następnie umieszcza się w analizatorze. Panują w nim odpowiednie warunki – napięcie prądu i temperatura. Pod wpływem wyżej wymienionych czynników, próbki białka oddzielają się od siebie i migrują w żelu. Kolejnym etapem jest naniesienie barwnika, który łączy się z poszczególnymi białkami wprost proporcjonalnie do ich stężenia.
Analityk ocenia intensywność wybarwiania się prążków, a także ich udział procentowy. Tym samym otrzymuje się nie tylko wynik ilościowy, ale i jakościowy.
Gamma-globuliny – interpretacja wyniku
Wynik gamma-globulin, w zależności od laboratorium, może być wyrażony w dwóch wartościach – g/l (gram na litr), mg/dl (miligram na decylitr) lub % (co oznacza procent całkowitego białka osocza). Zakresy referencyjne określane jako normy uzależnione są od płci i wieku osoby badanej.
Frakcja IgG
Noworodki – 251-906 mg/dl
Niemowlęta – 172-1069 mg/dl
Dzieci starsze – 345-1572 mg/dl
Dorośli – 639-1349 mg/dl
Frakcja IgA
Noworodki – 1,3-53 mg/dl
Niemowlęta – 8,1-84 mg/dl
Dzieci starsze – 14-236 mg/dl
Dorośli – 70-312 mg/dl
Frakcja IgM
Noworodki – 20-87 mg/dl
Niemowlęta – 33-149 mg/dl
Dzieci starsze – 43-242 mg/dl
Dorośli – 56-152 mg/dl
Dodatkowym wskaźnikiem stanu zapalnego jest CRP. Jego poziom nie powinien być wyższy niż 5 mg/l.
Do interpretacji wyniku należy jednak podejść bardzo indywidualnie. Lekarz bierze pod uwagę wiele czynników, nie tylko płeć i wiek pacjenta, ale także ogólny stan zdrowia, historię chorobową, a także przewlekle przyjmowane leki.
Wysoki poziom gamma-globulin
Podwyższony poziom gamma-globulin najczęściej przebiega ze zwiększonym stężeniem białka ostrej fazy. W większości przypadków ma to miejsce w stanach zapalnych organizmu lub w chorobach o podłożu autoimmunologicznym.
Stan podwyższonego poziomu gamma-globulin, czyli hipergammaglobulinemii może świadczyć o:
- AIDS,
- szpiczaku mnogim,
- sarkoidozie,
- marskości wątroby,
- ciężkich zakażeniach bakteryjnych,
- reumatoidalnym zapaleniu stawów,
- rozstrzeni oskrzeli.
Niski poziom gamma-globulin
Stan obniżonego poziomu gamma-globulin, czyli hipogammaglobulinemii może świadczyć o:
- nowotworach, z przerzutami do kości,
- silnym niedożywieniu organizmu,
- zespole nerczycowym,
- długotrwałym przyjmowaniu niektórych leków np. immunosupresyjnych,
- sepsie,
- rozległych oparzeniach zewnętrznych i wewnętrznych.
Gamma-globuliny – co po badaniu?
Po pobraniu krwi w celu oznaczenia gamma-globulin można powrócić do wykonywania codziennych obowiązków.
Gamma-globuliny – możliwe powikłania po badaniu
Pobieranie krwi z żyły łokciowej jest na ogół bardzo dobrze tolerowane. Jedyne możliwe powikłania po badaniu mogą wynikać z faktu samego wkłucia się w żyłę i obejmują m.in. zaczerwienienie, obrzęk, siniak i drobną tkliwość.
Gamma-globuliny – czy badanie można wykonać u kobiet w ciąży?
Oznaczenie poziomu gamma-globulin można wykonywać u kobiet w ciąży. Wynik należy jednak odnieść do zakresu referencyjnego dla danej grupy badanej.
Gamma-globuliny badanie – czy można wykonać u dzieci?
Badanie na oznaczenie gamma-globulin można bezpiecznie wykonać u dzieci.
Gamma-globuliny badanie – cena
Osoby, które mają skierowanie od lekarza, wykonają proteinogram w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Ci, którzy nie mają aktualnego ubezpieczenia zdrowotnego lub osoby chcące wykonać badanie prywatnie, muszą liczyć się z kosztem ok. 20 złotych.
Gamma-globuliny – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Podwyższone gamma-globuliny mogą występować również u osób bez wyraźnych objawów. Niektóre choroby i przewlekłe procesy mogą przez długi czas przebiegać skąpoobjawowo. Nieprawidłowy wynik nie powinien być więc oceniany wyłącznie na podstawie samopoczucia, ale w połączeniu z innymi wynikami badań i wywiadem medycznym.
Obniżony poziom gamma-globulin może być związany ze zmniejszoną ilością immunoglobulin, ale sam wynik nie wystarcza do oceny sprawności układu odpornościowego. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić oznaczenie poszczególnych immunoglobulin, takich jak IgG, IgA i IgM, oraz inne badania.
Podwyższony poziom gamma-globulin może występować w przebiegu stanów zapalnych, infekcji i chorób autoimmunologicznych, ale nie jest swoistym wskaźnikiem stanu zapalnego. Znaczenie wyniku zależy od przyczyny oraz pozostałych parametrów badań. Dlatego samo podwyższenie gamma-globulin nie pozwala określić, czy w organizmie występuje stan zapalny.
Decyzja o powtórzeniu badania gamma-globulin zależy od stopnia odchylenia, objawów oraz wyników pozostałych badań. Przy niewielkim lub nieoczekiwanym odchyleniu lekarz może zalecić ponowne wykonanie badania, aby sprawdzić, czy nieprawidłowość się utrzymuje. Nie należy jednak samodzielnie ustalać terminu powtórzenia bez uwzględnienia przyczyny wykonania badania.
Poziom gamma-globulin najlepiej interpretować razem z pozostałymi frakcjami białkowymi ocenianymi w proteinogramie, m.in. albuminami, alfa-1-, alfa-2- i beta-globulinami. Istotne są również całkowite stężenie białka oraz sposób rozłożenia poszczególnych frakcji. Taka całościowa ocena może dostarczyć więcej informacji niż analiza samego poziomu gamma-globulin.
- Gajewski P, Szczeklik A, red. Interna Szczeklika. Mały podręcznik. Kraków: Medycyna Praktyczna.
- Ciepiela O, Cofta J, Dróżdż R, Korpysz M, Kruk B, Ludziejewska A, Materski J, Rodziewicz-Lurzyńska A, Słowikowska I, Tarasiewicz B, Ząbek-Adamska A. Zalecenia Grupy Roboczej ds. Raportowania Wyników Elektroforezy Białek (RaWEB) surowicy Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej. Diagn Lab. 2023;59(3):90–123.
- Groblewska M, Mroczko B, Szmitkowski M. Białka surowicy – przydatność kliniczna oznaczania i rozdziału elektroforetycznego w przebiegu różnych chorób. Pol Arch Med Wewn. 2003;109(6):641–650.
